Κάπου εκεί, σε θαμνώδεις και πετρώδεις περιοχές, ζει ένα φυτό που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο – ο Αστράγαλος των Λευκάρων (Astragalus macrocarpus subsp. lefkarensis). Πρόκειται για ενδημικό υποείδος της Κύπρου, το οποίο έχει καταγραφεί σε μόλις 7 περιοχές του νησιού μας. Συγκεκριμένα, μπορούμε να το δούμε κοντά στα Λεύκαρα, την Ασγάτα, την Τόχνη, την Αλαμινό, τα Κελοκέδαρα, την Ίνεια και τον Κορμακίτη, σε υψόμετρα από 75 μέχρι 700 μέτρα.

Ονομάζεται Αστράγαλος των Λευκάρων επειδή το σχήμα των σπερμάτων του μοιάζει με ένα από τα οστά του ανθρώπινου αστράγαλου και πρωτοεντοπίστηκε στην περιοχή των Λευκάρων. Ο συνολικός πληθυσμός του υποείδους παραμένει μικρός.

Αν και είναι πολύ σημαντικό φυτό, δεν προσελκύει εύκολα την προσοχή. Είναι ένας μικρός, τριχωτός θάμνος, ύψους περίπου 30–60 εκατοστών. Οι πυκνές γκριζόλευκες τρίχες του το βοηθούν να αντέχει στη ξηρασία, ενώ την περίοδο της ανθοφορίας του, από τον Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο, εμφανίζει κίτρινα άνθη σε μικρές ομάδες.

Προτιμά συγκεκριμένες περιοχές

Ο Αστράγαλος των Λευκάρων δεν φυτρώνει οπουδήποτε. Προτιμά ξηρές, πετρώδεις πλαγιές με χαμηλή μεσογειακή βλάστηση, δηλαδή τοπία με διάσπαρτους θάμνους, αγκαθωτά και αρωματικά φυτά. Αυτό το περιβάλλον μπορεί να φαίνεται σκληρό ή φτωχό, όμως φιλοξενεί πολλά σημαντικά είδη της κυπριακής φύσης.

Tο συγκεκριμένο υποείδος συνδέεται με δύο περιοχές του δικτύου Natura 2000: την Περιοχή Ασγάτας (CY5000007) και την Περιοχή Λευκάρων (CY6000005). Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η Περιοχή Ασγάτας, καθώς φιλοξενεί τον μεγαλύτερο γνωστό πληθυσμό του φυτού. Καθώς ο συνολικός πληθυσμός του υποείδους παραμένει μικρός, η προστασία των περιοχών όπου φυτρώνει είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό ένα μικρό φυτό;

Ίσως κάποιος να αναρωτηθεί, γιατί να μας ενδιαφέρει τόσο ένα φυτό που οι περισσότεροι μπορεί να προσπεράσουμε χωρίς καν να το δούμε; Η απάντηση είναι απλή, επειδή δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο. Αν χαθεί από την Κύπρο, χάνεται από ολόκληρο τον κόσμο.

Ο Αστράγαλος των Λευκάρων είναι ένα από εκείνα τα είδη που κάνουν τη φύση του νησιού μοναδική. Δεν είναι απλώς “ένα φυτό”. Είναι μέρος της φυσικής ταυτότητας του τόπου. Κουβαλά μέσα του την ιστορία του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο προσαρμόστηκε, δηλαδή του εδάφους, του κλίματος, του νερού, του φωτός από τον ήλιο και των άλλων οργανισμών γύρω του.

Πώς το έργο Πανδώτειρα προστατεύει τον Αστράγαλο των Λευκάρων;

Η προστασία του Αστράγαλου των Λευκάρων συνδέεται άμεσα με τον σκοπό του δικτύου Natura 2000, δηλαδή τη διατήρηση ειδών και οικοτόπων με μεγάλη οικολογική αξία. Το είδος αναφέρεται στη βάση δεδομένων EUNIS ως «είδος προτεραιότητας» της Οδηγίας των Οικοτόπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ για αυτό ακριβώς το είδος έχουν χαρακτηριστεί ως Natura οι περιοχές Ασγάτας και Λευκάρων.

Σε αυτή την προσπάθεια εντάσσεται και το έργο Πανδώτειρα, το οποίο στοχεύει στη βελτίωση της κατάστασης διατήρησης σημαντικών ειδών και τύπων οικοτόπων στην Κύπρο, μέσα από δράσεις σε ολόκληρο το δίκτυο Natura 2000.

Στο πλαίσιο του έργου, θα γίνουν δράσεις για ενίσχυση του πληθυσμού στην περιοχή Λευκάρων και για εγκατάσταση νέας αποικίας στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα. Επίσης θα εφαρμοστεί έλεγχος της ανταγωνιστικής βλάστησης μέσω ήπιου κλαδέματος και απομάκρυνσης νεαρών δενδρυλλίων των κύριων ανταγωνιστικών ειδών στην περιοχή Ασγάτας.

Ίσως το έχουμε ήδη προσπεράσει

Φυτά όπως τον Αστράγαλο των Λευκάρων είναι εύκολο να τα προσπεράσει κανείς, αφού δεν είναι φανταχτερά για να μας ελκύσουν την προσοχή. Και ίσως αυτό είναι το πιο δυνατό σημείο της ιστορίας του είδους, το ότι κάτι τόσο σπάνιο μπορεί να βρίσκεται δίπλα μας, χαμηλά στο έδαφος, και να περνάει απαρατήρητο στο μάτι που δεν είναι εκπαιδευμένο.

Την επόμενη φορά που θα βρεθούμε σε μια πλαγιά, αξίζει να σταματήσουμε για λίγο. Να κοιτάξουμε όχι μόνο το τοπίο γενικά, αλλά και τις μικρές μορφές ζωής που το συνθέτουν. Μπορεί να είμαστε τυχεροί και να δούμε ένα φυτό διακριτικό, τριχωτό, σχεδόν κρυμμένο μέσα στη βλάστηση, που υπάρχει μόνο στην Κύπρο και πουθενά αλλού στον κόσμο!

Μάθετε περισσότερα για το έργο Πανδώτειρα εδώ.

Συγγραφή: Μαρίνα Γρηγορίου (Ομοσπονδία Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου)

Συμβολή: Δρ. Μάριος Ανδρέου (Πανεπιστήμιο Frederick)

Επιμέλεια: Διαχειριστική ομάδα έργου “Πανδώτειρα”

The post Αστράγαλος των Λευκάρων – Ένα φυτό αποκλειστικά Κυπριακό appeared first on Πανδώτειρα.

Ανάμεσα στους λόφους δυτικά της Λευκωσίας, εκεί όπου η φύση αγκαλιάζει την παράδοση, βρίσκεται η Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) «Μάμμαρι – Κοκκινοτριμιθιά – Δένεια». Πρόκειται για μια προστατευόμενη περιοχή, πλησίον της Νεκρής Ζώνης. Αποτελεί καταφύγιο για σπάνια είδη πανίδας και χλωρίδας και μια εξαιρετική ευκαιρία για τον επισκέπτη να γνωρίσει τη μαγεία της Κυπριακής υπαίθρου — εκεί όπου η φύση και ο άνθρωπος συμβιώνουν αρμονικά.

Γενικές πληροφορίες:

• Η προστατευόμενη περιοχή Μάμμαρι – Κοκκινοτριμιθιά – Δένεια βρίσκεται δυτικά της Λευκωσίας, εκτείνεται στα διοικητικά όρια των τριών αυτών κοινοτήτων και ένα μέρος της εμπίπτει στη Νεκρή Ζώνη.
• Η περιοχή έχει ιδιαίτερη οικολογική αξία, λόγω της παρουσίας σημαντικών και προστατευόμενων τύπων οικοτόπου, σπάνιων και ενδημικών φυτών, καθώς και απειλούμενων ειδών νυχτερίδων.
• Ειδικά όσον αφορά το είδος της Αιγυπτιακής φρουτονυχτερίδας (Rousettus aegyptiacus), γνωστό στην Κύπρο ως Νυχτοπάππαρος, σημειώνεται ότι η Κύπρος αποτελεί τη μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που φιλοξενεί πληθυσμούς του είδους. Για τον λόγο αυτό το είδος κατατάσσεται στα πιο σημαντικά της κυπριακής και κατ΄ επέκταση της ευρωπαϊκής πανίδας.

