Λίγα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Λευκωσίας μπορείς να βρεις την Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) «Κοιλάδα Ποταμού Μαρούλλενας». Ένα μαγευτικό τοπίο που συνδυάζει το υγρό στοιχείο, τη γεωλογία, και την αρχαιολογία με την καθημερινή ζωή των γύρω κοινοτήτων. Η περιοχή αποτελεί καταφύγιο για σπάνια είδη πανίδας και χλωρίδας και μια εξαιρετική ευκαιρία για τον επισκέπτη να επανασυνδεθεί με τη φύση.

Γενικές πληροφορίες:

• Η Κοιλάδα Ποταμού Μαρούλλενας βρίσκεται στους βόρειους πρόποδες του Τροόδους, βορειοδυτικά του Καλού Χωριού, της Κλήρου και της Μαλούντας και νοτιοανατολικά της Αγροκηπιάς. Έχει έκταση περίπου 98 εκτάρια.
• Η περιοχή έχει ιδιαίτερη οικολογική αξία λόγω της παρουσίας υγροτόπων και τύπων οικοτόπου που χαρακτηρίζουν την ξηρότερη, ημιάνυδρη ζώνη της Κύπρου, καθώς και σημαντικού αριθμού προστατευόμενων ειδών πανίδας, όπως το Κυπριακό νερόφιδο (Natrix natrix cypriaca) και η Πεταλούδα της Ρόδου (Euplagia quadripunctaria).

Η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 καθώς εδώ υπάρχουν σημαντικοί τύποι οικοτόπου και είδη χλωρίδας και πανίδας όπως:

Τύποι οικοτόπου:

• Ποταμοί της Μεσογείου με περιοδική ροή από Paspalo-Agrostidion (3290): Βλάστηση με υδρόβια φυτά σε κοίτες και όχθες ποταμών με περιοδική ροή.
• Δενδροειδή θαμνώνες με παλλούρα (Zyziphus lotus) (5220): Θαμνώδης βλάστηση σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές με κυρίαρχο είδος την παλλούρα (Ziziphus lotus). Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Θερμομεσογειακές και προερημικές λόχμες (5330): Θαμνώδης βλάστηση σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές με κυρίαρχο είδος τη μοσφιλιά (Crataegus azarolus) ή το ρασιήν (Genista fasselata).
• Ψευδοστέπα με αγρωστώδη και μονοετή φυτά από Thero-Brachypodietea (6220): Ξηρά μεσογειακά λιβάδια με χαμηλά φυτά και αγριολούλουδα που ζουν ένα χρόνο. Μπορεί κάποιος να τα παρατηρήσει πιο εύκολα την άνοιξη, σε ανοίγματα δασών ή θαμνώνων ή γυμνών εκτάσεων, πριν ξεραθούν από τις ψηλές θερμοκρασίες και την ανομβρία του καλοκαιριού. Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Υγροί μεσογειακοί λειμώνες με υψηλές πόες από Molinio-Holoschoenion (6420): Υγρά λιβάδια με υψηλά χόρτα που αναπτύσσονται σε μεσο-ευτροφικά, βασικά εδάφη. Φτάνουν την πλήρη ανάπτυξη τους το καλοκαίρι.
• Νότια παρόχθια δάση-στοές και λόχμες (Nerio-Tamaricetea και Securinegion tinctoriae) (92D0): Βλάστηση που αναπτύσσεται σε κοίτες και όχθες ποταμών που περνούν μεγάλες περιόδους ξηρασίας. Συχνά μεγαλώνουν σε ρηχά εδάφη ή/και πετρώδεις τοποθεσίες. Χαρακτηριστικά είδη είναι η πικροδάφνη, τα αλμυρίκια και η λυγαριά.

Οικότοπος είναι ο τόπος όπου ζει ένα είδος, ένας πληθυσμός ή μια βιοκοινότητα (δηλαδή πληθυσμός διαφόρων ειδών). Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνθήκες και έχει τα δικά του βιοτικά (ζωντανοί οργανισμοί) και αβιοτικά (έδαφος, μικροκλίμα, κ.ά.) χαρακτηριστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι ορισμένοι από αυτούς τους τύπους οικοτόπων είναι πολύ σημαντικοί και πρέπει να προστατεύονται, γιατί εκεί ζουν είδη που είναι απειλούμενα ή/και μοναδικά για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα.

Είδη καθορισμού (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Κυπριακό μαυρόφιδο (Hierophis cypriensis) (ε)
• Ευπλάγια ή Πεταλούδα της Ρόδου (Euplagia quadripunctaria)
• Κυπριακό νερόφιδο (Natrix natrix cypriaca) (ε)
• Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα ή Νυχτοπάππαρος (Rousettus aegyptiacus)

(ε) = ενδημικό

Άλλα σημαντικά είδη:

• Κυκλάμινο το κυπριακό (Cyclamen cyprium) (ε) → ανθίζει Σεπτέμβριο – Γενάρη
• Κάβουρας ο ποτάμιος ή κάβουρας του γλυκού νερού (Potamon hippocratis)
• Πτηνοπανίδα, όπως η Σκαλιφούρτα (Oenanthe cypriaca), ο Τρυπομάζης (Curruca melanothorax), το Θουπί (Otus cyprius), ο Πετρίτης ή Ζάνος (Falco peregrinus), ο Βαλτόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus), η Δενδροσταρήθρα ή Πευκοτρασιήλα (Lullula arborea), το Γιδοβύζι ή Νυχτοπούλι (Caprimulgus europaeus), η Λιβαδοκελάδα ή Σιταροπούλλι (Emberiza caesia), ο Αετομάχος ή Κεφαλάς (Lanius collurio), o Σταχτοκεφαλάς (Lanius minor) και ο Παρδαλοκεφαλάς ή Δακκαννούρα (Lanius nubicus).

(ε) = ενδημικό

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

• Στην περιοχή του Καλού Χωριού και της Κλήρου έχουν βρεθεί αρχαιολογικοί τάφοι και άλλα ευρήματα που δείχνουν ότι η ευρύτερη περιοχή κατοικείτο από την Αρχαϊκή περίοδο. Συγκεκριμένα, η ανακάλυψη μιας πήλινης βαρκούλας με κωπηλάτη από τον 7ο-6ο αιώνα π.Χ. στην τοποθεσία «Ζηθκιόνας» μαρτυρά τη διαχρονική σχέση του ποταμού με τους κατοίκους. Την περίοδο του χαλκού οι κάτοικοι τοποθετούσαν τον χαλκό μέσα σε μικρές βαρκούλες και σχεδίες και τον μετέφεραν προς τη θάλασσα μέσω του ποταμού.
• Η Μαλούντα είναι ιστορικό χωριό, καθώς υπάρχει ήδη από τα μεσαιωνικά χρόνια και πιο συγκεκριμένα ήταν φέουδο την εποχή της Φραγκοκρατίας. Στην περιοχή έχει επίσης εντοπιστεί αρχαία νεκρόπολη. Το 1883 ανακαλύφθηκε στον Άγιο Ιωάννη Μαλούντας ταφικό συγκρότημα με σαρκοφάγους, κτερίσματα και άλλα αντικείμενα από την ελληνιστική περίοδο.
• Γεωλογία: Στο φαράγγι του ποταμού Μαρούλλενας, κατά μήκος του μονοπατιού της φύσης, εμφανίζεται ο Κατώτερος Ορίζοντας Λαβών που ανήκει στα ηφαιστειακά πετρώματα του Τροόδους. Ο σχηματισμός των πετρωμάτων αυτών υποδηλώνει έκχυση μάγματος κάτω από τη θάλασσα και για αυτό αποτελεί τοποθεσία αναφοράς για τη μελέτη των πετρωμάτων που σχηματίστηκαν από υποθαλάσσια ηφαιστειακή δραστηριότητα.

Δραστηριότητες

Φύση

• Μονοπάτι της φύσης “Πικρόβρυση της Μερίκας” στο Καλό Χωριό: Το γραμμικό μονοπάτι με μέτριο βαθμό δυσκολίας έχει μήκος 4,7 km και η διαδρομή διαρκεί περίπου μια ώρα. Η αφετηρία βρίσκεται στα ενετικά γεφύρια της περιοχής, στο σημείο που είναι γνωστό ως Διπλοπόταμος, όπου οι ποταμοί Φαρμακάς και Μαρούλλενα ενώνονται. Ο τερματισμός βρίσκεται στον εκδρομικό χώρο της Κοινότητας Καλού Χωριού Ορεινής «Μερίκα». Εναλλακτικά μπορεί κάποιος να ακολουθήσει μια κυκλική διαδρομή μήκους 9.4 km, η οποία έχει διάρκεια περίπου 2-3 ώρες και διασχίζει τον παλαιό πυρήνα της Κοινότητας Καλού Χωριού Ορεινής. Κατά μήκος του μονοπατιού μπορεί κάποιος να συναντήσει διάφορα ενδημικά είδη της Κύπρου, όπως το Κυπριακό κυκλάμινο και το Κυπριακό νερόφιδο που ζει στα νερά του ποταμού της Μαρούλλενας και να θαυμάσει τα γεωμορφώματα του φαραγγιού.
• Εκδρομικός χώρος Καλού Χωριού Ορεινής: Ο εκδρομικός χώρος διαθέτει διευκολύνσεις για ημερήσιες εκδρομές όπως ξύλινα τραπέζια, ψησταριά, πόσιμο νερό κ.ά.
• Φράγματα στην περιοχή: φράγμα Καλού Χωριού Ορεινής και φράγμα Κλήρου – Μαλούντας – Ακακίου, όπου μπορεί κάποιος να απολαύσει το φυσικό περιβάλλον. Σε ορισμένα φράγματα της Κύπρου υπάρχει η δυνατότητα ερασιτεχνικού ψαρέματος με ενημέρωση και εξασφάλιση άδειας από το Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών Κύπρου.
• Πτηνοπαρατήρηση
  • Στα μονοπάτια της φύσης μπορεί κάποιος να παρατηρήσει πληθώρα ειδών, όπως: το Bραχοκιρκίνεζο (Κίτση), το Διπλογέρακο, το Φρυγανοτσίχλονο (Σιταροπούλλι), την Καρδερίνα (Ζαρτίλι), τον Φλώρο, το Τσακροσγάρτιλο, τον Σπίνο, τον Μαυροτσιροβάκο (Τρυποβάτη), το Σπουργίτι, το Χελιδόνι, το Λευκοχελίδονο, τον Μελισσοφάγο, τον Παρδαλοκεφαλά, τον Τσαλαπετεινό (Πουπούξιο), την Κελαηδότσιχλα (Τζίκλα), τον Κότσυφα, το Ψευταηδόνι, τη Δεκαοχτούρα (Φιλικουτούνι), το Φοινικοτρύγονο, τη Φάσσα, τον Καλόγερο. Το βράδυ μπορεί κάποιος να δει ή να ακούσει Ανθρωποπούλια και Θουπιά.
  • Στα φράγματα της περιοχής μπορεί κάποιος να συναντήσει είδη, όπως τη Νερόκοτα (Αρκοπετείναρο), τη Φαλαρίδα (Καραπαττά), το Νανοβουτηχτάρι, τον Σταχτοτσικνιά, την Πρασινοκέφαλη πάπια, το Κιρκίρι, τη Λευκοσουσουράδα (Ζευκαλάτη), τον Κορμοράνο, το Χελιδόνι, το Λευκοχελίδονο, τη Φάσσα, τη Δεκαοχτούρα (Φιλικουτούνι), το Φοινικοτρύγονο και τον Μελισσοφάγο.