Η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 καθώς εδώ υπάρχουν σημαντικοί οικότοποι και είδη χλωρίδας και πανίδας. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν:

Τύποι οικοτόπου:

• Φρύγανα από μαζίν (Sarcopoterium spinosum) (5420): Χαμηλή θαμνώδης βλάστηση, συχνά αγκαθωτή και αρωματική, με κυρίαρχο είδος το μαζίν, που αναπτύσσεται σε ξηρά και πετρώδη εδάφη.
• Ψευδοστέπα με αγρωστώδη και μονοετή φυτά από Thero-Brachypodietea (6220*): Ξηρά μεσογειακά λιβάδια με μονοετή χαμηλά φυτά και αγριολούλουδα. Μπορεί κάποιος να τα παρατηρήσει πιο εύκολα την άνοιξη, σε ανοίγματα δασών ή θαμνώνων ή γυμνών εκτάσεων, πριν ξεραθούν απο τις ψηλές θερμοκρασίες και την ανομβρία του καλοκαιριού. Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οικότοπος είναι ο τόπος όπου ζει ένα είδος, ένας πληθυσμός ή μια βιοκοινότητα (δηλαδή πληθυσμός διαφόρων ειδών). Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνθήκες και έχει τα δικά του βιοτικά (ζωντανοί οργανισμοί) και αβιοτικά (έδαφος, μικροκλίμα, κ.ά.) χαρακτηριστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι ορισμένοι από αυτούς τους τύπους οικοτόπων είναι πολύ σημαντικοί και πρέπει να προστατεύονται, γιατί εκεί ζουν είδη που είναι απειλούμενα ή/και μοναδικά για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα.

Είδη καθορισμού ΕΖΔ Μάμμαρι – Κοκκινοτριμιθιά – Δένεια (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Ευπλάγια ή Πεταλούδα της Ρόδου (Euplagia quadripunctaria)
• Πτερυγονυχτερίδα (Miniopterus schreibersii)
• Μικρορινόλοφος (Rhinolophus hipposideros)
• Λευκονυχτερίδα (Pipistrellus kuhlii)
• Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα ή Νυχτοπάππαρος (Rousettus aegyptiacus)
• Ορχιδέα του Kotschyi ή Μελισσάκι (Ophrys kotschyi) (ε) → ανθίζει Μάρτη – Απρίλη

(ε) = ενδημικό

Ένα άλλο σημαντικό είδος που υπάρχει στην ευρύτερη περιοχή είναι η Κυπριακή τουλίπα (Tulipa cypria). Είναι ενδημικό είδος, δηλαδή υπάρχει μόνο στην Κύπρο και πουθενά αλλού στον κόσμο και ανθίζει Μάρτιο – Απρίλιο.

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

• Το Μάμμαρι ήταν γνωστό για την πουρόπετρα του, η οποία εξορισσόταν από λατομεία στην περιοχή, όπως για παράδειγμα το λατομείο στην περιοχή “Βούνναρος” δυτικά του Μάμμαρι, η οποία είναι επίσης γνωστή ως Ελληνόσπηλιοι. Πολλά σπίτια της Λευκωσίας χτίστηκαν με την πουρόπετρα του Μάμμαρι καθώς και το καμπαναριό της παλιάς εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου στο χωριό. Αφότου το λατομείο στην περιοχή “Βούνναρος” σταμάτησε να λειτουργεί το 1970, στη σπηλιά (που υπήρχε το λατομείο) άρχισαν να ζουν οι νυχτερίδες.
• Η κοινότητα του Μάμμαρι έχει βαθιά σύνδεση με τον Άγιο Γεώργιο, στον οποίο είναι αφιερωμένες δύο εκκλησίες, καθώς και το Αγίασμα που βρίσκεται λίγα μέτρα πιο πέρα. Σύμφωνα με την παράδοση, σε μια περίοδο μεγάλης ανομβρίας και ξηρασίας, ο Άγιος Γεώργιος, περνώντας καβάλα στο άλογό του, δίψασε και καθώς το άλογο χτύπησε τους βράχους, άρχισε να αναβλύζει νερό. Οι πατημασιές του αλόγου φαίνονται μέχρι σήμερα πάνω στον βράχο.
• Στη Δένεια έχουν ανακαλυφθεί νεκροταφεία της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού (2500-2075 π.Χ.) με λαξευτούς τάφους. Οι νεκροί τοποθετούνταν μαζί με πλούσια κτερίσματα και οι τάφοι σφραγίζονταν με λίθους. Ο αρχαιολογικός χώρος της Δένειας έχει ιδιαίτερη σημασία για τους αρχαιολόγους, καθώς στους τάφους της περιοχής έχουν βρεθεί χάλκινα αντικείμενα, όπως εγχειρίδια, ενώτια (σκουλαρίκια ζώων) και άλλα κοσμήματα.
• Η Δένεια και το Μάμμαρι είναι κοντά στη Νεκρή Ζώνη με αποτέλεσμα την παρουσία πολλών τρωκτικών, ιδιαίτερα στους αρχαιολογικούς λαξευτούς τάφους της Δένειας, προκαλώντας ζημιές στους τοπικούς αγρότες. Τα μέλη της κοινότητας αντικατέστησαν τα τρωκτικοκτόνα, με φωλιές ανθρωποπουλιών. Τα ανθρωποπούλια κατάφεραν να ελέγξουν τους πληθυσμούς τρωκτικών, ωφέλησαν τις κοινότητες και είναι ένα επιτυχημένο παράδειγμα βιώσιμης λύσης βασισμένη στη φύση.

Δραστηριότητες

Φύση

• Μονοπάτι της φύσης: Γραμμική διαδρομή με σημείο εκκίνησης στο Διώνειο Αμφιθέατρο Δένειας και συνολικό μήκος περίπου 6 χλμ. Καταλήγει στο δυτικό άκρο του Μάμμαρι. Κατά μήκος του μονοπατιού μπορεί κάποιος να δει απολιθώματα από θαλάσσιους οργανισμούς, καθώς και σπάνια και απειλούμενα είδη χλωρίδας. Κοντά στο σημείο εκκίνησης του μονοπατιού στη Δένεια, μπορεί κάποιος να απολαύσει τη μαγευτική θέα την ώρα του ηλιοβασιλέματος.
• Πτηνοπαρατήρηση:
  • Μεταναστευτικά πουλιά όπως χελιδόνια και μελισσοφάγοι (Ανοιξιάτικη μετανάστευση: από Φεβρουάριο μέχρι τον Απρίλιο. Φθινοπωρινή μετανάστευση: από τα τέλη Αυγούστου έως τις αρχές Νοεμβρίου).
  • Στην περιοχή φωλιάζουν διάφορα είδη πουλιών, όπως: Κολοιός, Κουκουβάγια (Κουκκουφκιάος), Πετροτριλίδα (Τρουλλουρία), Πέρδικα (Περτίτζι), Καρακάξα (Κατσικορώνα), Τυτώ (Ανθρωποπούλι), Κατσουλιέρης (Σκορταλλός). Αναπαραγωγική περίοδος: από Φεβρουάριο μέχρι Αύγουστο (ανάλογα με το είδος).
  • Στην περιοχή καποιος μπορεί επίσης να δει και μεγάλα αρπακτικά όπως την Αετογερακίνα και τον Σπιζαετό.

Πολιτιστικά

• Επίσκεψη στην παλιά εκκλησία Αγίου Γεωργίου και στο Αγίασμα Αγίου Γεωργίου.
• Αρχαιολογικός χώρος Δένειας με λαξευτούς τάφους από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού.
• Επίσκεψη στο Διώνειο Αμφιθέατρο Δένειας για παραστάσεις και άλλες εκδηλώσεις ή για το ηλιοβασίλεμα.

Τοπικά εδέσματα

Τοπικό έδεσμα της περιοχής είναι η μαύρη αγκινάρα (Μάμμαρι).

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Στο περπάτημα μένουμε εντός του μονοπατιού για τη δική μας ασφάλεια και την προστασία της φύσης.
• Αποφεύγουμε να μπούμε στις σπηλιές στην περιοχή, ώστε να μην ενοχλούμε τις νυχτερίδες που ζουν εκεί. Επίσης, αποφεύγουμε τον έντονο θόρυβο, και τη χρήση φακών και φλας για τον ίδιο λόγο.
• Θαυμάζουμε τις ορχιδέες και τα άλλα αγριολούλουδα προσεκτικά, χωρίς να τα ξεριζώνουμε ή να τα ποδοπατούμε, για να μπορέσουμε να τα δούμε ανθισμένα και την επόμενη χρονιά.
• Χαιρόμαστε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος χωρίς να τα παίρνουμε μαζί μας (λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.).
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Χρησιμοποιούμε με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ευχαριστίες

Ιδιαίτερες ευχαριστίες στους κατοίκους και τη Νεολαία του Μάμμαρι για τις πληροφορίες που μας έδωσαν.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, LIFE18 IPE/CY/000006) Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Ζωή Μακρίδου (Terra Cypria)

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στην περιοχή Μάμμαρι – Κοκκινοτριμιθιά – Δένεια appeared first on Πανδώτειρα.

Στην Κύπρο υπάρχουν 7 θαλάσσιες περιοχές εντός του Δίκτυου Natura 2000, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ): η Περιοχή Πόλις-Γιαλιά, ο Ακάμας, τα Μουλιά, το Ακρωτήριο Άσπρο-Πέτρα του Ρωμιού, το Κάβο Γκρέκο, τα Νησιά, καθώς και η υπεράκτια περιοχή Ωκεανίς.

Η θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή (ΘΠΠ) του Κάβο Γκρέκο βρίσκεται εντός της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης του Κάβο Γκρέκο (CY3000005) στο ανατολικότερο άκρο του νησιού και το Κακοσκάλι εντός της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης της Χερσόνησου Ακάμα (CY4000010) βορειοδυτικά της Κύπρου γύρω από το νησάκι του Αγίου Γεωργίου. Και οι δύο περιοχές παρουσιάζουν σημαντικά θαλάσσια ενδιαιτήματα όπως λιβάδια Ποσειδωνίας και υφάλους με δάση του μακροφύκους Cystoseira spp. Τα ενδιαιτήματα αυτά, υποστηρίζουν τη συνύπαρξη ποικίλων οργανισμών, παρέχοντας τους χώρους προστασίας, τροφοληψίας και αναπαραγωγής.

Προστασία και Διαχείριση των ΘΠΠ Κάβο Γκρέκο και Κακοσκάλι

Το Κάβο Γκρέκο κηρύχθηκε ως Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή (ΘΠΠ) το 2018 με Υπουργικό Διάταγμα (Κ.Δ.Π. 115/2018), ενώ το Κακοσκάλι το 2019 (Κ.Δ.Π. 258/2019). Το Κακοσκάλι μάλιστα είναι και η πρώτη ΘΠΠ που δημιουργήθηκε στην Κύπρο μέσω της πρωτοβουλίας του Τοπικού Συνδέσμου Επαγγελματιών Αλιέων Λατσιού, σε συνεργασία με τη ΜΚΟ Ενάλια Φύσης και υποστηρίχθηκε από το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών με σκοπό την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας της περιοχής.

Για να μπορούν να συνυπάρχουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες με την προστασία των οικοσυστημάτων, οι περιοχές αυτές χωρίζονται σε επιμέρους ζώνες με διαφορετικούς κανόνες χρήσης (ζώνωση). Συγκεκριμένα, για λόγους προστασίας των αλιευτικών πόρων και των υδρόβιων οργανισμών απαγορεύτηκε η αλιεία με οποιονδήποτε τρόπο, στις θαλάσσιες περιοχές που ορίζονται ως «Πυρήνας» και «Ουδέτερη Ζώνη» στη Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή Κάβο Γκρέκο και Κακοσκάλι. Οι κάτοχοι επαγγελματικής άδειας παράκτιας αλιείας εξαιρούνται της απαγόρευσης αλιείας στην «Ουδέτερη Ζώνη» (Χάρτης 1α και β).

Μελέτη ιχθυοπανίδας στα πλαίσια του έργου Πανδώτειρα

Στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα έγινε μια τετραετής έρευνα από την εταιρεία AP Marine Environmental Consultancy Ltd σε συνεργασία με το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών για τα είδη που βρίσκονται στις περιοχές αυτές και την αποτελεσματικότητα των μέτρων διαχείρισης της αλιείας (Δες το σχετικό παραδοτέο εδώ).

Η μελέτη που υλοποιήθηκε, κατέγραψε τη βιοποικιλότητα, την αφθονία των ιχθυοπληθυσμών και τον αντίκτυπο των ισχυόντων διαχειριστικών κανονισμών μέσω συνδυασμού οπτικών καταμετρήσεων (visual census), δειγματοληψίας αλιευμάτων και στατιστικών αναλύσεων.

Τα βασικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι οι ΘΠΠ παρέχουν σημαντικά καταφύγια για τους ιχθυοπληθυσμούς, με στοιχεία που δείχνουν αυξημένη βιομάζα και ποικιλότητα στις προστατευόμενες ζώνες σε σύγκριση με τις μη προστατευόμενες περιοχές. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα εμπορικά σημαντικά είδη, όπου η αφθονία των ενήλικων ατόμων και οι πυκνότητες βιομάζας ήταν κατά μέσο όρο πολύ υψηλότερες εντός των προστατευόμενων περιοχών. Η μελέτη αναδεικνύει επίσης εποχιακές και ετήσιες διακυμάνσεις στους ιχθυοπληθυσμούς.

Προκλήσεις και απειλές για τις δύο αυτές ΘΠΠ

Παρά το γεγονός ότι οι αλιευτικές δραστηριότητες μέσα στις ΘΠΠ περιορίζονται βάση της νομοθεσίας, για σκοπούς προστασίας των ενδιαιτημάτων, της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και των αλιευτικών πόρων, οι περιοχές αυτές αντιμετωπίζουν διάφορες απειλές.

Η παράνομη αλιεία είναι μια σημαντική πρόκληση, καθώς παρατηρήθηκαν αλιευτικές δραστηριότητες εντός των ζωνών πλήρους απαγόρευσης αλιείας.

Η παρουσία ξενικών ειδών, όπως το λεοντόψαρο, αποτελούν επίσης απειλή για τη βιοποικιλότητα, καθώς είναι θηρευτές μεγάλου εύρους ενδημικών ειδών ψαριών, μειώνοντας έτσι δραστικά τους πληθυσμούς τους (τα λεοντόψαρα δεν έχουν ουσιαστικούς φυσικούς εχθρούς στη Μεσόγειο).

Επιπλέον, η αγκυροβόληση σκαφών σε ρηχά σημεία είναι ακόμα μια σημαντική πίεση που λαμβάνει χώρα σε καθημερινή βάση.

Βιώσιμη Διαχείριση και Προστασία των ΘΠΠ

Το έργο Πανδώτειρα, με τη μελέτη αυτή, ανέδειξε τη σημασία των περιοχών αυτών και των πιέσεων που δέχονται και συνέβαλε στον ευρύτερο στόχο της προώθησης της βιώσιμης αλιείας και της διατήρησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Κύπρο.

Η περαιτέρω μελέτη των περιοχών αυτών είναι κρίσιμη για τη διαχείριση περιοχών Natura 2000. Οι κανόνες λειτουργίας των ΘΠΠ πρέπει να τηρούνται, για τη διαφύλαξη και την προστασία των περιοχών αυτών. Επιπλέον, η ενίσχυση των μηχανισμών επιβολής της νομοθεσίας και η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στη διαχείριση των περιοχών αυτών, δύναται να οδηγήσει σε σημαντικά οφέλη για τα οικοσυστήματα και τις κοινότητες της περιοχής.

Συγγραφή: Δρ Μαρία Χρίστου (Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών) και Ειρήνη Βαλάντω Παπαγεωργίου (AP Marine Environmental Consultancy Ltd)
Επιμέλεια: Δρ Γιάννα Σαμουήλ, Γιάννης Ιωάννου και Μελίνα Μάρκου (Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών)
Εργασίες πεδίου και φωτογραφία τίτλου: AP Marine Environmental Consultancy Ltd

The post Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές Κάβο Γκρέκο και Κακοσκάλι appeared first on Πανδώτειρα.

Ο Μεσογειακός Θαλασσοκόρακας εξαρτάται από τις απρόσιτες ακτογραμμές και νησίδες του νησιού για φωλεοποίηση και από τη θάλασσα για τροφή. Ωστόσο, η ζωή του δεν είναι πάντα ήρεμη, αφού αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές που θέτουν σε κίνδυνο το μέλλον του στο νησί μας. Λόγω των απειλών που αντιμετωπίζει και της μείωσης του ευρωπαϊκού πληθυσμού, το είδος ανήκει στο Παράρτημα Ι της Οδηγίας για τα πουλιά.