Πολιτιστικά

• Κοκκινόροτσος: Παλιό μεταλλείο χαλκού και ώχρας κοντά στην εκκίνηση του μονοπατιού “Πικρόβρυση της Μερίκας”.
• Χάνι Κλήρου: Τα χάνια ήταν πανδοχεία των παλαιότερων εποχών και βρίσκονταν σε πόλεις και στην ύπαιθρο. Χρησιμοποιούνταν από τους ταξιδιώτες και τα καραβάνια για διανυκτερεύσεις. Το χάνι της Κλήρου βρίσκεται στην πλατεία του χωριού και είναι ένα αξιόλογο δείγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, γι’ αυτό κηρύχθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων σε Αρχαίο Μνημείο το 1989, με σκοπό την προστασία, συντήρηση και ανάδειξή του. Το μνημείο αποκαταστάθηκε από το Κοινοτικό Συμβούλιο του χωριού και λειτουργεί σήμερα ως Πολιτιστικό Κέντρο και χώρος εκδηλώσεων.
• Πολιτιστικά Φεστιβάλ Κλήρου: τριήμερα φεστιβάλ με διάφορους θεματικούς άξονες και δραστηριότητες όπως μουσική, χορό, βιωματικά εργαστήρια, θεατρικά δρώμενα και παραδοσιακά εδέσματα.
• Αγώνας δρόμου Κλήρου: το Κοινοτικό Συμβούλιο Κλήρου διοργανώνει τον ετήσιο αγώνα δρόμου “Κλήρου – Ατόβρυση” με εκκίνηση και τερματισμό στο προαύλιο του Κοινοτικού Συμβουλίου.
• “Τρία γεφύρια” στη Μαλούντα: Γεφύρι με τρία καμαρωτά τόξα πάνω από τον ποταμό Ακακίου, το οποίο για δεκαετίες ήταν ο μοναδικός δρόμος προς τα άλλα χωριά της περιοχής.
• Παλαιά εκκλησία Αγίου Γεωργίου στο Καλό Χωριό Ορεινής: κτίσμα του 1633 με τοιχογραφίες του 1655.

Τοπικά εδέσματα

Στην περιοχή υπάρχουν οινοποιεία που παράγουν κρασί από διάφορες ποικιλίες σταφυλιού. Οι επισκέπτες που ενδιαφέρονται για την τοπική παραγωγή κρασιού μπορούν εδώ να απολαύσουν διάφορα κρασιά συνοδευόμενα από τοπικά εδέσματα.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός του μονοπατιού για τη δική μας ασφάλεια και την προστασία της φύσης.
• Αφήνουμε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος στον τόπο που βρίσκονται. Δεν συλλέγουμε λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Συμβάλουμε στη διατήρηση των υποδομών και του εξοπλισμού στην προστατευόμενη περιοχή, χρησιμοποιώντας με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, LIFE18 IPE/CY/000006) Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Αναστασία Αρίστου

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στην κοιλάδα ποταμού Μαρούλλενας appeared first on Pandoteira.

Μόλις 20 χιλιόμετρα νότια της Λευκωσίας, εκεί όπου τα νερά του Γιαλιά συναντούν τον Άλυκο ποταμό, απλώνεται ένα τοπίο μοναδικής φυσικής ομορφιάς. Με φόντο το εγκαταλελειμμένο χωριό του Αγίου Σωζόμενου, ξεδιπλώνεται ένα εντυπωσιακό οικοσύστημα, όπου οι απόκρημνοι βράχοι αγκαλιάζουν την πλούσια βιοποικιλότητα. Είναι ένας τόπος όπου η άγρια φύση και η ιστορία συνυπάρχουν αρμονικά, συνθέτοντας ένα σκηνικό που μαγνητίζει κάθε επισκέπτη.

Γενικές πληροφορίες:

• Η Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) Άλυκος Ποταμός – Άγιος Σωζόμενος βρίσκεται περίπου 20 km νότια της Λευκωσίας και εκτείνεται από τον Άγιο Σωζόμενο στα ανατολικά, μέσα στην βιομηχανική περιοχή Ιδαλίου μέχρι το Μαρκί στα δυτικά.
• Ο ποταμός Άλυκος πηγάζει από το δάσος Μαχαιρά. Αποτελεί παραπόταμο του Γιαλιά με τον οποίο και ενώνεται στα ανατολικά του Αγίου Σωζόμενου.
• Η οικολογική αξία της περιοχής προκύπτει από την παρουσία ενός μωσαϊκού σημαντικών οικοτόπων. Φιλοξενεί περισσότερα από 200 είδη χλωρίδας, από τα οποία 13 είναι ενδημικά, προστατευόμενα είδη πανίδας, όπως την Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα, καθώς και διάφορα είδη πουλιών που φωλιάζουν εκεί.

Η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 καθώς εδώ υπάρχουν σημαντικοί τύποι οικοτόπου και είδη χλωρίδας και πανίδας όπως:

Τύποι οικοτόπου:

• Δενδροειδή θαμνώνες με παλλούρα (Zyziphus lotus) (5220): Θαμνώδης βλάστηση σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές με κυρίαρχο είδος την παλλούρα (Ziziphus lotus). Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Φρύγανα από μαζίν (Sarcopoterium spinosum) (5420): Χαμηλή θαμνώδης βλάστηση, συχνά αγκαθωτή και αρωματική, με κυρίαρχο φυτό το μαζίν, που αναπτύσσεται σε ξηρά και πετρώδη εδάφη.
• Ψευδοστέπα με αγρωστώδη και μονοετή φυτά από Thero-Brachypodietea (6220): Ξηρά μεσογειακά λιβάδια με χαμηλά φυτά και αγριολούλουδα που ζουν ένα χρόνο. Μπορεί κάποιος να τα παρατηρήσει πιο εύκολα την άνοιξη, σε ανοίγματα δασών ή θαμνώνων ή γυμνών εκτάσεων, πριν ξεραθούν από τις ψηλές θερμοκρασίες και την ανομβρία του καλοκαιριού. Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Νότια παρόχθια δάση-στοές και λόχμες (Nerio-Tamaricetea και Securinegion tinctoriae) (92D0): Βλάστηση που αναπτύσσεται σε κοίτες και όχθες ποταμών που περνούν μεγάλες περιόδους ξηρασίας. Συχνά μεγαλώνουν σε ρηχά εδάφη ή/και πετρώδεις τοποθεσίες. Χαρακτηριστικά είδη είναι η πικροδάφνη, τα αλμυρίκια και η λυγαριά.

Οικότοπος είναι ο τόπος όπου ζει ένα είδος, ένας πληθυσμός ή μια βιοκοινότητα (δηλαδή πληθυσμός διαφόρων ειδών). Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνθήκες και έχει τα δικά του βιοτικά (ζωντανοί οργανισμοί) και αβιοτικά (έδαφος, μικροκλίμα, κ.ά.) χαρακτηριστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι ορισμένοι από αυτούς τους τύπους οικοτόπων είναι πολύ σημαντικοί και πρέπει να προστατεύονται, γιατί εκεί ζουν είδη που είναι απειλούμενα ή/και μοναδικά για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα.

Είδη καθορισμού (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Μικρορινόλοφος (Rhinolophus hipposideros)
• Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα ή Νυχτοπάππαρος (Rousettus aegyptiacus)
• Ορχιδέα του Kotschyi ή Μελισσάκι (Ophrys kotschyi) (ε) → ανθίζει Φλεβάρη – Απρίλιο

(ε) = ενδημικό

Άλλα σημαντικά είδη:

Η περιοχή φιλοξενεί πολλά ενδημικά είδη και υποείδη χλωρίδας, όπως το Allium cupani subsp. cyprium, το Allium cyprium subsp. lefkarense, το Anthemis tricolor, το Asperula cypria κ.ά.

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

• Εντός της προστατευόμενης περιοχής βρίσκεται το ερειπωμένο χωριό Άγιος Σωζόμενος. Πρόκειται για ένα μεικτό χωριό, το οποίο έχει εγκαταλειφθεί από το 1964 και από τότε είναι ερημωμένο. Πλέον στέκουν εκεί μόνο μερικές εκκλησίες και ερείπια κτιρίων, μεταξύ άλλων ενός παλαιού σχολείου.
• Ένα μεγάλο τμήμα του σημερινού Δαλίου είναι χτισμένο πάνω στα κατάλοιπα του Αρχαίου Ιδαλίου. Το Αρχαίο Ιδάλιον χτίστηκε με βάση τη μυθολογία από τον ήρωα του Τρωικού πολέμου Χαλκάνορα και ήταν ένα από τα έντεκα αρχαία βασίλεια της Κύπρου.

Δραστηριότητες στην περιοχή Natura 2000 και κοντά σε αυτή

Φύση

• Ερειπωμένο χωριό Αγίου Σωζόμενου: Συνίσταται η επίσκεψή του κατά τους χειμερινούς και ανοιξιάτικους μήνες, όταν στο τοπίο κυριαρχεί η καταπράσινη άγρια βλάστηση πριν ξεραθεί από την ζέστη του καλοκαιριού. Θα έχετε την ευκαιρία παρατήρησης ειδών χλωρίδας και πανίδας, καθώς και εντυπωσιακών πετρωμάτων και σχηματισμών. Ιδανικό για τους λάτρεις φωτογραφίας τοπίων ή/και άγριας ζωής, καθώς και για όσους θέλουν να παρακολουθήσουν το χρυσαφένιο ηλιοβασίλεμα.
• Πτηνοπαρατήρηση στην περιοχή:
  • Το χωριό και ιδιαίτερα οι γκρεμοί και οι βράχοι του προσφέρουν θέσεις φωλιάσματος για το Διπλογέρακο (Buteo rufinus), την Κουκουβάγια (Athene noctua) και τον Πετρίτη ή Ζάνο (Falco peregrinus), ενώ αρκετές Βουνοσκαλιφούρτες (Oenanthe finschii) ξεχειμωνιάζουν εκεί (τέλη Οκτωβρίου – Μάρτιο). Επίσης στα ερειπωμένα κτίρια του Αγίου Σωζόμενου καθώς και σε τεχνητές φωλιές φωλιάζει η Χρυσοκαρακάξα ή Κράγκα (Coracias garrulus).
  • Ο Χειμωνόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus) και το Ξεφτέρι ή Τζικλοσιάχινο (Accipiter nisus) επισκέπτονται τα χωράφια της περιοχής τον χειμώνα, όπως επίσης και κοπάδια από Σταρήθρες ή Τρασιήλες (Alauda arvensis).
  • Όταν ο εποχικός ποταμός Γιαλιάς έχει ροή την άνοιξη, ερωδιοί και παρυδάτια πουλιά, όπως για παράδειγμα Χαλκόκοτες (Plegadis falcinellus) που μεταναστεύουν στην Κύπρο από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο, χρησιμοποιούν τις λιμνούλες που σχηματίζονται. Η Βαλτόπαπια ή Ασπρομάτα (Aythya nyroca) είναι πιθανό να εμφανιστεί στις λιμνούλες του Σταθμού Επεξεργασίας Λυμάτων Βαθιά Γωνιά.
• Αστροπαρατήρηση στον Άγιο Σωζόμενο: Ο χώρος είναι ιδανικός για αστροπαρατήρηση, λόγω μειωμένης φωτορύπανσης.
• Σημεία θέας στον Άγιο Σωζόμενο: Ο επισκέπτης είναι δυνατό να περπατήσει μέσω των χωματόδρομων που οδηγούν σε πιο ψηλά σημεία του λόφου για να απολαύσει από εκεί την υπέροχη θέα.

Πολιτιστικά

• Εκκλησίες στον Άγιο Σωζόμενο: Παρόλο που το χωριό Άγιος Σωζόμενος έχει εγκαταλειφθεί από το 1964, εντούτοις παραμένει ένα σημείο κατατεθέν για τους λάτρεις της ιστορίας.
  • Η εκκλησία του Αγίου Σωζόμενου είναι το μόνο κτίριο που έμεινε όρθιο στο πέρασμα του χρόνου.
  • Το λαξευμένο ερημητήριο και τάφος του Αγίου Σωζόμενου, γνωστό και ως η εκκλησία της Παναγίας του Αγίου Σωζόμενου, με εξαιρετικές τοιχογραφίες του 11ου-12ου αιώνα, βρίσκεται στην άκρη ενός υψώματος λίγο έξω από το χωριό.
  • Λίγα μέτρα από την εκκλησία του Αγίου Σωζόμενου βρίσκονται τα ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Μάμα. Η ημιτελής φραγκοβυζαντινή εκκλησία του Αγίου Μάμα λέγεται ότι χτίστηκε μεταξύ 15ου και 16ου αιώνα από την Αικατερίνη Κορνάρο ή τον Ευγένιο Συγκλητικό, και σε αυτήν διακρίνονται στοιχεία γοτθικής αρχιτεκτονικής.
• Βασιλική Αγρέπαυλη της Αικατερίνης Κορνάρο στην Ποταμιά: Η κατοικία της τελευταίας βασίλισσας της Κύπρου (1474-1489). Μέσα στους πέντε αιώνες ζωής του, το κτίριο άλλαξε χέρια και μορφή. Σήμερα, ένα μέρος του εγκαταλελειμμένου αυτού κτιρίου αναστηλώθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων.
• Κυπριακό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο Δάλι: Με πάνω από 2500 εκθέματα που περιλαμβάνουν θηλαστικά, πτηνά, ψάρια, ερπετά και έντομα, καθώς και πετρώματα, ορυκτά, ημιπολύτιμους λίθους, όστρακα, απολιθώματα και άλλα, ο χώρος του μουσείου είναι ιδανικός για τους λάτρεις ή/και μελετητές της φύσης και της γεωλογίας.
• Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχαίου Ιδαλίου: Στην περιοχή Ιδαλίου, κοντά στην Ποταμιά, συναντά κανείς το αρχαιολογικό μουσείο Ιδαλίου. Το μουσείο συνδέεται μέσω μονοπατιού με τον αρχαιολογικό χώρο, όπου βρίσκονται τα απομεινάρια από τα αρχαία ανάκτορα του βασιλείου. Σύμφωνα με τον μύθο, ιδρυτής του αρχαίου βασιλείου ήταν ο θρυλικός ήρωας του Τρωικού Πολέμου Χαλκάνωρας).
• Εκκλησία Παναγίας Τσαμπίκας στο Πέρα Χωριό: Σημείο θέας και παρακολούθησης ηλιοβασιλέματος, ιδανικό για τους λάτρεις φωτογραφίας τοπίου. Κατά τους χειμερινούς και ανοιξιάτικους μήνες το τοπίο είναι καταπράσινο.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός των μονοπατιών για τη δική μας ασφάλεια και προστασία της φύσης.
• Χαιρόμαστε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος χωρίς να τα συλλέγουμε (λουλούδια, απολιθώματα, πετρώματα κ.λπ.)
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Χρησιμοποιούμε με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, LIFE18 IPE/CY/000006) Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Αναστασία Αρίστου

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στην περιοχή Άλυκος Ποταμός – Άγιος Σωζόμενος appeared first on Pandoteira.

1.Τα φίδια μάς είναι χρήσιμα;

Μπορεί να μην το αντιλαμβανόμαστε αμέσως, ιδίως όταν έχουμε κλειστεί σε τέσσερις τοίχους και δύο οθόνες, αλλά όλα τα ζώα της φύσης είναι σημαντικά και χρήσιμα.

Η υγεία και η ποιότητα ζωής του ανθρώπου εξαρτάται άμεσα από την υγεία του φυσικού περιβάλλοντος και κατ’ επέκταση τις ισορροπίες που το διέπουν. Τα φίδια προσφέρουν στην ανθρώπινη ευημερία με ποικίλους τρόπους:

• Φίλοι των αγροτών: Σημαντικό μέρος της διατροφής τους αποτελείται από τρωκτικά (ποντίκια και αρουραίους), τα οποία όταν αφεθούν ανεξέλεγκτα, χωρίς φυσικούς θηρευτές, προκαλούν σοβαρές ζημιές στις καλλιέργειες, όπως για παράδειγμα τις χαρουπιές.
• Προστασία από σοβαρές ασθένειες: Με το να καταναλώνουν τρωκτικά, τα φίδια μας προστατεύουν από σοβαρές ασθένειες. Τα τρωκτικά μπορεί να αποτελέσουν φορείς ασθενειών, όπως η Λεπτοσπείρωση και η Μπορρελίωση (ή Lyme disease), μέσω τσιμπουριών. Τα ποντικοφάρμακα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση των τρωκτικών είναι τοξικά και επικίνδυνα για εμάς τους ίδιους, ενώ οδηγούν στον θάνατο πληθώρας φυσικών θηρευτών όπως τα φίδια και τα αρπακτικά πουλιά που τρέφονται με το δηλητηριασμένο τρωκτικό. Έτσι, αντί να μειώνεται ο πληθυσμός των τρωκτικών, σε βάθος χρόνου αυξάνεται λόγω μείωσης των φυσικών θηρευτών τους.
• Χρησιμότητα στην ιατρική: Όλο και περισσότερα φάρμακα κατασκευάζονται από ένζυμα και τοξίνες που προέρχονται από το δηλητήριο φιδιών. Τέτοια φάρμακα περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων αντιθρομβωτικά και φάρμακα που αντιμετωπίζουν καρδιακές προσβολές ή εγκεφαλικά επεισόδια.
• Τροφική αλυσίδα: Πέρα από τον βασικό ρόλο των φιδιών ως θηρευτές, τα ίδια αποτελούν λεία για πληθώρα άλλων ζώων, κυρίως αρπακτικών πτηνών, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στην ισορροπία της βιοποικιλότητας της Κύπρου.

2.Έχουμε επικίνδυνα ή θανατηφόρα φίδια στην Κύπρο;

Τα ζώα επιτίθενται ή μάλλον αμύνονται και γίνονται επικίνδυνα μόνο όταν απειληθούν.

Στην Κύπρο έχουμε 3 δηλητηριώδη είδη φιδιών. Από αυτά, μόνο η φίνα – αλλιώς κοντούρα, οχιά ή έχιδνα – (Macrovipera lebetinus) έχει δηλητήριο αρκετά τοξικό για να μας κάνει ζημιά. Τα άλλα δύο, η σαΐτα (Malpolon insignitus) και ο ξυλόδρωπης (Telescopus fallax) παρόλο που έχουν δηλητήριο, το δάγκωμα τους δεν μπορεί να προκαλέσει καμία σημαντική βλάβη στον άνθρωπο και έτσι θεωρούνται εντελώς ακίνδυνα.

Όσον αφορά τη φίνα, ναι είναι επικίνδυνη, αλλά δεν υπάρχει λόγος για πανικό. Η φίνα είναι πολύ λιγότερο επικίνδυνη απ’ όσο νομίζουμε. Καταρχάς, δεν επιτίθεται ποτέ στον άνθρωπο, αλλά μπορεί να δαγκώσει για να αμυνθεί σε περίπτωση που την πλησιάσουμε σε πολύ κοντινή απόσταση, την πατήσουμε ή επιχειρήσουμε να την πιάσουμε. Το δηλητήριο της φίνας δεν είναι νευροτοξικό – δεν επηρεάζει δηλαδή το νευρικό σύστημα – όπως το δηλητήριο ορισμένων ειδών που εντοπίζονται σε άλλες ηπείρους (π.χ. κόμπρες, μάμπα). Σε αυτή την περίπτωση τα πράγματα θα ήταν πολύ πιο σοβαρά. Στην περίπτωση της φίνας το δηλητήριο είναι κυρίως κυτταροτοξικό και αιμοτοξικό – επηρεάζει δηλαδή τους ιστούς και το αίμα – και εξαπλώνεται κυρίως μέσω της λέμφου παρά μέσω της κυκλοφορίας του αίματος. Ως εκ τούτου χρειάζεται χρόνο για να δράσει. Αυτό μας δίνει χρόνο (μερικές ώρες) για να πάμε στο πλησιέστερο νοσοκομείο όπου και θα μας περιθάλψουν.

Αν μας δαγκώσει φίνα, ναι θα τρομάξουμε, ναι θα πονέσουμε, ναι θα μας πάρει ενδεχομένως λίγες μέρες να ξαναγίνουμε καλά, αλλά δεν θα πεθάνουμε. Στην Κύπρο κάθε χρόνο δεκάδες άνθρωποι δαγκώνονται από φίνες. Ωστόσο, οι θάνατοι είναι εξαιρετικά σπάνιοι και συνήθως οφείλονται σε αλλεργικό σοκ ή βεβαρημένο ιατρικό ιστορικό.

Μετά από δάγκωμα φίνας, η μεταφορά στο νοσοκομείο είναι επιτακτική και πρέπει να γίνει άμεσα. Παρόλο που γενικά έχουμε αρκετό χρόνο να πάμε στο νοσοκομείο όπου κι αν βρισκόμαστε στο νησί, όσο πιο γρήγορα πάμε, τόσο μικρότερη ζημιά θα προλάβει να προκληθεί στους ιστούς από το δηλητήριο και τόσο γρηγορότερα θα αναρρώσουμε. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στα μικρά παιδιά, τους ηλικιωμένους και σε άτομα που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες, λόγω διαφόρων παθήσεων. Τα άτομα αυτά, λόγω της κατάστασής τους, πιθανόν να επηρεαστούν πιο γρήγορα και έντονα από το δηλητήριο και η νοσηλεία πρέπει να γίνεται ταχέως.

3.Γιατί δεν τα εξοντώνουμε να σώσουμε ζωές;

Περισσότερες ζωές θα κινδυνεύσουν αν εξοντώσουμε τα φίδια παρά αν τα αφήσουμε στην ησυχία τους. Τα φίδια παίζουν σημαντικό ρόλο στην ισορροπία των οικοσυστημάτων και η διατάραξη της ευαίσθητης αυτής ισορροπίας μας βάζει σε κίνδυνο.

Τα φίδια ανήκουν στη φύση της Κύπρου. Βρίσκονται σε αυτό το νησί για πολύ περισσότερο χρόνο από τους ανθρώπους. Αρκετά εκατομμύρια χρόνια πριν, για την ακρίβεια. Το περιβάλλον του νησιού μας αναπτύχθηκε, εξελίχθηκε και διατήρησε μια οικολογική ισορροπία μαζί με αυτά. Η εξόντωση των φιδιών, και η διατάραξη της ισορροπίας αυτής μόνο προβλήματα θα επιφέρει. Ένα πολύ εύκολα αντιληπτό παράδειγμα της διατάραξης της ισορροπίας αυτής είναι η αύξηση του πληθυσμού των θηραμάτων τους και συγκεκριμένα των αρουραίων. Οι φίνες αποτελούν ιδιαίτερα αποτελεσματικούς θηρευτές των μεγάλων αρουραίων. Απουσία τους από το φυσικό περιβάλλον θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του πληθυσμού των αρουραίων, ιδίως σε περιοχές που απουσιάζουν άλλοι θηρευτές, όπως τα ανθρωποπούλια. Οι αρουραίοι αποτελούν πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα για τον άνθρωπο, τόσο οικονομικό, μέσω της καταστροφής σοδιών, όσο και υγειονομικό, καθώς είναι φορείς ασθενειών που εύκολα μπορούν να μεταφερθούν και να επηρεάσουν τον άνθρωπο.

4.Ποια είναι η αναμενόμενη συμπεριφορά μιας φίνας;

Οι φίνες δεν ξυπνάνε το πρωί λέγοντας “Αχ, τι θα κάνω σήμερα… ας πάω να δαγκώσω κανένα άνθρωπο”. Ζούνε την καθημερινότητα τους όπως κάθε ζώο που αγωνίζεται για να επιβιώσει. Θα ζεσταθούν στον ήλιο, θα δροσιστούν στη σκιά, θα κυνηγήσουν για να φάνε και θα απολαύσουν και αυτές όσα η φύση τους προσφέρει.