Τι απειλεί τον Θαλασσοκόρακα;

1.Τρωκτικά

Οι Μεσογειακοί Θαλασσοκόρακες φωλιάζουν σε απόκρημνους βράχους και απομονωμένες νησίδες – μέρη που φαίνονται ασφαλή. Δυστυχώς, τρωκτικά, όπως οι αρουραίοι, μπορούν να φτάσουν ακόμη και σε αυτά τα δυσπρόσιτα σημεία. Εκεί κατασπαράζουν αυγά και νεοσσούς, καταστρέφοντας συχνά ολόκληρες φωλιές. Για ένα είδος που γεννά λίγα αυγά κάθε χρόνο, οι απώλειες αυτές είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

2.Ενόχληση από τουριστικά σκάφη

Η Κύπρος φημίζεται για τα καθαρά, γαλάζια νερά της, προσελκύοντας σκάφη αναψυχής, δύτες και εξερευνητές των ακτών. Αν και αυτό ωφελεί τον τουρισμό, μπορεί να δημιουργήσει έντονο στρες στα φωλιάζοντα θαλασσοπούλια. Σκάφη που πλησιάζουν υπερβολικά κοντά σε βράχους και νησίδες μπορεί να αναγκάσουν τους ενήλικες θαλασσοκόρακες να εγκαταλείψουν τις φωλιές τους, αφήνοντας αυγά ή νεοσσούς εκτεθειμένους σε θηρευτές ή ακραίες θερμοκρασίες και καιρικά φαινόμενα.

3.Παρεμπίπτουσα αλιεία

Ο Μεσογειακός Θαλασσοκόρακας είναι εξαιρετικός δύτης, κυνηγώντας ψάρια κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Στην Κύπρο έχουμε καταγράψει βουτιές σε βάθη μέχρι και 40 μέτρα. Ωστόσο, αυτή του η ικανότητα μπορεί να αποδειχθεί μοιραία. Τα πουλιά συχνά μπλέκονται κατά λάθος σε αλιευτικά δίχτυα ή πιάνονται σε παραγάδια κατά τη διάρκεια της αναζήτησης τροφής. Αυτή η «αόρατη» απειλή συμβάλλει στη μείωση των πληθυσμών του είδους σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

4.Εγκαταλελειμμένα αλιευτικά δίχτυα (Ghost nets)

Τα εγκαταλελειμμένα ή χαμένα αλιευτικά δίχτυα, γνωστά ως ghost nets, αποτελούν μια ακόμα απειλή για τον Μεσογειακό Θαλασσοκόρακα. Παραμένοντας στη θάλασσα για χρόνια, συνεχίζουν να παγιδεύουν θαλάσσια ζωή χωρίς έλεγχο. Κατά τη διάρκεια της κατάδυσης και της αναζήτησης τροφής, τα πουλιά μπορεί να μπλεχτούν στα δίχτυα αυτά, αδυνατώντας να απελευθερωθούν και συχνά οδηγούνται σε πνιγμό. Η παρουσία των ghost nets επιβαρύνει περαιτέρω ένα ήδη ευάλωτο είδος και εντείνει τις πιέσεις που δέχεται ο πληθυσμός του στη Μεσόγειο.

Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς;

Πώς μπορούμε όμως εμείς, ως πολίτες, να συμβάλουμε στην προστασία αυτού του ιδιαίτερου είδους; Με το να μοιραζόμαστε την ακτογραμμή με σεβασμό.

Ο Μεσογειακός Θαλασσοκόρακας αποτελεί μέρος της φυσικής κληρονομιάς της Κύπρου εδώ και αιώνες. Η προστασία του δεν σημαίνει τον αποκλεισμό του τουρισμού ή της αλιείας, αλλά τη σωστή διαχείρισή τους. Με τον έλεγχο των τρωκτικών, τον σεβασμό των περιοχών φωλεοποίησης και τη σωστή ενημέρωση μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι αυτό το εμβληματικό θαλασσοπούλι θα συνεχίσει να κοσμεί τις ακτές μας.

Πώς βοηθά το έργο Πανδώτειρα τον Θαλασσοκόρακα;

Το έργο Πανδώτειρα υλοποιεί στοχευμένες δράσεις για την προστασία του Μεσογειακού Θαλασσοκόρακα στην Κύπρο, βασισμένες στη γνώση και την επιστημονική παρακολούθηση.

Κάθε χρόνο η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας μαζί με το BirdLife Cyprus, πραγματοποιούν καταγραφές αναπαραγωγής σε νησίδες και απόκρημνους βράχους όπου φωλιάζει το είδος. Με αυτό τον τρόπο παρακολουθούμε την κατάσταση και την τάση του πληθυσμού. Παράλληλα, δαχτυλιώνουμε πουλιά ώστε να μπορούν να τα αναγνωρίσουν, τόσο οι ερευνητές στο πεδίο, όσο και το κοινό. Αυτό μας επιτρέπει να μελετούμε την επιβίωση και τις μετακινήσεις των πουλιών. Επιπλέον, με την τοποθέτηση καμερών στις φωλιές, καταγράφουμε τη συμπεριφορά τους χωρίς όχληση, ενώ με τη χρήση δορυφορικών πομπών μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τις θαλάσσιες διαδρομές, τις περιοχές τροφοληψίας και τις απειλές που αντιμετωπίζει το είδος.

Στο άμεσο μέλλον, το έργο Πανδώτειρα θα προχωρήσει στην τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων σε βασικές περιοχές για την ευαισθητοποίηση του κοινού, καθώς και σε δράσεις διαχείρισης του πληθυσμού των αρουραίων από σημαντικές περιοχές φωλεοποίησης. Στόχος μας είναι να ενισχύσουμε ουσιαστικά την προστασία του είδους.

Μάθετε περισσότερα για το έργο Πανδώτειρα εδώ.

Συγγραφή: Ανταία Χρίστου (BirdLife Cyprus)

Συμβολή: Δρ. Νικόλαος Κασίνης (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

Φωτογραφία τίτλου: Δρ. Νικόλαος Κασίνης

The post Ο Θαλασοκόρακας της Μεσογείου σε κρίσιμο σταυροδρόμι appeared first on Πανδώτειρα.

Για τα πουλιά, οι υγρότοποι είναι απολύτως απαραίτητοι. Σε παγκόσμιο επίπεδο, εκατοντάδες είδη πτηνών εξαρτώνται άμεσα από τα υγροτοπικά οικοσυστήματα, είτε για την αναπαραγωγή τους είτε ως σταθμούς ξεκούρασης και ανεφοδιασμού κατά τη μετανάστευση. Ιδιαίτερα τα μεταναστευτικά πουλιά δεν μπορούν να ολοκληρώσουν τα μακρινά τους ταξίδια χωρίς την ύπαρξη ασφαλών και λειτουργικών υγροτόπων.

Υγρότοποι στην Κύπρο

Η Κύπρος κατέχει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο σε αυτό το παγκόσμιο δίκτυο μετανάστευσης. Βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο στο ανατολικό μεταναστευτικό πέρασμα μεταξύ Αφρικής, Ευρώπης και Ασίας, γεγονός που την καθιστά έναν από τους πιο κρίσιμους σταθμούς για τα πουλιά στην Ανατολική Μεσόγειο. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί στο νησί πάνω από 400 είδη πουλιών, εκ των οποίων η πλειονότητα είναι μεταναστευτικά ή διαχειμάζοντα, ενώ μεγάλο ποσοστό αυτών εξαρτάται άμεσα ή έμμεσα από τους υγρότοπους.

Οι υγρότοποι της Κύπρου, όπως οι Αλυκές Λάρνακας, η Αλυκή Ακρωτηρίου, η Λίμνη Παραλιμνίου, η Λίμνη Ορόκλινης, τα εποχικά έλη, τα φράγματα και τα ποτάμια, φιλοξενούν κάθε χρόνο δεκάδες χιλιάδες πουλιά. Είδη όπως τα φλαμίνγκο, οι αγριόπαπιες, οι ερωδιοί, οι χαλκόκοτες, τα παρυδάτια πουλιά, αλλά και σπάνια αρπακτικά, βασίζονται σε αυτά τα οικοσυστήματα για τροφή και ανάπαυση. Για ορισμένα είδη, οι υγρότοποι της Κύπρου αποτελούν έναν από τους ελάχιστους διαθέσιμους σταθμούς σε ολόκληρη τη μεταναστευτική τους διαδρομή.

Η συμβολή του έργου Πανδώτειρα

Αναγνωρίζοντας αυτή τη σημασία, το έργο Πανδώτειρα υλοποιεί στοχευμένες δράσεις για την προστασία και αποκατάσταση των υγροτόπων, στο πλαίσιο της ενίσχυσης του δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Η ομάδα μας μελετά τις οικολογικές απαιτήσεις ειδών πτηνών που εξαρτώνται άμεσα από υγροτοπικά οικοσυστήματα, όπως οι αλυκές και οι λίμνες, ώστε να εντοπιστούν οι κρίσιμες ανάγκες τους σε τροφή, νερό και χώρους φωλιάσματος. Παράλληλα, καταγράφουμε και αξιολογούμε τους υγρότοπους και εκπονούμε Σχέδια Δράσης που καθοδηγούν τη μακροπρόθεσμη διαχείρισή τους.