Η φίνα είναι αργοκίνητο είδος οχιάς, σε αντίθεση με τα περισσότερα άλλα φίδια του νησιού. Το χαρακτηριστικό αυτό την κάνει να βασίζεται περισσότερο στο καμουφλάζ και την ακινησία, ελπίζοντας πως δεν θα την δούμε και θα την προσπεράσουμε, αφού τα φίδια βλέπουν τον άνθρωπο σαν κάποιον μεγαλόσωμο θηρευτή. Όταν το καμουφλάζ δεν είναι αρκετό και ο «πιθανός θηρευτής» – εμείς δηλαδή – εξακολουθεί να πλησιάζει τη φίνα, τότε επόμενη γραμμή άμυνας είναι να τραπεί σε φυγή, εφόσον της δοθεί ο χώρος, ή να προειδοποιήσει με συριγμό για να απωθήσει τον θηρευτή.

Οι μόνες περιπτώσεις στις οποίες η φίνα θα προσπαθήσει να μας δαγκώσει είναι αν την πατήσουμε (και αυτό όχι πάντα), αν την πιάσουμε στα χέρια μας, αν προσπαθήσουμε να την σηκώσουμε από το έδαφος, ή αν την πλησιάζουμε σε πολύ μικρή απόσταση. Σημαντικό είναι να τονιστεί πως τις περισσότερες φορές δαγκώματα συμβαίνουν όταν κάποιος επιχειρεί να σκοτώσει μια φίνα ή να την πιάσει για οποιοδήποτε λόγο.

Οι φίνες δεν εκτινάσσονται και δεν μας κυνηγάνε για να μας δαγκώσουν. Αντιθέτως, μας φοβούνται και κάνουν ό,τι μπορούν για να μας αποφύγουν, ώστε να επιβιώσουν. Ο σωστός και πιο αποτελεσματικός τρόπος να παραμείνουμε ασφαλείς όταν βρισκόμαστε στην εξοχή, είναι να βλέπουμε πάντοτε πού πατάμε και πού βάζουμε τα χέρια μας. Επίσης, όταν πάμε για πεζοπορία ή εκτελούμε εργασίες στην εξοχή, είναι καλό να φοράμε μποτάκια πεζοπορίας ή άρβυλα και όχι ανοικτά παπούτσια.

5.Τι κάνουμε αν μας δαγκώσει φίδι;

Το θέμα δεν πρέπει να είναι μόνο το τι κάνουμε, αλλά και το τι ΔΕΝ κάνουμε. Δεν υπάρχει λόγος πανικού – δεν ήρθε η συντέλεια του κόσμου. Δεν σκίζουμε την πληγή και δεν ρουφάμε το δηλητήριο – αυτά μόνο στις ταινίες γίνονται. Δεν αδιαφορούμε και δεν πιάνουμε τιμόνι στα χέρια μας.

Αν μας δαγκώσει φίδι το οποίο ξέρουμε σίγουρα ότι δεν είναι φίνα, τότε δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας. Καλό είναι να πλύνουμε την πληγή με σαπούνι, ώστε να αποφύγουμε το ενδεχόμενο βακτηριακής μόλυνσης, παρόλο που αυτό είναι πολύ μικρό. Ας μην ξεχνάμε πως τα φίδια τρέφονται με αρουραίους και μπορεί να γίνει μεταφορά μικροβίων από το δάγκωμά τους. Προληπτικά, μπορούμε να πάμε στο νοσοκομείο για να γίνει κατάλληλη περιποίηση της πληγής.

Αν υποψιαζόμαστε πως πρόκειται για δάγκωμα φίνας πρέπει να παραμείνουμε ψύχραιμοι. Ο πανικός είναι ο χειρότερος εχθρός. Υπάρχει αρκετός χρόνος για να πάμε με ασφάλεια στο πλησιέστερο νοσοκομείο, όπου κι αν βρισκόμαστε. Καλούμε το 112 και ειδοποιούμε για το περιστατικό, ώστε να είναι ενήμερο και προετοιμασμένο το νοσοκομείο να μας περιθάλψει. Αν δεν μπορεί κάποιος να μας μεταφέρει στο νοσοκομείο, ζητάμε ασθενοφόρο. Δεν οδηγούμε αν έχουμε δαγκωθεί. Η ακινησία του δαγκωμένου μέλους είναι σημαντική ώστε να περιοριστεί η διάχυση του δηλητηρίου στους γύρω ιστούς. Δεν κάνουμε καμία περίδεση στο δαγκωμένο μέλος, καθώς αυτό μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη ζημιά. Δεν προσπαθούμε να ρουφήξουμε το δηλητήριο και δεν παίρνουμε κανένα φάρμακο χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

6.Πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε πως δεν θα μπουν φίδια στην αυλή και το σπίτι μας;

Κανένα ζώο δεν έχει την παραμικρή διάθεση να μπει στο σπίτι ενός ανθρώπου, εκτός ίσως από τις κατσαρίδες. Τα φίδια όταν μπαίνουν στις αυλές μας είναι συνήθως από λάθος ή απόγνωση, στην προσπάθεια τους να βρουν φαγητό, προστασία ή δροσερό μέρος για να ξαποστάσουν το καλοκαίρι.

Υπάρχουν τρόποι με τους οποίους μπορούμε να απωθήσουμε τα φίδια από τον χώρο μας και υπάρχουν και αμέτρητοι τρόποι που δεν έχουν κανένα απολύτως αποδεδειγμένο αποτέλεσμα. Τις πλείστες φορές, τα φίδια είναι περαστικοί επισκέπτες και θα φύγουν από μόνα τους.

Ουσίες όπως το θειάφι, οι ναφθαλίνες ή άλλα χημικά σκευάσματα του εμπορίου είναι τοξικά και πολύ επικίνδυνα για τον άνθρωπο, χωρίς κανένα αποδεδειγμένο αποτέλεσμα στην απώθηση των φιδιών. Πολλά απωθητικά του εμπορίου επιλέγουν να μην αναφέρουν τις δραστικές τους ουσίες, γεγονός που τα κάνει εν δυνάμει ακόμα πιο επικίνδυνα για εμάς. Φυσικά σκευάσματα με βάση το σκόρδο ή τη λεβάντα είναι σαφώς προτιμότερα από τα χημικά, αλλά και πάλι η αποτελεσματικότητα τους χρειάζεται επιβεβαίωση. Το ίδιο συμβαίνει και με συσκευές που παράγουν δονήσεις ως μέτρο απώθησης των φιδιών.

Το μόνο σίγουρο είναι πως όλα αυτά κάνουν εμάς να αισθανθούμε πιο ασφαλείς. Στην πράξη, όταν ένα φίδι ακολουθεί τη μυρωδιά ενός αρουραίου και αυτή η μυρωδιά το φέρει στην αυλή μας, δεν θα σταματήσει το κυνήγι του γιατί απλά υπάρχει εκεί κάτι που το ενοχλεί. Θα συλλάβει τη λεία του και μετά θα φύγει.

Τι είναι πραγματικά αποτελεσματικό; Να μην δίνουμε λόγο σε ένα φίδι να επισκεφτεί τον χώρο μας. Τα φίδια συχνά προσελκύονται σε σπίτια γιατί αυτά προσφέρουν πηγή τροφής ή και κατάλληλες κρυψώνες. H παρουσία φιδιών συνήθως υποδηλώνει παρουσία τρωκτικών, με τα οποία τρέφονται, συνεπώς προτεραιότητα έχει να διατηρούμε έναν χώρο που να μην προσελκύει τρωκτικά. Διατηρούμε λοιπόν την αυλή μας καθαρή:

• Απομακρύνουμε υπολείμματα τροφών και πηγές νερού (π.χ. σωλήνες ποτίσματος που έχουν απώλειες), τα οποία θα προσελκύσουν τα ποντίκια.
• Κόβουμε τα ψηλά χόρτα και απομακρύνουμε σωρούς υλικών που μπορεί να αποτελέσουν κρυψώνες για τρωκτικά, αλλά και για φίδια.
• Καθαρίζουμε τις περιοχές κάτω από θάμνους και δέντρα στις οποίες επίσης μπορούν να κρυφτούν τα φίδια.

Σε καμία περίπτωση δεν χρησιμοποιούμε ως μέθοδο σύλληψης ή θανάτωσης, δηλητήρια, κολλητικές ταινίες ή δίχτυα. Οι μέθοδοι αυτοί δεν είναι καθόλου επιλεκτικοί στα ζώα που σκοτώνουν, και συνήθως οδηγούν σε ένα αργό και βασανιστικό θάνατο.

7.Η ύπαρξη μαύρου φιδιού σε μια περιοχή (π.χ. στο χωράφι μου) μπορεί να βοηθήσει στο να απομακρυνθούν τα δηλητηριώδη φίδια;

Οι εχθροί του εχθρού μου, είναι φίλοι μου… έτσι δεν έλεγαν οι παλιοί; Το μαύρο φίδι λοιπόν (θερκό ή περβολάρης, όπως είναι επίσης γνωστό) είναι σημαντικός σύμμαχος του ανθρώπου.

Ανέκαθεν οι χωρικοί και οι αγρότες ένιωθαν ασφάλεια αν ήξεραν πως στο περβόλι ή την αυλή τους υπήρχε ένα μαύρο φίδι. Αρκετές φορές μάλιστα έφερναν οι ίδιοι και φρόντιζαν μαύρα φίδια για να τους προστατεύουν από τις φίνες. Αυτό το έκαναν γιατί τα μαύρα φίδια αποτελούν φυσικό θηρευτή της φίνας. Είναι πιο μεγάλα σε μέγεθος – ένα μεγάλο μαύρο φίδι μπορεί να φτάσει και τα 2,5 με 3 μέτρα – πιο ρωμαλέα και δυνατά, και μπορούν να σκοτώσουν και να τραφούν με φίνες. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όπου υπάρχουν μαύρα φίδια δεν υπάρχουν φίνες, όπως ακριβώς δεν σημαίνει ότι όπου υπάρχουν φίδια που τρέφονται με τρωκτικά, δεν υπάρχουν ποντίκια. Σίγουρα πάντως η παρουσία ενός μεγάλου μαύρου φιδιού σε μία περιοχή θα κάνει την φίνα να το σκεφτεί δυο και τρεις φορές πριν πλησιάσει.

Το κάθε είδος είναι σημαντικό και έχει τον ρόλο του

Κάθε είδος που αποτελεί μέρος της βιοποικιλότητας μιας περιοχής διαδραματίζει έναν ξεχωριστό και αναντικατάστατο ρόλο. Όταν επιτρέπουμε στα ζώα να λειτουργούν φυσικά, ως θηρευτές, θηράματα και μέλη των πολύπλοκων οικοσυστημάτων στα οποία ανήκουν, συμβάλλουμε στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας. Μιας ισορροπίας από την οποία εξαρτάται και ο ίδιος ο άνθρωπος, ως αναπόσπαστο μέρος της φύσης.

Ας επιτρέψουμε λοιπόν στα φίδια να διαδραματίσουν τον ρόλο που τους αναλογεί στην ισορροπία του φυσικού περιβάλλοντος. Αν δεις τραυματισμένο φίδι ή αν κάποιο φίδι εισέλθει σε κατοικημένο χώρο, επικοινώνησε με την αστυνομία ή την πυροσβεστική.

Συγγραφή: Μαριλένα Σταματίου, Γιώργος Πισιήλης (Ερπετολογικός Σύνδεσμος Κύπρου) & Δρ. Σάββας Ζώτος (Εργαστήριο Διαχείρισης Χερσαίων Οικοσυστημάτων – Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου)

Επιμέλεια: Διαχειριστική ομάδα έργου “Πανδώτειρα”

Φωτογραφία τίτλου: Νεαρό μαύρο φίδι (Σάββας Ζώτος)

The post Μήπως φοβόμαστε άδικα τα φίδια; appeared first on Pandoteira.

Κάπου εκεί, σε θαμνώδεις και πετρώδεις περιοχές, ζει ένα φυτό που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο – ο Αστράγαλος των Λευκάρων (Astragalus macrocarpus subsp. lefkarensis). Πρόκειται για ενδημικό υποείδος της Κύπρου, το οποίο έχει καταγραφεί σε μόλις 7 περιοχές του νησιού μας. Συγκεκριμένα, μπορούμε να το δούμε κοντά στα Λεύκαρα, την Ασγάτα, την Τόχνη, την Αλαμινό, τα Κελοκέδαρα, την Ίνεια και τον Κορμακίτη, σε υψόμετρα από 75 μέχρι 700 μέτρα.

Ονομάζεται Αστράγαλος των Λευκάρων επειδή το σχήμα των σπερμάτων του μοιάζει με ένα από τα οστά του ανθρώπινου αστράγαλου και πρωτοεντοπίστηκε στην περιοχή των Λευκάρων. Ο συνολικός πληθυσμός του υποείδους παραμένει μικρός.

Αν και είναι πολύ σημαντικό φυτό, δεν προσελκύει εύκολα την προσοχή. Είναι ένας μικρός, τριχωτός θάμνος, ύψους περίπου 30–60 εκατοστών. Οι πυκνές γκριζόλευκες τρίχες του το βοηθούν να αντέχει στη ξηρασία, ενώ την περίοδο της ανθοφορίας του, από τον Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο, εμφανίζει κίτρινα άνθη σε μικρές ομάδες.

Προτιμά συγκεκριμένες περιοχές

Ο Αστράγαλος των Λευκάρων δεν φυτρώνει οπουδήποτε. Προτιμά ξηρές, πετρώδεις πλαγιές με χαμηλή μεσογειακή βλάστηση, δηλαδή τοπία με διάσπαρτους θάμνους, αγκαθωτά και αρωματικά φυτά. Αυτό το περιβάλλον μπορεί να φαίνεται σκληρό ή φτωχό, όμως φιλοξενεί πολλά σημαντικά είδη της κυπριακής φύσης.

Tο συγκεκριμένο υποείδος συνδέεται με δύο περιοχές του δικτύου Natura 2000: την Περιοχή Ασγάτας (CY5000007) και την Περιοχή Λευκάρων (CY6000005). Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η Περιοχή Ασγάτας, καθώς φιλοξενεί τον μεγαλύτερο γνωστό πληθυσμό του φυτού. Καθώς ο συνολικός πληθυσμός του υποείδους παραμένει μικρός, η προστασία των περιοχών όπου φυτρώνει είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό ένα μικρό φυτό;

Ίσως κάποιος να αναρωτηθεί, γιατί να μας ενδιαφέρει τόσο ένα φυτό που οι περισσότεροι μπορεί να προσπεράσουμε χωρίς καν να το δούμε; Η απάντηση είναι απλή, επειδή δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο. Αν χαθεί από την Κύπρο, χάνεται από ολόκληρο τον κόσμο.

Ο Αστράγαλος των Λευκάρων είναι ένα από εκείνα τα είδη που κάνουν τη φύση του νησιού μοναδική. Δεν είναι απλώς “ένα φυτό”. Είναι μέρος της φυσικής ταυτότητας του τόπου. Κουβαλά μέσα του την ιστορία του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο προσαρμόστηκε, δηλαδή του εδάφους, του κλίματος, του νερού, του φωτός από τον ήλιο και των άλλων οργανισμών γύρω του.

Πώς το έργο Πανδώτειρα προστατεύει τον Αστράγαλο των Λευκάρων;

Η προστασία του Αστράγαλου των Λευκάρων συνδέεται άμεσα με τον σκοπό του δικτύου Natura 2000, δηλαδή τη διατήρηση ειδών και οικοτόπων με μεγάλη οικολογική αξία. Το είδος αναφέρεται στη βάση δεδομένων EUNIS ως «είδος προτεραιότητας» της Οδηγίας των Οικοτόπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ για αυτό ακριβώς το είδος έχουν χαρακτηριστεί ως Natura οι περιοχές Ασγάτας και Λευκάρων.

Σε αυτή την προσπάθεια εντάσσεται και το έργο Πανδώτειρα, το οποίο στοχεύει στη βελτίωση της κατάστασης διατήρησης σημαντικών ειδών και τύπων οικοτόπων στην Κύπρο, μέσα από δράσεις σε ολόκληρο το δίκτυο Natura 2000.

Στο πλαίσιο του έργου, θα γίνουν δράσεις για ενίσχυση του πληθυσμού στην περιοχή Λευκάρων και για εγκατάσταση νέας αποικίας στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα. Επίσης θα εφαρμοστεί έλεγχος της ανταγωνιστικής βλάστησης μέσω ήπιου κλαδέματος και απομάκρυνσης νεαρών δενδρυλλίων των κύριων ανταγωνιστικών ειδών στην περιοχή Ασγάτας.

Ίσως το έχουμε ήδη προσπεράσει

Φυτά όπως τον Αστράγαλο των Λευκάρων είναι εύκολο να τα προσπεράσει κανείς, αφού δεν είναι φανταχτερά για να μας ελκύσουν την προσοχή. Και ίσως αυτό είναι το πιο δυνατό σημείο της ιστορίας του είδους, το ότι κάτι τόσο σπάνιο μπορεί να βρίσκεται δίπλα μας, χαμηλά στο έδαφος, και να περνάει απαρατήρητο στο μάτι που δεν είναι εκπαιδευμένο.

Την επόμενη φορά που θα βρεθούμε σε μια πλαγιά, αξίζει να σταματήσουμε για λίγο. Να κοιτάξουμε όχι μόνο το τοπίο γενικά, αλλά και τις μικρές μορφές ζωής που το συνθέτουν. Μπορεί να είμαστε τυχεροί και να δούμε ένα φυτό διακριτικό, τριχωτό, σχεδόν κρυμμένο μέσα στη βλάστηση, που υπάρχει μόνο στην Κύπρο και πουθενά αλλού στον κόσμο!

Μάθετε περισσότερα για το έργο Πανδώτειρα εδώ.

Συγγραφή: Μαρίνα Γρηγορίου (Ομοσπονδία Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου)

Συμβολή: Δρ. Μάριος Ανδρέου (Πανεπιστήμιο Frederick)

Επιμέλεια: Διαχειριστική ομάδα έργου “Πανδώτειρα”

The post Αστράγαλος των Λευκάρων – Ένα φυτό αποκλειστικά Κυπριακό appeared first on Pandoteira.

Στην Κύπρο υπάρχουν 7 θαλάσσιες περιοχές εντός του Δίκτυου Natura 2000, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ): η Περιοχή Πόλις-Γιαλιά, ο Ακάμας, τα Μουλιά, το Ακρωτήριο Άσπρο-Πέτρα του Ρωμιού, το Κάβο Γκρέκο, τα Νησιά, καθώς και η υπεράκτια περιοχή Ωκεανίς.

Η θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή (ΘΠΠ) του Κάβο Γκρέκο βρίσκεται εντός της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης του Κάβο Γκρέκο (CY3000005) στο ανατολικότερο άκρο του νησιού και το Κακοσκάλι εντός της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης της Χερσόνησου Ακάμα (CY4000010) βορειοδυτικά της Κύπρου γύρω από το νησάκι του Αγίου Γεωργίου. Και οι δύο περιοχές παρουσιάζουν σημαντικά θαλάσσια ενδιαιτήματα όπως λιβάδια Ποσειδωνίας και υφάλους με δάση του μακροφύκους Cystoseira spp. Τα ενδιαιτήματα αυτά, υποστηρίζουν τη συνύπαρξη ποικίλων οργανισμών, παρέχοντας τους χώρους προστασίας, τροφοληψίας και αναπαραγωγής.

Προστασία και Διαχείριση των ΘΠΠ Κάβο Γκρέκο και Κακοσκάλι

Το Κάβο Γκρέκο κηρύχθηκε ως Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή (ΘΠΠ) το 2018 με Υπουργικό Διάταγμα (Κ.Δ.Π. 115/2018), ενώ το Κακοσκάλι το 2019 (Κ.Δ.Π. 258/2019). Το Κακοσκάλι μάλιστα είναι και η πρώτη ΘΠΠ που δημιουργήθηκε στην Κύπρο μέσω της πρωτοβουλίας του Τοπικού Συνδέσμου Επαγγελματιών Αλιέων Λατσιού, σε συνεργασία με τη ΜΚΟ Ενάλια Φύσης και υποστηρίχθηκε από το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών με σκοπό την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας της περιοχής.

Για να μπορούν να συνυπάρχουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες με την προστασία των οικοσυστημάτων, οι περιοχές αυτές χωρίζονται σε επιμέρους ζώνες με διαφορετικούς κανόνες χρήσης (ζώνωση). Συγκεκριμένα, για λόγους προστασίας των αλιευτικών πόρων και των υδρόβιων οργανισμών απαγορεύτηκε η αλιεία με οποιονδήποτε τρόπο, στις θαλάσσιες περιοχές που ορίζονται ως «Πυρήνας» και «Ουδέτερη Ζώνη» στη Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή Κάβο Γκρέκο και Κακοσκάλι. Οι κάτοχοι επαγγελματικής άδειας παράκτιας αλιείας εξαιρούνται της απαγόρευσης αλιείας στην «Ουδέτερη Ζώνη» (Χάρτης 1α και β).

Μελέτη ιχθυοπανίδας στα πλαίσια του έργου Πανδώτειρα

Στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα έγινε μια τετραετής έρευνα από την εταιρεία AP Marine Environmental Consultancy Ltd σε συνεργασία με το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών για τα είδη που βρίσκονται στις περιοχές αυτές και την αποτελεσματικότητα των μέτρων διαχείρισης της αλιείας (Δες το σχετικό παραδοτέο εδώ).

Η μελέτη που υλοποιήθηκε, κατέγραψε τη βιοποικιλότητα, την αφθονία των ιχθυοπληθυσμών και τον αντίκτυπο των ισχυόντων διαχειριστικών κανονισμών μέσω συνδυασμού οπτικών καταμετρήσεων (visual census), δειγματοληψίας αλιευμάτων και στατιστικών αναλύσεων.

Τα βασικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι οι ΘΠΠ παρέχουν σημαντικά καταφύγια για τους ιχθυοπληθυσμούς, με στοιχεία που δείχνουν αυξημένη βιομάζα και ποικιλότητα στις προστατευόμενες ζώνες σε σύγκριση με τις μη προστατευόμενες περιοχές. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα εμπορικά σημαντικά είδη, όπου η αφθονία των ενήλικων ατόμων και οι πυκνότητες βιομάζας ήταν κατά μέσο όρο πολύ υψηλότερες εντός των προστατευόμενων περιοχών. Η μελέτη αναδεικνύει επίσης εποχιακές και ετήσιες διακυμάνσεις στους ιχθυοπληθυσμούς.

Προκλήσεις και απειλές για τις δύο αυτές ΘΠΠ

Παρά το γεγονός ότι οι αλιευτικές δραστηριότητες μέσα στις ΘΠΠ περιορίζονται βάση της νομοθεσίας, για σκοπούς προστασίας των ενδιαιτημάτων, της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και των αλιευτικών πόρων, οι περιοχές αυτές αντιμετωπίζουν διάφορες απειλές.

Η παράνομη αλιεία είναι μια σημαντική πρόκληση, καθώς παρατηρήθηκαν αλιευτικές δραστηριότητες εντός των ζωνών πλήρους απαγόρευσης αλιείας.

Η παρουσία ξενικών ειδών, όπως το λεοντόψαρο, αποτελούν επίσης απειλή για τη βιοποικιλότητα, καθώς είναι θηρευτές μεγάλου εύρους ενδημικών ειδών ψαριών, μειώνοντας έτσι δραστικά τους πληθυσμούς τους (τα λεοντόψαρα δεν έχουν ουσιαστικούς φυσικούς εχθρούς στη Μεσόγειο).