Οι γνώσεις αυτές μεταφράζονται σε πρακτικά μέτρα διατήρησης, που περιλαμβάνουν την εφαρμογή συγκεκριμένων παρεμβάσεων σε υγροτόπους όπως οι Αλυκές Λάρνακας και η Λίμνη Παραλιμνίου, με στόχο τη βελτίωση της κατάστασης των ενδιαιτημάτων και τη στήριξη των πληθυσμών των πουλιών. Παράλληλα, η δράση μας συμβάλλει στη δημιουργία ενός μόνιμου συστήματος παρακολούθησης ειδών και οικοτόπων, επιτρέποντας την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων και την έγκαιρη αντιμετώπιση νέων απειλών.

Η σημασία της Κύπρου δεν περιορίζεται μόνο στον αριθμό των ειδών που φιλοξενεί, αλλά και στο γεγονός ότι λειτουργεί ως μια πραγματική «γέφυρα ζωής» ανάμεσα σε 3 ηπείρους. Η απώλεια ή η υποβάθμιση των υγροτόπων του νησιού θα είχε επιπτώσεις όχι μόνο σε τοπικό, αλλά και σε διεθνές επίπεδο, επηρεάζοντας πληθυσμούς πουλιών σε πολλές χώρες.

Παρά την ανεκτίμητη αξία τους, οι υγρότοποι της Κύπρου αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές, όπως η ρύπανση, η κλιματική αλλαγή, η μείωση των υδάτινων πόρων και η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη. Η προστασία και η σωστή διαχείρισή τους είναι ζωτικής σημασίας, όχι μόνο για τα πουλιά αλλά και για τον άνθρωπο, καθώς οι υγρότοποι συμβάλλουν στη ρύθμιση του νερού, στον περιορισμό των πλημμυρών και στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας.

Η Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων μας υπενθυμίζει ότι η Κύπρος έχει ιδιαίτερη ευθύνη, αλλά και μια μοναδική ευκαιρία, να προστατεύσει αυτά τα πολύτιμα οικοσυστήματα. Μέσα από έργα όπως το Πανδώτειρα, τίθενται τα θεμέλια ώστε οι υγρότοποι να συνεχίσουν να στηρίζουν τη ζωή των πουλιών και τη φυσική κληρονομιά της Ανατολικής Μεσογείου για τις επόμενες γενιές.

Μάθε περισσότερα για το έργο Πανδώτειρα εδώ.

Συγγραφή: Χάρης Χατζηστυλλής (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

Συμβολή: Δρ. Νικόλαος Κασίνης (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

The post Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων appeared first on Πανδώτειρα.

Η Κύπρος στον παγκόσμιο χάρτη της μετανάστευσης

Η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης στο ανατολικό άκρο της Μεσογείου, αποτελεί έναν κρίσιμο σταθμό ξεκούρασης και κομβικό σημείο ανεφοδιασμού για εκατομμύρια μεταναστευτικά πουλιά που ταξιδεύουν μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Κατά τις περιόδους άνοιξης και φθινοπώρου, από τον ουρανό της Κύπρου περνάνε χιλιάδες μεταναστευτικά πουλιά, από τα πιο μεγάλα όπως γερανοί, πελαργοί, μεγάλα και μεσαία αρπακτικά και υδρόβια, καθώς πλήθος άλλων μικρότερων ειδών που ορισμένα κάνουν και στάση στο νησί μας για ανεφοδιασμό και ξεκούραση, σε σημαντικούς βιότοπους όπως οι αλυκές Λάρνακας και Ακρωτηρίου, ο υγρότοπός «Λειβάδι» Ακρωτηρίου, οι λίμνες Παραλιμνίου και Ορόκλινης, το Κάβο Γκρέκο, η χερσόνησος Ακάμα και άλλα, απαραίτητα για τη συνέχιση της μετακίνησης από τη Κύπρο προς άλλες γεωγραφικές τοποθεσίες.

Ποικιλία ειδών και σπάνια φαινόμενα

Πάνω από 200 είδη μεταναστευτικών πουλιών καταγράφονται στην Κύπρο, ανάμεσά τους και σπάνια ή απειλούμενα είδη, όπως ο Στικταετός (Clanga clanga), το Μαυροφάλκονο (Falco vespertinus) και ο Μαυροπετρίτης (Falco eleonorae). Οι υγρότοποι, οι κοιλάδες ποταμών, οι παράκτιες περιοχές και τα ορεινά περάσματα λειτουργούν ως “πράσινοι διάδρομοι” που επιτρέπουν στα πουλιά να συνεχίσουν το ταξίδι τους με ασφάλεια.

Απειλές και προκλήσεις

Δυστυχώς, τα μεταναστευτικά πουλιά αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές, τόσο κατά τη μετανάστευση όσο και στους ενδιάμεσους σταθμούς: παράνομη παγίδευση, καταστροφή ενδιαιτημάτων, κλιματική αλλαγή και εμπόδια στις μεταναστευτικές διαδρομές λόγω της αστικοποίησης, ανεμογεννήτριες και δίκτυα ενεργειακής υποδομής . Στην Κύπρο, παρά τις βελτιώσεις των τελευταίων χρόνων, η παγίδευση με δίχτυα και ξόβεργα με τη χρήση ηχοπαραγωγικών συσκευών παραμένει σοβαρό πρόβλημα σε ορισμένες περιοχές.

Το ταξίδι του νεαρού Αριστοφάνη

Ο Αριστοφάνης είναι ένα νεαρό φλαμίνγκο που βρέθηκε εξαντλημένο στην Κύπρο τον Αύγουστο του 2023. Μεταφέρθηκε άμεσα στο κέντρο περίθαλψης της Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας, όπου παρέμεινε για 2 μήνες περίπου. Ακολούθως, τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου, η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας τοποθέτησε πομπό στο φλαμίνγκο για να καταγράφονται οι κινήσεις του και το απελευθέρωσε στην αλυκή Ακρωτηρίου.

Μέσω του πομπού μάθαμε ότι μέχρι τον Μάη του 2024, ο Αριστοφάνης βρισκόταν στην Αλυκή Ακρωτηρίου. Έπειτα επισκέφτηκε διάφορους υγροβιότοπους της Κύπρου. Τις λίμνες Ορόκλινης, Παραλιμνίου, Αμμοχώστου (Αγ. Λουκάς), Καράολος και το βόρειο τμήμα των εκβολών Πεδιαίου – Γιαλιά. Στη συνέχεια έκανε ένα σύντομο ταξίδι 7 ημερών στην Τουρκία, στη λίμνη Ereğli και ακολούθως επέστρεψε στην Κύπρο όπου και παρέμεινε για ένα μήνα περίπου. Ύστερα έκανε μια σύντομη στάση 24 ωρών στον υγροβιότοπο του Eilat στο Νότιο Ισραήλ, διέσχισε την Ερυθρά θάλασσα και την επόμενη μέρα πήγε νότια.

Συνέχισε το ταξίδι του νότια, καταλήγοντας στην Αίγυπτο και το βόρειο Σουδάν, πάντα ακολουθώντας τον Νείλο. Τα τελευταία στίγματα που έχουμε λάβει είναι από τον Δεκέμβρη του 2024, όταν ο Αριστοφάνης επισκέφτηκε τη λίμνη Νουβία στο Σουδάν. Μάλλον λόγω μειωμένης δορυφορικής κάλυψης στην περιοχή δεν έχουμε λάβει νέα δεδομένα από τότε. Ανυπομονούμε όμως να δούμε πώς θα συνεχίσει τα ταξίδια του το νεαρό φλαμίνγκο!

Ένα κοινό καθήκον

Η προστασία των μεταναστευτικών πουλιών δεν γνωρίζει σύνορα. Απαιτεί διεθνή συνεργασία, ευαισθητοποίηση των πολιτών και ενίσχυση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Η Κύπρος έχει ρόλο-κλειδί σε αυτή την προσπάθεια και κάθε βήμα προς τη διατήρηση των φυσικών της οικοσυστημάτων συμβάλλει στην παγκόσμια προστασία της βιοποικιλότητας.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστευτικών Πουλιών, καλούμε όλους να παρατηρήσουν, να μάθουν και να προστατεύσουν αυτά τα υπέροχα είδη που διασχίζουν τον κόσμο για να επιβιώσουν. Μαζί μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι οι ουρανοί της Κύπρου θα συνεχίσουν να γεμίζουν φτερά και τραγούδια για πολλές γενιές ακόμα.