Επιπλέον, η αγκυροβόληση σκαφών σε ρηχά σημεία είναι ακόμα μια σημαντική πίεση που λαμβάνει χώρα σε καθημερινή βάση.

Βιώσιμη Διαχείριση και Προστασία των ΘΠΠ

Το έργο Πανδώτειρα, με τη μελέτη αυτή, ανέδειξε τη σημασία των περιοχών αυτών και των πιέσεων που δέχονται και συνέβαλε στον ευρύτερο στόχο της προώθησης της βιώσιμης αλιείας και της διατήρησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Κύπρο.

Η περαιτέρω μελέτη των περιοχών αυτών είναι κρίσιμη για τη διαχείριση περιοχών Natura 2000. Οι κανόνες λειτουργίας των ΘΠΠ πρέπει να τηρούνται, για τη διαφύλαξη και την προστασία των περιοχών αυτών. Επιπλέον, η ενίσχυση των μηχανισμών επιβολής της νομοθεσίας και η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στη διαχείριση των περιοχών αυτών, δύναται να οδηγήσει σε σημαντικά οφέλη για τα οικοσυστήματα και τις κοινότητες της περιοχής.

Συγγραφή: Δρ Μαρία Χρίστου (Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών) και Ειρήνη Βαλάντω Παπαγεωργίου (AP Marine Environmental Consultancy Ltd)
Επιμέλεια: Δρ Γιάννα Σαμουήλ, Γιάννης Ιωάννου και Μελίνα Μάρκου (Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών)
Εργασίες πεδίου και φωτογραφία τίτλου: AP Marine Environmental Consultancy Ltd

The post Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές Κάβο Γκρέκο και Κακοσκάλι appeared first on Pandoteira.

Ο Μεσογειακός Θαλασσοκόρακας εξαρτάται από τις απρόσιτες ακτογραμμές και νησίδες του νησιού για φωλεοποίηση και από τη θάλασσα για τροφή. Ωστόσο, η ζωή του δεν είναι πάντα ήρεμη, αφού αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές που θέτουν σε κίνδυνο το μέλλον του στο νησί μας. Λόγω των απειλών που αντιμετωπίζει και της μείωσης του ευρωπαϊκού πληθυσμού, το είδος ανήκει στο Παράρτημα Ι της Οδηγίας για τα πουλιά.

Τι απειλεί τον Θαλασσοκόρακα;

1.Τρωκτικά

Οι Μεσογειακοί Θαλασσοκόρακες φωλιάζουν σε απόκρημνους βράχους και απομονωμένες νησίδες – μέρη που φαίνονται ασφαλή. Δυστυχώς, τρωκτικά, όπως οι αρουραίοι, μπορούν να φτάσουν ακόμη και σε αυτά τα δυσπρόσιτα σημεία. Εκεί κατασπαράζουν αυγά και νεοσσούς, καταστρέφοντας συχνά ολόκληρες φωλιές. Για ένα είδος που γεννά λίγα αυγά κάθε χρόνο, οι απώλειες αυτές είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

2.Ενόχληση από τουριστικά σκάφη

Η Κύπρος φημίζεται για τα καθαρά, γαλάζια νερά της, προσελκύοντας σκάφη αναψυχής, δύτες και εξερευνητές των ακτών. Αν και αυτό ωφελεί τον τουρισμό, μπορεί να δημιουργήσει έντονο στρες στα φωλιάζοντα θαλασσοπούλια. Σκάφη που πλησιάζουν υπερβολικά κοντά σε βράχους και νησίδες μπορεί να αναγκάσουν τους ενήλικες θαλασσοκόρακες να εγκαταλείψουν τις φωλιές τους, αφήνοντας αυγά ή νεοσσούς εκτεθειμένους σε θηρευτές ή ακραίες θερμοκρασίες και καιρικά φαινόμενα.

3.Παρεμπίπτουσα αλιεία

Ο Μεσογειακός Θαλασσοκόρακας είναι εξαιρετικός δύτης, κυνηγώντας ψάρια κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Στην Κύπρο έχουμε καταγράψει βουτιές σε βάθη μέχρι και 40 μέτρα. Ωστόσο, αυτή του η ικανότητα μπορεί να αποδειχθεί μοιραία. Τα πουλιά συχνά μπλέκονται κατά λάθος σε αλιευτικά δίχτυα ή πιάνονται σε παραγάδια κατά τη διάρκεια της αναζήτησης τροφής. Αυτή η «αόρατη» απειλή συμβάλλει στη μείωση των πληθυσμών του είδους σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

4.Εγκαταλελειμμένα αλιευτικά δίχτυα (Ghost nets)

Τα εγκαταλελειμμένα ή χαμένα αλιευτικά δίχτυα, γνωστά ως ghost nets, αποτελούν μια ακόμα απειλή για τον Μεσογειακό Θαλασσοκόρακα. Παραμένοντας στη θάλασσα για χρόνια, συνεχίζουν να παγιδεύουν θαλάσσια ζωή χωρίς έλεγχο. Κατά τη διάρκεια της κατάδυσης και της αναζήτησης τροφής, τα πουλιά μπορεί να μπλεχτούν στα δίχτυα αυτά, αδυνατώντας να απελευθερωθούν και συχνά οδηγούνται σε πνιγμό. Η παρουσία των ghost nets επιβαρύνει περαιτέρω ένα ήδη ευάλωτο είδος και εντείνει τις πιέσεις που δέχεται ο πληθυσμός του στη Μεσόγειο.

Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς;

Πώς μπορούμε όμως εμείς, ως πολίτες, να συμβάλουμε στην προστασία αυτού του ιδιαίτερου είδους; Με το να μοιραζόμαστε την ακτογραμμή με σεβασμό.

Ο Μεσογειακός Θαλασσοκόρακας αποτελεί μέρος της φυσικής κληρονομιάς της Κύπρου εδώ και αιώνες. Η προστασία του δεν σημαίνει τον αποκλεισμό του τουρισμού ή της αλιείας, αλλά τη σωστή διαχείρισή τους. Με τον έλεγχο των τρωκτικών, τον σεβασμό των περιοχών φωλεοποίησης και τη σωστή ενημέρωση μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι αυτό το εμβληματικό θαλασσοπούλι θα συνεχίσει να κοσμεί τις ακτές μας.

Πώς βοηθά το έργο Πανδώτειρα τον Θαλασσοκόρακα;

Το έργο Πανδώτειρα υλοποιεί στοχευμένες δράσεις για την προστασία του Μεσογειακού Θαλασσοκόρακα στην Κύπρο, βασισμένες στη γνώση και την επιστημονική παρακολούθηση.

Κάθε χρόνο η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας μαζί με το BirdLife Cyprus, πραγματοποιούν καταγραφές αναπαραγωγής σε νησίδες και απόκρημνους βράχους όπου φωλιάζει το είδος. Με αυτό τον τρόπο παρακολουθούμε την κατάσταση και την τάση του πληθυσμού. Παράλληλα, δαχτυλιώνουμε πουλιά ώστε να μπορούν να τα αναγνωρίσουν, τόσο οι ερευνητές στο πεδίο, όσο και το κοινό. Αυτό μας επιτρέπει να μελετούμε την επιβίωση και τις μετακινήσεις των πουλιών. Επιπλέον, με την τοποθέτηση καμερών στις φωλιές, καταγράφουμε τη συμπεριφορά τους χωρίς όχληση, ενώ με τη χρήση δορυφορικών πομπών μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τις θαλάσσιες διαδρομές, τις περιοχές τροφοληψίας και τις απειλές που αντιμετωπίζει το είδος.

Στο άμεσο μέλλον, το έργο Πανδώτειρα θα προχωρήσει στην τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων σε βασικές περιοχές για την ευαισθητοποίηση του κοινού, καθώς και σε δράσεις διαχείρισης του πληθυσμού των αρουραίων από σημαντικές περιοχές φωλεοποίησης. Στόχος μας είναι να ενισχύσουμε ουσιαστικά την προστασία του είδους.

Μάθετε περισσότερα για το έργο Πανδώτειρα εδώ.

Συγγραφή: Ανταία Χρίστου (BirdLife Cyprus)

Συμβολή: Δρ. Νικόλαος Κασίνης (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

Φωτογραφία τίτλου: Δρ. Νικόλαος Κασίνης

The post Ο Θαλασοκόρακας της Μεσογείου σε κρίσιμο σταυροδρόμι appeared first on Pandoteira.

Για τα πουλιά, οι υγρότοποι είναι απολύτως απαραίτητοι. Σε παγκόσμιο επίπεδο, εκατοντάδες είδη πτηνών εξαρτώνται άμεσα από τα υγροτοπικά οικοσυστήματα, είτε για την αναπαραγωγή τους είτε ως σταθμούς ξεκούρασης και ανεφοδιασμού κατά τη μετανάστευση. Ιδιαίτερα τα μεταναστευτικά πουλιά δεν μπορούν να ολοκληρώσουν τα μακρινά τους ταξίδια χωρίς την ύπαρξη ασφαλών και λειτουργικών υγροτόπων.

Υγρότοποι στην Κύπρο

Η Κύπρος κατέχει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο σε αυτό το παγκόσμιο δίκτυο μετανάστευσης. Βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο στο ανατολικό μεταναστευτικό πέρασμα μεταξύ Αφρικής, Ευρώπης και Ασίας, γεγονός που την καθιστά έναν από τους πιο κρίσιμους σταθμούς για τα πουλιά στην Ανατολική Μεσόγειο. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί στο νησί πάνω από 400 είδη πουλιών, εκ των οποίων η πλειονότητα είναι μεταναστευτικά ή διαχειμάζοντα, ενώ μεγάλο ποσοστό αυτών εξαρτάται άμεσα ή έμμεσα από τους υγρότοπους.

Οι υγρότοποι της Κύπρου, όπως οι Αλυκές Λάρνακας, η Αλυκή Ακρωτηρίου, η Λίμνη Παραλιμνίου, η Λίμνη Ορόκλινης, τα εποχικά έλη, τα φράγματα και τα ποτάμια, φιλοξενούν κάθε χρόνο δεκάδες χιλιάδες πουλιά. Είδη όπως τα φλαμίνγκο, οι αγριόπαπιες, οι ερωδιοί, οι χαλκόκοτες, τα παρυδάτια πουλιά, αλλά και σπάνια αρπακτικά, βασίζονται σε αυτά τα οικοσυστήματα για τροφή και ανάπαυση. Για ορισμένα είδη, οι υγρότοποι της Κύπρου αποτελούν έναν από τους ελάχιστους διαθέσιμους σταθμούς σε ολόκληρη τη μεταναστευτική τους διαδρομή.

Η συμβολή του έργου Πανδώτειρα

Αναγνωρίζοντας αυτή τη σημασία, το έργο Πανδώτειρα υλοποιεί στοχευμένες δράσεις για την προστασία και αποκατάσταση των υγροτόπων, στο πλαίσιο της ενίσχυσης του δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Η ομάδα μας μελετά τις οικολογικές απαιτήσεις ειδών πτηνών που εξαρτώνται άμεσα από υγροτοπικά οικοσυστήματα, όπως οι αλυκές και οι λίμνες, ώστε να εντοπιστούν οι κρίσιμες ανάγκες τους σε τροφή, νερό και χώρους φωλιάσματος. Παράλληλα, καταγράφουμε και αξιολογούμε τους υγρότοπους και εκπονούμε Σχέδια Δράσης που καθοδηγούν τη μακροπρόθεσμη διαχείρισή τους.

Οι γνώσεις αυτές μεταφράζονται σε πρακτικά μέτρα διατήρησης, που περιλαμβάνουν την εφαρμογή συγκεκριμένων παρεμβάσεων σε υγροτόπους όπως οι Αλυκές Λάρνακας και η Λίμνη Παραλιμνίου, με στόχο τη βελτίωση της κατάστασης των ενδιαιτημάτων και τη στήριξη των πληθυσμών των πουλιών. Παράλληλα, η δράση μας συμβάλλει στη δημιουργία ενός μόνιμου συστήματος παρακολούθησης ειδών και οικοτόπων, επιτρέποντας την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων και την έγκαιρη αντιμετώπιση νέων απειλών.

Η σημασία της Κύπρου δεν περιορίζεται μόνο στον αριθμό των ειδών που φιλοξενεί, αλλά και στο γεγονός ότι λειτουργεί ως μια πραγματική «γέφυρα ζωής» ανάμεσα σε 3 ηπείρους. Η απώλεια ή η υποβάθμιση των υγροτόπων του νησιού θα είχε επιπτώσεις όχι μόνο σε τοπικό, αλλά και σε διεθνές επίπεδο, επηρεάζοντας πληθυσμούς πουλιών σε πολλές χώρες.

Παρά την ανεκτίμητη αξία τους, οι υγρότοποι της Κύπρου αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές, όπως η ρύπανση, η κλιματική αλλαγή, η μείωση των υδάτινων πόρων και η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη. Η προστασία και η σωστή διαχείρισή τους είναι ζωτικής σημασίας, όχι μόνο για τα πουλιά αλλά και για τον άνθρωπο, καθώς οι υγρότοποι συμβάλλουν στη ρύθμιση του νερού, στον περιορισμό των πλημμυρών και στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας.

Η Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων μας υπενθυμίζει ότι η Κύπρος έχει ιδιαίτερη ευθύνη, αλλά και μια μοναδική ευκαιρία, να προστατεύσει αυτά τα πολύτιμα οικοσυστήματα. Μέσα από έργα όπως το Πανδώτειρα, τίθενται τα θεμέλια ώστε οι υγρότοποι να συνεχίσουν να στηρίζουν τη ζωή των πουλιών και τη φυσική κληρονομιά της Ανατολικής Μεσογείου για τις επόμενες γενιές.

Μάθε περισσότερα για το έργο Πανδώτειρα εδώ.

Συγγραφή: Χάρης Χατζηστυλλής (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

Συμβολή: Δρ. Νικόλαος Κασίνης (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

The post Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων appeared first on Pandoteira.

Η Κύπρος στον παγκόσμιο χάρτη της μετανάστευσης

Η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης στο ανατολικό άκρο της Μεσογείου, αποτελεί έναν κρίσιμο σταθμό ξεκούρασης και κομβικό σημείο ανεφοδιασμού για εκατομμύρια μεταναστευτικά πουλιά που ταξιδεύουν μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Κατά τις περιόδους άνοιξης και φθινοπώρου, από τον ουρανό της Κύπρου περνάνε χιλιάδες μεταναστευτικά πουλιά, από τα πιο μεγάλα όπως γερανοί, πελαργοί, μεγάλα και μεσαία αρπακτικά και υδρόβια, καθώς πλήθος άλλων μικρότερων ειδών που ορισμένα κάνουν και στάση στο νησί μας για ανεφοδιασμό και ξεκούραση, σε σημαντικούς βιότοπους όπως οι αλυκές Λάρνακας και Ακρωτηρίου, ο υγρότοπός «Λειβάδι» Ακρωτηρίου, οι λίμνες Παραλιμνίου και Ορόκλινης, το Κάβο Γκρέκο, η χερσόνησος Ακάμα και άλλα, απαραίτητα για τη συνέχιση της μετακίνησης από τη Κύπρο προς άλλες γεωγραφικές τοποθεσίες.

Ποικιλία ειδών και σπάνια φαινόμενα

Πάνω από 200 είδη μεταναστευτικών πουλιών καταγράφονται στην Κύπρο, ανάμεσά τους και σπάνια ή απειλούμενα είδη, όπως ο Στικταετός (Clanga clanga), το Μαυροφάλκονο (Falco vespertinus) και ο Μαυροπετρίτης (Falco eleonorae). Οι υγρότοποι, οι κοιλάδες ποταμών, οι παράκτιες περιοχές και τα ορεινά περάσματα λειτουργούν ως “πράσινοι διάδρομοι” που επιτρέπουν στα πουλιά να συνεχίσουν το ταξίδι τους με ασφάλεια.

Απειλές και προκλήσεις

Δυστυχώς, τα μεταναστευτικά πουλιά αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές, τόσο κατά τη μετανάστευση όσο και στους ενδιάμεσους σταθμούς: παράνομη παγίδευση, καταστροφή ενδιαιτημάτων, κλιματική αλλαγή και εμπόδια στις μεταναστευτικές διαδρομές λόγω της αστικοποίησης, ανεμογεννήτριες και δίκτυα ενεργειακής υποδομής . Στην Κύπρο, παρά τις βελτιώσεις των τελευταίων χρόνων, η παγίδευση με δίχτυα και ξόβεργα με τη χρήση ηχοπαραγωγικών συσκευών παραμένει σοβαρό πρόβλημα σε ορισμένες περιοχές.

Το ταξίδι του νεαρού Αριστοφάνη

Ο Αριστοφάνης είναι ένα νεαρό φλαμίνγκο που βρέθηκε εξαντλημένο στην Κύπρο τον Αύγουστο του 2023. Μεταφέρθηκε άμεσα στο κέντρο περίθαλψης της Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας, όπου παρέμεινε για 2 μήνες περίπου. Ακολούθως, τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου, η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας τοποθέτησε πομπό στο φλαμίνγκο για να καταγράφονται οι κινήσεις του και το απελευθέρωσε στην αλυκή Ακρωτηρίου.

Μέσω του πομπού μάθαμε ότι μέχρι τον Μάη του 2024, ο Αριστοφάνης βρισκόταν στην Αλυκή Ακρωτηρίου. Έπειτα επισκέφτηκε διάφορους υγροβιότοπους της Κύπρου. Τις λίμνες Ορόκλινης, Παραλιμνίου, Αμμοχώστου (Αγ. Λουκάς), Καράολος και το βόρειο τμήμα των εκβολών Πεδιαίου – Γιαλιά. Στη συνέχεια έκανε ένα σύντομο ταξίδι 7 ημερών στην Τουρκία, στη λίμνη Ereğli και ακολούθως επέστρεψε στην Κύπρο όπου και παρέμεινε για ένα μήνα περίπου. Ύστερα έκανε μια σύντομη στάση 24 ωρών στον υγροβιότοπο του Eilat στο Νότιο Ισραήλ, διέσχισε την Ερυθρά θάλασσα και την επόμενη μέρα πήγε νότια.

Συνέχισε το ταξίδι του νότια, καταλήγοντας στην Αίγυπτο και το βόρειο Σουδάν, πάντα ακολουθώντας τον Νείλο. Τα τελευταία στίγματα που έχουμε λάβει είναι από τον Δεκέμβρη του 2024, όταν ο Αριστοφάνης επισκέφτηκε τη λίμνη Νουβία στο Σουδάν. Μάλλον λόγω μειωμένης δορυφορικής κάλυψης στην περιοχή δεν έχουμε λάβει νέα δεδομένα από τότε. Ανυπομονούμε όμως να δούμε πώς θα συνεχίσει τα ταξίδια του το νεαρό φλαμίνγκο!

Ένα κοινό καθήκον

Η προστασία των μεταναστευτικών πουλιών δεν γνωρίζει σύνορα. Απαιτεί διεθνή συνεργασία, ευαισθητοποίηση των πολιτών και ενίσχυση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Η Κύπρος έχει ρόλο-κλειδί σε αυτή την προσπάθεια και κάθε βήμα προς τη διατήρηση των φυσικών της οικοσυστημάτων συμβάλλει στην παγκόσμια προστασία της βιοποικιλότητας.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστευτικών Πουλιών, καλούμε όλους να παρατηρήσουν, να μάθουν και να προστατεύσουν αυτά τα υπέροχα είδη που διασχίζουν τον κόσμο για να επιβιώσουν. Μαζί μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι οι ουρανοί της Κύπρου θα συνεχίσουν να γεμίζουν φτερά και τραγούδια για πολλές γενιές ακόμα.

Πώς το έργο Πανδώτειρα βοηθά τα μεταναστευτικά πουλιά

Στο πλαίσιο του Έργου Πανδώτειρα, ενός δεκαετούς Έργου το οποίο συγχρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα LIFE της ΕΕ, θα καλυφθούν τα κενά γνώσης σχετικά με τις ειδικές απαιτήσεις ορισμένων ειδών για τη διατροφή, τη φωλεοποίηση και την ανάπαυση, καθώς και την ποσοτικοποίηση των απειλών που αυτά αντιμετωπίζουν. Η κάλυψη αυτών των κενών γνώσης θα επιτρέψει την υιοθέτηση στοχευμένων δράσεων διατήρησης για τη βελτίωση της κατάστασης των ειδών αυτών σε συγκεκριμένες Ζώνες Ειδικής Προστασίας. Ως αποτέλεσμα, θα μπορέσουν να επιτευχθούν οι στόχοι διατήρησης, τόσο για τα είδη, όσο και για τις περιοχές του δικτύου Natura 2000 στις οποίες βρίσκουμε τα είδη αυτά.

Μάθετε περισσότερα για το έργο Πανδώτειρα εδώ.

Συγγραφή: Χάρης Χατζηστυλλής (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

Συμβολή: Δρ. Νικόλαος Κασίνης (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας), Ανταία Χρίστου (BirdLife Cyprus)

Φωτογραφία τίτλου: A. Stocker

The post Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστευτικών Πουλιών appeared first on Pandoteira.

Αν και κοινό είδος, κάποια χαρακτηριστικά του το κάνουν πραγματικά να ξεχωρίζει!

1.Εκτελεί σιωπηλή πτήση

Το πέταγμα του Ανθρωποπουλιού είναι σχεδόν αθόρυβο. Η δομή των φτερών του είναι τέτοια που μειώνει τον θόρυβο και καθιστά το Ανθρωποπούλι έναν από τους πιο αθόρυβους κυνηγούς της φύσης!

2.Έχει οξείες αισθήσεις

Τα Ανθρωποπούλια έχουν απίστευτη ακοή και οξεία όραση στο σκοτάδι. Μπορούν μάλιστα να αντιληφθούν την παραμικρή κίνηση ακόμα και σε μεγάλη απόσταση. Παράλληλα, η εξαιρετικά ανεπτυγμένη τους ακοή, τους επιτρέπει να εντοπίζουν την ακριβή θέση της λείας τους ακόμη και στο απόλυτο σκοτάδι.

Αν και υπάρχει η αντίληψη ότι δεν βλέπουν καλά τη μέρα, η αλήθεια είναι ότι η όρασή τους είναι εξίσου καλή και την ημέρα. Επιλέγουν όμως να είναι πιο ενεργά το βράδυ, καθώς τα περισσότερα θηράματά τους κυκλοφορούν τη νύκτα. Επιπλέον, το σκοτάδι τους προσφέρει πρόσθετη κάλυψη και ησυχία, κάνοντας το κυνήγι πιο αποτελεσματικό.

3.Έχει καρδιόσχημο πρόσωπο

Το καρδιόσχημο του πρόσωπο κάνει το Ανθρωποπούλι ίσως το πιο όμορφο είδος κουκουβάγιας. Πέραν όμως από την ομορφιά, το σχήμα του προσώπου του έχει και πρακτική χρησιμότητα. Λειτουργεί ως δορυφορικό πιάτο, κατευθύνοντας τους ήχους στα αυτιά του πουλιού!

4.Είναι σύμμαχος των αγροτών

Ως ένας από τους καλύτερους συμμάχους των αγροτών, η διατροφή του αποτελείται κατά 96% από μικρά θηλαστικά, κυρίως τρωκτικά. Με αυτό τον τρόπο βοηθά στον βιολογικό έλεγχο του πληθυσμού των τρωκτικών. Μάλιστα, ένα ζευγάρι Ανθρωποπουλιών μπορεί να τραφεί μέχρι και με μερικές χιλιάδες τρωκτικά κατά τη διάρκεια ενός έτους!