Πώς το έργο Πανδώτειρα βοηθά τα μεταναστευτικά πουλιά

Στο πλαίσιο του Έργου Πανδώτειρα, ενός δεκαετούς Έργου το οποίο συγχρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα LIFE της ΕΕ, θα καλυφθούν τα κενά γνώσης σχετικά με τις ειδικές απαιτήσεις ορισμένων ειδών για τη διατροφή, τη φωλεοποίηση και την ανάπαυση, καθώς και την ποσοτικοποίηση των απειλών που αυτά αντιμετωπίζουν. Η κάλυψη αυτών των κενών γνώσης θα επιτρέψει την υιοθέτηση στοχευμένων δράσεων διατήρησης για τη βελτίωση της κατάστασης των ειδών αυτών σε συγκεκριμένες Ζώνες Ειδικής Προστασίας. Ως αποτέλεσμα, θα μπορέσουν να επιτευχθούν οι στόχοι διατήρησης, τόσο για τα είδη, όσο και για τις περιοχές του δικτύου Natura 2000 στις οποίες βρίσκουμε τα είδη αυτά.

Μάθετε περισσότερα για το έργο Πανδώτειρα εδώ.

Συγγραφή: Χάρης Χατζηστυλλής (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

Συμβολή: Δρ. Νικόλαος Κασίνης (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας), Ανταία Χρίστου (BirdLife Cyprus)

Φωτογραφία τίτλου: A. Stocker

The post Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστευτικών Πουλιών appeared first on Πανδώτειρα.

Αν και κοινό είδος, κάποια χαρακτηριστικά του το κάνουν πραγματικά να ξεχωρίζει!

1.Εκτελεί σιωπηλή πτήση

Το πέταγμα του Ανθρωποπουλιού είναι σχεδόν αθόρυβο. Η δομή των φτερών του είναι τέτοια που μειώνει τον θόρυβο και καθιστά το Ανθρωποπούλι έναν από τους πιο αθόρυβους κυνηγούς της φύσης!

2.Έχει οξείες αισθήσεις

Τα Ανθρωποπούλια έχουν απίστευτη ακοή και οξεία όραση στο σκοτάδι. Μπορούν μάλιστα να αντιληφθούν την παραμικρή κίνηση ακόμα και σε μεγάλη απόσταση. Παράλληλα, η εξαιρετικά ανεπτυγμένη τους ακοή, τους επιτρέπει να εντοπίζουν την ακριβή θέση της λείας τους ακόμη και στο απόλυτο σκοτάδι.

Αν και υπάρχει η αντίληψη ότι δεν βλέπουν καλά τη μέρα, η αλήθεια είναι ότι η όρασή τους είναι εξίσου καλή και την ημέρα. Επιλέγουν όμως να είναι πιο ενεργά το βράδυ, καθώς τα περισσότερα θηράματά τους κυκλοφορούν τη νύκτα. Επιπλέον, το σκοτάδι τους προσφέρει πρόσθετη κάλυψη και ησυχία, κάνοντας το κυνήγι πιο αποτελεσματικό.

3.Έχει καρδιόσχημο πρόσωπο

Το καρδιόσχημο του πρόσωπο κάνει το Ανθρωποπούλι ίσως το πιο όμορφο είδος κουκουβάγιας. Πέραν όμως από την ομορφιά, το σχήμα του προσώπου του έχει και πρακτική χρησιμότητα. Λειτουργεί ως δορυφορικό πιάτο, κατευθύνοντας τους ήχους στα αυτιά του πουλιού!

4.Είναι σύμμαχος των αγροτών

Ως ένας από τους καλύτερους συμμάχους των αγροτών, η διατροφή του αποτελείται κατά 96% από μικρά θηλαστικά, κυρίως τρωκτικά. Με αυτό τον τρόπο βοηθά στον βιολογικό έλεγχο του πληθυσμού των τρωκτικών. Μάλιστα, ένα ζευγάρι Ανθρωποπουλιών μπορεί να τραφεί μέχρι και με μερικές χιλιάδες τρωκτικά κατά τη διάρκεια ενός έτους!

Η αναπαραγωγική επιτυχία των Ανθρωποπουλιών φαίνεται να είναι καλύτερη τις χρονιές που έχουμε καλούς χειμώνες και οι αριθμοί των τρωκτικών είναι αυξημένοι, ενώ μειώνεται καθώς μειώνονται και τα τρωκτικά.

5.Πέφτει θύμα ποντικοφαρμάκων

Αν και η ενδεδειγμένη χρήση τρωκτικοκτόνων είναι κοντά σε κατοικημένες περιοχές ή και υποστατικά για σκοπούς προστασίας της ανθρώπινης υγείας, τρωκτικοκτόνα τοποθετούνται και στην ύπαιθρο για την προστασία των γεωργικών καλλιεργειών από ζημιές από τρωκτικά. Μια ολέθρια συνέπεια αυτής της πρακτικής είναι η δευτερογενής δηλητηρίαση, η οποία συμβαίνει όταν ένα πουλί – συνήθως αρπαχτικό – θηρεύσει τρωκτικά που έχουν καταναλώσει τρωκτικοκτόνο. Πρόκειται για μια σοβαρή απειλή για τα αρπακτικά πουλιά που τρέφονται με τρωκτικά, αφού το δηλητήριο αυτό συσσωρεύεται στο σώμα του πουλιού, πολύ συχνά σε θανάσιμα επίπεδα.

Στο πλαίσιο του έργου «Πανδώτειρα», η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας σε συνεργασία με το BirdLife Cyprus, υλοποιούν δράσεις για την προστασία των πουλιών μέσα από τις οποίες συλλέγονται στοιχεία για το εύρος και τη σοβαρότητα της δευτερογενούς δηλητηρίασης των αρπαχτικών από χημικά όπως τα ποντικοφάρμακα. Συγκεκριμένα από το 2020 μέχρι και σήμερα (2025) περισυνέλλεξαν μεγάλο αριθμό (118) από νεκρά αρπακτικά από όλη την Κύπρο, στη πλειοψηφία τους Ανθρωποπούλια (44) και Αρκόθουποι (20). Το σημαντικό αυτό δείγμα εξετάστηκε από εξειδικευμένο εργαστήριο του Γενικού Χημείου του κράτους.

Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι πάνω από 87% των δειγμάτων ήταν θετικά σε κάποια ουσία τρωκτικοκτόνου, ενώ αρκετά δείγματα ήταν θετικά σε περισσότερη από μια ουσία. Τα πουλιά στα οποία έχουν βρεθεί υπολείμματα ήταν κυρίως Ανθρωποπούλια, τα οποία λόγω της δίαιτας τους (96% της οποίας είναι τρωκτικά βάση ερευνών που έχουν γίνει στην Κύπρο) είναι πιο εύκολο να συσσωρεύσουν αυτές τις δηλητηριώδεις ουσίες στον οργανισμό τους. Ψηλά ποσοστά ανιχνεύθηκαν και σε άλλα είδη αρπαχτικών που σημαντικό ποσοστό της δίαιτας τους αποτελείται επίσης από τρωκτικά, όπως πχ. το Διπλογέρακο (63% της δίαιτας του είναι τρωκτικά βάση ερευνών που έχει γίνει στην Κύπρο).

Βάση των αποτελεσμάτων θα εξεταστούν ποια τρωκτικοκτόνα είναι τα πιο τοξικά στα άγρια πουλιά και θα γίνουν εισηγήσεις ως προς την απαγόρευση, μείωση χρήσης τους, ή και όρων εφαρμογής/χρήσης τους.

Μάθε περισσότερα για το έργο «Πανδώτειρα» εδώ.

Συγγραφή: Διαχειριστική ομάδα έργου “Πανδώτειρα”

Συμβολή: Ανταία Χρίστου (BirdLife Cyprus), Δρ. Νικόλαος Κασίνης (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας), Χάρης Χατζηστυλλής (Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας)

The post 4 + 1 πράγματα που δεν ήξερες για το Ανθρωποπούλι appeared first on Πανδώτειρα.