Η αναπαραγωγική επιτυχία των Ανθρωποπουλιών φαίνεται να είναι καλύτερη τις χρονιές που έχουμε καλούς χειμώνες και οι αριθμοί των τρωκτικών είναι αυξημένοι, ενώ μειώνεται καθώς μειώνονται και τα τρωκτικά.

5.Πέφτει θύμα ποντικοφαρμάκων

Αν και η ενδεδειγμένη χρήση τρωκτικοκτόνων είναι κοντά σε κατοικημένες περιοχές ή και υποστατικά για σκοπούς προστασίας της ανθρώπινης υγείας, τρωκτικοκτόνα τοποθετούνται και στην ύπαιθρο για την προστασία των γεωργικών καλλιεργειών από ζημιές από τρωκτικά. Μια ολέθρια συνέπεια αυτής της πρακτικής είναι η δευτερογενής δηλητηρίαση, η οποία συμβαίνει όταν ένα πουλί – συνήθως αρπαχτικό – θηρεύσει τρωκτικά που έχουν καταναλώσει τρωκτικοκτόνο. Πρόκειται για μια σοβαρή απειλή για τα αρπακτικά πουλιά που τρέφονται με τρωκτικά, αφού το δηλητήριο αυτό συσσωρεύεται στο σώμα του πουλιού, πολύ συχνά σε θανάσιμα επίπεδα.

Στο πλαίσιο του έργου «Πανδώτειρα», η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας σε συνεργασία με το BirdLife Cyprus, υλοποιούν δράσεις για την προστασία των πουλιών μέσα από τις οποίες συλλέγονται στοιχεία για το εύρος και τη σοβαρότητα της δευτερογενούς δηλητηρίασης των αρπαχτικών από χημικά όπως τα ποντικοφάρμακα. Συγκεκριμένα από το 2020 μέχρι και σήμερα (2025) περισυνέλλεξαν μεγάλο αριθμό (118) από νεκρά αρπακτικά από όλη την Κύπρο, στη πλειοψηφία τους Ανθρωποπούλια (44) και Αρκόθουποι (20). Το σημαντικό αυτό δείγμα εξετάστηκε από εξειδικευμένο εργαστήριο του Γενικού Χημείου του κράτους.

Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι πάνω από 87% των δειγμάτων ήταν θετικά σε κάποια ουσία τρωκτικοκτόνου, ενώ αρκετά δείγματα ήταν θετικά σε περισσότερη από μια ουσία. Τα πουλιά στα οποία έχουν βρεθεί υπολείμματα ήταν κυρίως Ανθρωποπούλια, τα οποία λόγω της δίαιτας τους (96% της οποίας είναι τρωκτικά βάση ερευνών που έχουν γίνει στην Κύπρο) είναι πιο εύκολο να συσσωρεύσουν αυτές τις δηλητηριώδεις ουσίες στον οργανισμό τους. Ψηλά ποσοστά ανιχνεύθηκαν και σε άλλα είδη αρπαχτικών που σημαντικό ποσοστό της δίαιτας τους αποτελείται επίσης από τρωκτικά, όπως πχ. το Διπλογέρακο (63% της δίαιτας του είναι τρωκτικά βάση ερευνών που έχει γίνει στην Κύπρο).

Βάση των αποτελεσμάτων θα εξεταστούν ποια τρωκτικοκτόνα είναι τα πιο τοξικά στα άγρια πουλιά και θα γίνουν εισηγήσεις ως προς την απαγόρευση, μείωση χρήσης τους, ή και όρων εφαρμογής/χρήσης τους.

Μάθε περισσότερα για το έργο «Πανδώτειρα» εδώ.

Συγγραφή: Διαχειριστική ομάδα έργου “Πανδώτειρα”

Συμβολή: Ανταία Χρίστου (BirdLife Cyprus), Δρ. Νικόλαος Κασίνης (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας), Χάρης Χατζηστυλλής (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

The post 4 + 1 πράγματα που δεν ήξερες για το Ανθρωποπούλι appeared first on Pandoteira.

Σε αντίθεση με τις λατρεμένες πεταλούδες που σκορπούν ενθουσιασμό στο διάβα τους, οι νυχτοπεταλούδες είναι απίστευτα παρεξηγημένα έντομα. Γνωρίζατε ότι, όπως οι πεταλούδες, έτσι και οι νυχτοπεταλούδες περνούν τον χρόνο τους πετώντας από λουλούδι σε λουλούδι; Οι νυχτοπεταλούδες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη βιοποικιλότητα και αποτελούν βασικό δείκτη ενός υγιούς περιβάλλοντος. Είναι σημαντική πηγή τροφής για πολλές νυχτερίδες, άλλα θηλαστικά, είδη πτηνών, άλλα έντομα και αράχνες, είναι όμως και βασικοί επικονιαστές που συμβάλλουν στην ευημερία των φυτών. Με άλλα λόγια, οι νυχτοπεταλούδες μάς είναι χρήσιμες! Διαβάστε πιο κάτω κάποια ενδιαφέροντα δεδομένα που ίσως δεν γνωρίζατε για αυτούς τους ιπτάμενους «νυχτοβάτες».

1.Οι νυχτοπεταλούδες είναι περισσότερες από τις πεταλούδες

Έχουμε όλοι δει δυο τρεις νυχτοπεταλούδες να πετούν γύρω από μια λάμπα ή ένα φωτισμένο παράθυρο το βράδυ. Έχετε όμως προσέξει ότι βλέπετε πολύ πιο συχνά νυχτοπεταλούδες παρά πεταλούδες; Σύμφωνα με μελέτες που έχουν γίνει, παγκοσμίως υπάρχουν 18,768 είδη πεταλούδων, ενώ οι νυχτοπεταλούδες φτάνουν περίπου τα 160,000 είδη!

2.Μερικές πετάνε την ημέρα

Επικρατεί η άποψη ότι οι νυχτοπεταλούδες, όπως λέει και το όνομά τους, δραστηριοποιούνται κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αλλά αυτό δεν είναι απόλυτο. Κάποιες νυχτοπεταλούδες είναι ενεργές κατά τη διάρκεια της ημέρας. Συχνά τις περνούμε για πεταλούδες, μέλισσες, ακόμη και κολιμπρί. Για παράδειγμα, οι νυχτοπεταλούδες που ανήκουν στην οικογένεια Sesiidae, συνήθως έχουν διάφανα φτερά και χρωματιστά μοτίβα που μιμούνται τις μέλισσες και τις σφήκες, και πετάνε από λουλούδι σε λουλούδι καθώς τρέφονται με νέκταρ.

3.Δεν τρώνε όλες, αλλά συχνά γίνονται αυτές τροφή για άλλους

Κάποιες αρσενικές νυχτοπεταλούδες με το που βγαίνουν από το κουκούλι τους είναι έτοιμες να ζευγαρώσουν και αμέσως μετά να πεθάνουν. Καθώς δεν θα ζήσουν για πολύ, τους φτάνει η ενέργεια που αποθήκευσαν ως κάμπιες και δεν χρειάζονται επιπλέον τροφή.

Αν και κάποιες από αυτές δεν τρώνε, εντούτοις οι νυχτοπεταλούδες και οι κάμπιες τους είναι πλούσιες σε πρωτεΐνη και αποτελούν λιχουδιά υψηλής θρεπτικής αξίας για διάφορα είδη ζώων. Πουλιά, σαύρες, άλλα έντομα, αράχνες, νυχτερίδες, άλλα μικρά θηλαστικά και σε κάποια μέρη του κόσμου ακόμη και οι άνθρωποι τρέφονται με αυτή τη λιχουδιά.   

4.Κάνουν κόλπα για να μην φαγωθούν

Όταν στα μάτια όλων γύρω σου μοιάζεις με λαχταριστή λιχουδιά, πρέπει να αναπτύξεις ιδιαίτερες δεξιότητες για να επιζήσεις. Για παράδειγμα, κάποιες κάμπιες μοιάζουν με κλαδάκια, ενώ κάποιες ενήλικες νυχτοπεταλούδες μπορούν να καμουφλαριστούν πάνω στον φλοιό των δέντρων.

Η πεταλούδα της Ρόδου δε (Euplagia quadripunctaria), η οποία υπάρχει και στην Κύπρο, χρησιμοποιεί έναν έξυπνο συνδυασμό καμουφλάζ για να ξεφύγει από τους θηρευτές της. Τα πάνω φτερά της έχουν σκούρο χρώμα με  κρεμώδεις ρίγες σαν ηλιαχτίδες. Όταν βρίσκεται σε σκιερό βιότοπο, όπου οι ηλιαχτίδες περνούν εδώ κι εκεί μέσα από τα κλαδιά των δέντρων, η Ευπλάγια γίνεται ένα με το περιβάλλον, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να την εντοπίσουν τα αρπακτικά. Απ’ την άλλη, τα κάτω φτερά της  έχουν έντονο κόκκινο χρώμα και τα χρησιμοποιεί όταν απειλείται, καθώς το κόκκινο χρώμα συνδέεται με την άσχημη γεύση. Όταν πετά τα πράγματα γίνονται πιο επικίνδυνα, καθώς το βλέμμα των αρπακτικών «κλειδώνει» στο έντονο κόκκινο χρώμα των κάτω φτερών της. Μόλις όμως αυτή προσγειωθεί, κλείνει τα φτερά της και το μόνο που είναι ορατό είναι τα σκούρα πάνω φτερά. Έτσι είναι σαν να «εξαφανίζεται» καθώς το αρπακτικό εξακολουθεί να ψάχνει για τα έντονα κόκκινα φτερά.

5.Η πανέμορφη και απειλούμενη νυχτοπεταλούδα της Κύπρου

Η πανέμορφη Ευπλάγια (Euplagia quadripunctaria) είναι κοινό είδος νυχτοπεταλούδας στην Κύπρο. Ζει σε δροσερά, υγρά και σκιασμένα παραποτάμια δάση, τα οποία όμως γίνονται όλο και πιο δυσεύρετα, καθώς επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, την αυξημένη ανομβρία και την άντληση νερού. Χωρίς τις κατάλληλες συνθήκες ο πληθυσμός του είδους δυστυχώς μειώνεται. Η μεγάλη σημασία του συγκεκριμένου είδους φαίνεται από το ότι αποτελεί είδος προτεραιότητας για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή η ύπαρξή του σε μια περιοχή μπορεί να χαρακτηρίσει τη συγκεκριμένη περιοχή ως ειδική ζώνη διατήρησης.

Πώς το έργο Πανδώτειρα βοηθά την Ευπλάγια

Στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα αναπτύσσεται Σχέδιο Δράσης για την Ευπλάγια, και θα εφαρμοστούν δράσεις διατήρησης του είδους στην Κύπρο.

Το Πανδώτειρα είναι ένα έργο διάρκειας 10 χρόνων, το οποίο ασχολείται με τη διαχείριση του δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο και στοχεύει στο να καταστεί το δίκτυο πιο αποτελεσματικό, λειτουργικό και βιώσιμο. Συγχρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα LIFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με συντονιστή το Τμήμα Περιβάλλοντος, ενώ στο έργο συμμετέχουν ακόμη 13 συνεργαζόμενοι φορείς από Κυβερνητικά Τμήματα, Πανεπιστημιακά Ιδρύματα, Μη Κερδοσκοπικούς Οργανισμούς και ιδιωτικές εταιρείες.

Μάθετε περισσότερα για το έργο εδώ.

Συγγραφή: Διαχειριστική ομάδα έργου “Πανδώτειρα”

Συμβολή: Δρ. Μάριος Αριστοφάνους (Τμήμα Περιβάλλοντος) και Δρ. Έλλη Τσιρκαλλή (Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου)

Φωτογραφία τίτλου: Μάριος Αριστοφάνους (Saturnia caecigena)

The post 5 πράγματα που ίσως δεν ήξερες για τις νυχτοπεταλούδες appeared first on Pandoteira.