Σε αντίθεση με τις λατρεμένες πεταλούδες που σκορπούν ενθουσιασμό στο διάβα τους, οι νυχτοπεταλούδες είναι απίστευτα παρεξηγημένα έντομα. Γνωρίζατε ότι, όπως οι πεταλούδες, έτσι και οι νυχτοπεταλούδες περνούν τον χρόνο τους πετώντας από λουλούδι σε λουλούδι; Οι νυχτοπεταλούδες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη βιοποικιλότητα και αποτελούν βασικό δείκτη ενός υγιούς περιβάλλοντος. Είναι σημαντική πηγή τροφής για πολλές νυχτερίδες, άλλα θηλαστικά, είδη πτηνών, άλλα έντομα και αράχνες, είναι όμως και βασικοί επικονιαστές που συμβάλλουν στην ευημερία των φυτών. Με άλλα λόγια, οι νυχτοπεταλούδες μάς είναι χρήσιμες! Διαβάστε πιο κάτω κάποια ενδιαφέροντα δεδομένα που ίσως δεν γνωρίζατε για αυτούς τους ιπτάμενους «νυχτοβάτες».

1.Οι νυχτοπεταλούδες είναι περισσότερες από τις πεταλούδες

Έχουμε όλοι δει δυο τρεις νυχτοπεταλούδες να πετούν γύρω από μια λάμπα ή ένα φωτισμένο παράθυρο το βράδυ. Έχετε όμως προσέξει ότι βλέπετε πολύ πιο συχνά νυχτοπεταλούδες παρά πεταλούδες; Σύμφωνα με μελέτες που έχουν γίνει, παγκοσμίως υπάρχουν 18,768 είδη πεταλούδων, ενώ οι νυχτοπεταλούδες φτάνουν περίπου τα 160,000 είδη!

2.Μερικές πετάνε την ημέρα

Επικρατεί η άποψη ότι οι νυχτοπεταλούδες, όπως λέει και το όνομά τους, δραστηριοποιούνται κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αλλά αυτό δεν είναι απόλυτο. Κάποιες νυχτοπεταλούδες είναι ενεργές κατά τη διάρκεια της ημέρας. Συχνά τις περνούμε για πεταλούδες, μέλισσες, ακόμη και κολιμπρί. Για παράδειγμα, οι νυχτοπεταλούδες που ανήκουν στην οικογένεια Sesiidae, συνήθως έχουν διάφανα φτερά και χρωματιστά μοτίβα που μιμούνται τις μέλισσες και τις σφήκες, και πετάνε από λουλούδι σε λουλούδι καθώς τρέφονται με νέκταρ.

3.Δεν τρώνε όλες, αλλά συχνά γίνονται αυτές τροφή για άλλους

Κάποιες αρσενικές νυχτοπεταλούδες με το που βγαίνουν από το κουκούλι τους είναι έτοιμες να ζευγαρώσουν και αμέσως μετά να πεθάνουν. Καθώς δεν θα ζήσουν για πολύ, τους φτάνει η ενέργεια που αποθήκευσαν ως κάμπιες και δεν χρειάζονται επιπλέον τροφή.

Αν και κάποιες από αυτές δεν τρώνε, εντούτοις οι νυχτοπεταλούδες και οι κάμπιες τους είναι πλούσιες σε πρωτεΐνη και αποτελούν λιχουδιά υψηλής θρεπτικής αξίας για διάφορα είδη ζώων. Πουλιά, σαύρες, άλλα έντομα, αράχνες, νυχτερίδες, άλλα μικρά θηλαστικά και σε κάποια μέρη του κόσμου ακόμη και οι άνθρωποι τρέφονται με αυτή τη λιχουδιά.   

4.Κάνουν κόλπα για να μην φαγωθούν

Όταν στα μάτια όλων γύρω σου μοιάζεις με λαχταριστή λιχουδιά, πρέπει να αναπτύξεις ιδιαίτερες δεξιότητες για να επιζήσεις. Για παράδειγμα, κάποιες κάμπιες μοιάζουν με κλαδάκια, ενώ κάποιες ενήλικες νυχτοπεταλούδες μπορούν να καμουφλαριστούν πάνω στον φλοιό των δέντρων.

Η πεταλούδα της Ρόδου δε (Euplagia quadripunctaria), η οποία υπάρχει και στην Κύπρο, χρησιμοποιεί έναν έξυπνο συνδυασμό καμουφλάζ για να ξεφύγει από τους θηρευτές της. Τα πάνω φτερά της έχουν σκούρο χρώμα με  κρεμώδεις ρίγες σαν ηλιαχτίδες. Όταν βρίσκεται σε σκιερό βιότοπο, όπου οι ηλιαχτίδες περνούν εδώ κι εκεί μέσα από τα κλαδιά των δέντρων, η Ευπλάγια γίνεται ένα με το περιβάλλον, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να την εντοπίσουν τα αρπακτικά. Απ’ την άλλη, τα κάτω φτερά της  έχουν έντονο κόκκινο χρώμα και τα χρησιμοποιεί όταν απειλείται, καθώς το κόκκινο χρώμα συνδέεται με την άσχημη γεύση. Όταν πετά τα πράγματα γίνονται πιο επικίνδυνα, καθώς το βλέμμα των αρπακτικών «κλειδώνει» στο έντονο κόκκινο χρώμα των κάτω φτερών της. Μόλις όμως αυτή προσγειωθεί, κλείνει τα φτερά της και το μόνο που είναι ορατό είναι τα σκούρα πάνω φτερά. Έτσι είναι σαν να «εξαφανίζεται» καθώς το αρπακτικό εξακολουθεί να ψάχνει για τα έντονα κόκκινα φτερά.

5.Η πανέμορφη και απειλούμενη νυχτοπεταλούδα της Κύπρου

Η πανέμορφη Ευπλάγια (Euplagia quadripunctaria) είναι κοινό είδος νυχτοπεταλούδας στην Κύπρο. Ζει σε δροσερά, υγρά και σκιασμένα παραποτάμια δάση, τα οποία όμως γίνονται όλο και πιο δυσεύρετα, καθώς επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, την αυξημένη ανομβρία και την άντληση νερού. Χωρίς τις κατάλληλες συνθήκες ο πληθυσμός του είδους δυστυχώς μειώνεται. Η μεγάλη σημασία του συγκεκριμένου είδους φαίνεται από το ότι αποτελεί είδος προτεραιότητας για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή η ύπαρξή του σε μια περιοχή μπορεί να χαρακτηρίσει τη συγκεκριμένη περιοχή ως ειδική ζώνη διατήρησης.

Πώς το έργο Πανδώτειρα βοηθά την Ευπλάγια

Στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα αναπτύσσεται Σχέδιο Δράσης για την Ευπλάγια, και θα εφαρμοστούν δράσεις διατήρησης του είδους στην Κύπρο.

Το Πανδώτειρα είναι ένα έργο διάρκειας 10 χρόνων, το οποίο ασχολείται με τη διαχείριση του δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο και στοχεύει στο να καταστεί το δίκτυο πιο αποτελεσματικό, λειτουργικό και βιώσιμο. Συγχρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα LIFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με συντονιστή το Τμήμα Περιβάλλοντος, ενώ στο έργο συμμετέχουν ακόμη 13 συνεργαζόμενοι φορείς από Κυβερνητικά Τμήματα, Πανεπιστημιακά Ιδρύματα, Μη Κερδοσκοπικούς Οργανισμούς και ιδιωτικές εταιρείες.

Μάθετε περισσότερα για το έργο εδώ.

Συγγραφή: Διαχειριστική ομάδα έργου “Πανδώτειρα”

Συμβολή: Δρ. Μάριος Αριστοφάνους (Τμήμα Περιβάλλοντος) και Δρ. Έλλη Τσιρκαλλή (Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου)

Φωτογραφία τίτλου: Μάριος Αριστοφάνους (Saturnia caecigena)

The post 5 πράγματα που ίσως δεν ήξερες για τις νυχτοπεταλούδες appeared first on Πανδώτειρα.

Πιο κάτω θα δεις 8 σημεία που θα σε βοηθήσουν να τις ξεχωρίσεις την επόμενη φορά:

1. Χρώμα

Συνήθως η Καρέτα έχει κοκκινο-καφέ καβούκι. Η Πράσινη χελώνα, από την άλλη, έχει πράσινο-καφέ καβούκι.

2. Σχήμα ράμφους

Το ράμφος της Καρέτα είναι πιο αιχμηρό και καμπυλωτό από αυτό της Πράσινης χελώνας, κάτι που έχει να κάνει με τη διατροφή της, καθώς αποτελεί εργαλείο για να κομματιάσει τα ασπόνδυλα που λατρεύει να τρώει.

3. Πλευρικές πλάκες

Η Καρέτα έχει 5 ζεύγη πλευρικών πλακών στο καβούκι της, σε αντίθεση με τα 4 που έχει η Πράσινη χελώνα.

4. Σχήμα κελύφους

Το κέλυφος της Καρέτα έχει σχήμα καρδιάς, ενώ της Πράσινης χελώνας είναι πιο στρογγυλό.

5. Κεφάλι

Οι φολίδες είναι επίπεδα και σκληρά κομμάτια κερατίνης που καλύπτουν το δέρμα των ερπετών. Στο κεφάλι της Καρέτα, ακριβώς πάνω από τα ρουθούνια, υπάρχουν 2 ζεύγη μικρών προμετωπιαίων φολίδων, σε τετραγωνισμένο σχήμα. Η Πράσινη χελώνα έχει μόνο ένα ζεύγος φολίδων πάνω από τα ρουθούνια, σε ορθογώνιο σχήμα.

6. Μέγεθος

Η ενήλικη Πράσινη χελώνα είναι συνήθως μεγαλύτερη από την Καρέτα. Η ενήλικη Πράσινη χελώνα μπορεί να φτάσει το 1 μέτρο ενώ η Καρέττα έχει μήκος μεταξύ 62-83 cm.

7. Διατροφή ενηλίκων χελωνών

Η ενήλικη Πράσινη χελώνα τρέφεται αποκλειστικά με θαλάσσια φυτά και φύκια. Η ενήλικη χελώνα Καρέτα λατρεύει τις μέδουσες, τα σφουγγάρια, τις γαρίδες, τα χταπόδια κλπ.

8. Ίχνη στην άμμο

Όταν βγαίνει από το νερό για να γεννήσει τα αυγά της, η Πράσινη χελώνα κινεί τα δεξιά και τα αριστερά πτερύγια της ταυτόχρονα, αφήνοντας συμμετρικά ίχνη στην άμμο. Η χελώνα Καρέτα κινεί τα πτερύγια της εναλλάξ αφήνοντας ασύμμετρα ίχνη.

Στο πλαίσιο του έργου «Πανδώτειρα» θα υλοποιηθούν διάφορες δράσεις για την προστασία των θαλάσσιων χελωνών. Για παράδειγμα, αναμένεται να ολοκληρωθεί σύντομα σχέδιο δράσης για τα δύο είδη θαλάσσιων χελωνών. Επιπλέον, θα γίνει δορυφορική παρακολούθηση τους για να διερευνηθούν οι μεταναστευτικοί τους οδοί. Στόχος είναι να βελτιωθούν οι προσπάθειες διατήρησης και προστασίας τους, σε εθνικό και Μεσογειακό επίπεδο.

Συγγραφή: Δρ Μαρία Χρίστου (Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών)

Επιμέλεια: Δρ Γιάννα Σαμουήλ και Μελίνα Μάρκου (Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών)

The post Ποια θαλάσσια χελώνα είναι αυτή; appeared first on Πανδώτειρα.

Η χερσόνησος του Κάβο Γκρέκο, στο νοτιοανατολικό άκρο της Κύπρου, αποτελεί έναν χώρο εξαιρετικής γεωλογικής και γεωμορφολογικής σημασίας. Εκτός από την αισθητική του αξία και την οικολογική του σημασία στο πλαίσιο του Δικτύου Natura 2000, η περιοχή διακρίνεται για την πλούσια γεωιστορική της κληρονομιά. Το γεωλογικό της υπόβαθρο αντανακλά τις πολύπλοκες τεκτονικές διεργασίες που διαμόρφωσαν το νησί, καθώς και τις παλαιογεωγραφικές και παλαιοκλιματικές συνθήκες που επικράτησαν στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Ιζηματογενείς σχηματισμοί και παλαιοντολογικά ευρήματα

Η γεωλογική δομή του Κάβο Γκρέκο κυριαρχείται από ιζηματογενή πετρώματα, κυρίως ασβεστόλιθους και αιολιανίτες. Οι ασβεστόλιθοι είναι αποτέλεσμα ρηχών θαλάσσιων αποθέσεων. Αυτά τα πετρώματα φιλοξενούν πλούσια παλαιοντολογικά ευρήματα, όπως κοράλλια, βρυόζωα, στρείδια και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς, που μαρτυρούν έντονη βιολογική δραστηριότητα σε παρελθόντα θαλάσσια περιβάλλοντα.

Τα απολιθώματα αυτά αποτελούν πολύτιμες ενδείξεις για την ανασύνθεση των παλαιοπεριβαλλοντικών συνθηκών και των αλλαγών στη θαλάσσια στάθμη. Παράλληλα, η επιφανειακή καρστικοποίηση των ασβεστολίθων, έχει οδηγήσει στη δημιουργία χαρακτηριστικών σπηλαιομορφών και καρστικών κοιλοτήτων, οι οποίες εμπλουτίζουν τη γεωμορφολογική ποικιλομορφία της περιοχής.

Παράκτιες γεωμορφές και ενδείξεις παλαιο-τσουνάμι

Το παράκτιο τοπίο του Κάβο Γκρέκο παρουσιάζει εντυπωσιακή γεωμορφολογική πολυπλοκότητα. Στην ακτογραμμή αναπτύσσονται σπηλιές, φυσικές γέφυρες, θαλάσσιες αναβαθμίδες και απότομα κρημνώδη πρανή. Σε ορισμένες θέσεις παρατηρούνται σωρείτες ογκόλιθων (boulder deposits) σε ασυνήθιστες θέσεις και με προσανατολισμό που δεν μπορεί να αποδοθεί σε τυπικές κυματικές διεργασίες.

Αυτά τα μορφολογικά χαρακτηριστικά έχουν ερμηνευτεί ως ενδείξεις παλαιο- τσουνάμι, πιθανότατα προερχόμενων από σεισμικά επεισόδια ή υποθαλάσσιες κατολισθήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Η παρουσία αυτών των καταλοίπων ενισχύει τη σημασία της περιοχής για τη μελέτη παλαιο-καταστροφικών γεγονότων και την αξιολόγηση γεωκινδύνων σε παράκτια περιβάλλοντα.

Τεκτονική δραστηριότητα και γεωδυναμικό πλαίσιο

Η γεωδυναμική εξέλιξη του Κάβο Γκρέκο σχετίζεται άμεσα με την τεκτονική συμπεριφορά της περιοχής στην ευρύτερη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου. Η Κύπρος βρίσκεται κατά μήκος της ζώνης σύγκλισης μεταξύ της Ευρασιατικής και της Αφρικανικής τεκτονικής πλάκας, γεγονός που οδηγεί σε συνεχή τεκτονική ανύψωση και σεισμική δραστηριότητα.

Η παρουσία των αιολιανιτών στην επιφάνεια της περιοχής, οι οποίοι αποτελούνται από εναποθέσεις άμμου που μεταφέρθηκαν μέσω ανέμων, αποτυπώνει τις ξηρές παλαιοκλιματικές φάσεις της Πλειστοκαινικής περιόδου. Οι εναλλαγές μεταξύ θαλάσσιων και ηπειρωτικών αποθέσεων αντανακλούν μεταβολές στη στάθμη της θάλασσας, στην τεκτονική ανύψωση και στις κλιματικές συνθήκες.

Γεωλογική βάση και οικολογική ποικιλομορφία

Η γεωλογική ποικιλομορφία του Κάβο Γκρέκο επηρεάζει άμεσα τη διαμόρφωση του τοπικού μικροκλίματος και των ενδιαιτημάτων της περιοχής. Οι πορώδεις και διαβρωμένοι ασβεστόλιθοι δημιουργούν φυσικά καταφύγια για πλήθος φυτικών και ζωικών ειδών, ενώ τα ασβεστολιθικά υποστρώματα υποστηρίζουν την ανάπτυξη ειδικών τύπων βλάστησης προσαρμοσμένων σε ασβεστολιθικά και ξηρά περιβάλλοντα.

Θα έχουμε την ευκαιρία να παρατηρήσουμε στοιχεία της γεωμορφολογίας αυτής της ιδιαίτερης περιοχής του νησιού μας, σε μια εκπαιδευτική πεζοπορία που διοργανώνεται στις 24 Μαΐου, 2025. Η πεζοπορία διοργανώνεται από το έργο Πανδώτειρα, στο πλαίσιο των εορτασμών για την Ευρωπαϊκή Ημέρα Natura 2000. Μάθετε περισσότερα και κάντε εγγραφή εδώ.

Συγγραφή: Δρ Μιλτιάδης Πολυδώρου (Ομοσπονδία Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου)

Φωτογραφία τίτλου: Θαλάσσιες αναβαθμίδες (Δρ Μιλτιάδης Πολυδώρου)

The post Η γεωλογία του Κάβο Γκρέκο appeared first on Πανδώτειρα.