Η εξόρμηση ξεκίνησε με ξενάγηση στον Αρχαιολογικό Χώρο Νέας Πάφου και συγκεκριμένα στην Οικία του Θησέα, στην Οικία του Διόνυσου και στο Ωδείο. Ο συγκεκριμένος αρχαιολογικός χώρος είναι από τους σημαντικότερους της Κύπρου. Η πόλη ιδρύθηκε στα τέλη του 4ου αι. π.Χ. από τοv βασιλιά της Πάφου Νικοκλή, ο οποίος μετέφερε εκεί την έδρα του βασιλείου του από την Παλαίπαφο (τα σημερινά Κούκλια). Μέχρι τα τέλη του 2ου αι. π.Χ. η Νέα Πάφος απέκτησε τόσο σημαντικό ρόλο, ως πολιτικό και οικονομικό κέντρο της περιοχής, ώστε οι Πτολεμαίοι, που έδρευαν στην Αλεξάνδρεια, μετέφεραν την πρωτεύουσα εκεί. Ως εκ τούτου, η πόλη προστατευόταν από ισχυρά τείχη.

Από το 1980 η Νέα Πάφος, μαζί με τον αρχαιολογικό χώρο της Παλαίπαφου, έχουν περιληφθεί στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Με την ολοκλήρωση της ξενάγησης κατηφορίσαμε προς τον παραλιακό πεζόδρομο Πάφου, όπου με τη βοήθεια του BirdLife Cyprus και του Terra Cypria, παρατηρήσαμε το Βραχοπλουμίδι, την Αλκυόνη και άλλα είδη πουλιών που επισκέπτονται ή ζουν μόνιμα στην περιοχή.

Η εξόρμησή μας ολοκληρώθηκε με τον πιο όμορφο τρόπο, με φόντο το μαγευτικό ηλιοβασίλεμα της Πάφου, αφήνοντάς μας όμορφες εικόνες, νέες γνώσεις και μια ανανεωμένη εκτίμηση για τον φυσικό πλούτο που μας περιβάλλει.

Μάθετε περισσότερα για αυτή την περιοχή του Δικτύου Natura 2000 στον Οδηγό Εξερεύνησης που ετοιμάσαμε για σας.

The post Το έργο Πανδώτειρα στην Κάτω Πάφο appeared first on Πανδώτειρα.

Στην καρδιά της Πάφου, βρίσκεται η προστατευόμενη περιοχή «Φάρος Κάτω Πάφου». Πρόκειται για μια μοναδική περιοχή, όπου το παράκτιο τοπίο συναντά μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Η περιοχή φιλοξενεί σημαντικά είδη χλωρίδας, πανίδας και πτηνοπανίδας και προσφέρει στον επισκέπτη την ευκαιρία να απολαύσει την αυθεντική ομορφιά της κυπριακής φύσης, σε απόλυτη αρμονία με τον ιστορικό της πλούτο.

Γενικές πληροφορίες:

• Η προστατευόμενη περιοχή Φάρος Κάτω Πάφου βρίσκεται στη νοτιοδυτική ακτή της Κύπρου, εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Πάφου, και εκτείνεται κατά μήκος της παράκτιας ζώνης γύρω από τον ιστορικό φάρο.
• Η περιοχή γειτνιάζει με σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους και αποτελεί τμήμα ενός ευρύτερου φυσικού και πολιτιστικού τοπίου ιδιαίτερης αξίας, προσφέροντας ένα ζωντανό παράδειγμα αρμονικής συνύπαρξης φύσης και ανθρώπινης παρουσίας.
• Η οικολογική σημασία της περιοχής είναι υψηλή, καθώς φιλοξενεί παράκτιους και θαλάσσιους οικοτόπους, με μεταναστευτικά και παρυδάτια πτηνά, τα οποία χρησιμοποιούν την περιοχή για ανάπαυση και τροφοληψία. Για αυτό τον λόγο έχει καθοριστεί τόσο ως ΕΖΔ, όσο και ως ΖΕΠ. Εκτός από το δίκτυο Natura 2000, έχει αναγνωριστεί και ως Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά από το BirdLife International.

Η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 λόγω της παρουσίας σημαντικών τύπων οικοτόπων και ειδών χλωρίδας και πανίδας όπως:

Τύποι οικοτόπων:

• Μονοετής βλάστηση μεταξύ των ορίων πλημμυρίδας και άμπωτης (1210): Φυτά στις ακτές που είναι ανθεκτικά στο αλάτι. Είναι η πρώτη ζώνη βλάστησης μετά τη θάλασσα.
• Απόκρημνες βραχώδεις ακτές με βλάστηση στη Μεσόγειο με ενδημικά Limonium spp. (1240): Ενδημικά φυτά του γένους Limonium που αναπτύσσονται σε παράκτιους βράχους και είναι ανθεκτικά στον ψεκασμό με αλμυρό νερό και στον άνεμο.
• Μεσογειακά αλίπεδα (Juncetalia maritimi) (1410): Παράκτια αλοφυτικά (αλμυρά) λιβάδια που αναπτύσσονται σε κοιλότητες που κατακλύζονται περιοδικά με νερό ή διατηρούν την υγρασία του εδάφους σχεδόν ολόχρονα.
• Αλο-νιτρόφιλες λόχμες (Pegano-Salsoletea) (1430): Χαμηλή βλάστηση που αναπτύσσεται σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές. Βρίσκεται μόνο σε λίγες περιοχές στην Κύπρο, σε παράκτιες θέσεις ή σε παρυφές αλοφυτικών υγροτόπων και είναι πιο συνηθισμένη στη δυτική Μεσόγειο.
• Υποτυπώδεις κινούμενες θίνες (2110): Το πρώτο στάδιο ανάπτυξης των αμμοθινών, δηλαδή τοπικές ανυψώσεις άμμου που εναποτίθεται γύρω από αμμόφιλα είδη φυτών. Αυτά τα είδη ονομάζονται και σταθεροποιητές των αμμοθινών.
• Δενδροειδή θαμνώνες με Παλλούρα (5220*): Θαμνώδης βλάστηση σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές με κυρίαρχο είδος την παλλούρα (Ziziphus lotus). Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Φρύγανα από μαζίν (Sarcopoterium spinosum) (5420): Χαμηλή θαμνώδης βλάστηση, συχνά αγκαθωτή και αρωματική, με κυρίαρχο είδος το μαζίν, που αναπτύσσεται σε ξηρά και πετρώδη εδάφη.
• Δάση Ελιάς (Olea europaea) και Χαρουπιάς (Ceratonia siliqua) (9320): Τυπική βλάστηση της Μεσογείου που εξαπλώνεται σχεδόν σε όλη την Κύπρο σε υψόμετρα μέχρι 600-800 m, με χαρακτηριστικά είδη την ελιά, τη χαρουπιά, την τρεμιθιά κ.ά.

Οικότοπος είναι ο τόπος όπου ζει ένα είδος, ένας πληθυσμός ή μια βιοκοινότητα (δηλαδή πληθυσμός διαφόρων ειδών). Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνθήκες και έχει τα δικά του βιοτικά (ζωντανοί οργανισμοί) και αβιοτικά (έδαφος, μικροκλίμα, κ.ά.) χαρακτηριστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι ορισμένοι από αυτούς τους τύπους οικοτόπων είναι πολύ σημαντικοί και πρέπει να προστατεύονται, γιατί εκεί ζουν είδη που είναι απειλούμενα ή/και μοναδικά για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα.

Είδος χαρακτηρισμού:

Η περιοχή καθορίστηκε ως ΖΕΠ για ένα είδος πτηνού, το Βραχοπλουμίδι (Anarhynchus leschenaultii), το οποίο βρίσκεται στην περιοχή σχεδόν ολόκληρο τον χρόνο, αλλά σε σημαντικούς αριθμούς κυρίως το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Η Κύπρος είναι μια από τις λίγες χώρες στην Ευρώπη που επισκέπτεται το βραχοπλουμίδι κάθε χρόνο, με τον Φάρο Κάτω Πάφου να αποτελεί έναν από τους κύριους βιοτόπους όπου μπορεί κανείς να το συναντήσει.

Άλλα σημαντικά είδη:

• Αποδημητικά είδη, όπως ο Ασπροπάρης (Neophron percnopterus), ο Στεπόκιρκος ή Ασπροσιάχινο (Circus macrourus), ο Λιβαδόκιρκος ή Καμποσιάχινο (Circus pygargus), ο Καλαμόκιρκος ή Βαλτοσιάχινο (Circus aeruginosus), ο Χειμωνόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus), ο Σφηκιάρης ή Μελισσοσιάχινο (Pernis apivorus), η Αετογερακίνα ή Διπλογέρακο (Buteo rufinus), ο Πετρίτης ή Ζάνος (Falco peregrinus), η Αλκυόνη (Alcedo atthis) κ.ά.
• Τα ενδημικά είδη Σκαλιφούρτα (Oenanthe cypriaca) και Τρυπομάζης (Curruca melanothorax).

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή:

• Η περιοχή της Κάτω Πάφου είναι ενταγμένη στον κατάλογο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Η ύπαρξη της από την προϊστορική νεολιθική εποχή, την καθιστά ουσιαστικά ένα μεγάλο μουσείο με πληθώρα μνημείων από διάφορες ιστορικές περιόδους της Κύπρου.
• Στην περιοχή φιλοξενείται ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Κύπρου, το Αρχαιολογικό Πάρκο Κάτω Πάφου, με κύρια αξιοθέατα τα εκπληκτικά ρωμαϊκά μωσαϊκά που κοσμούσαν τα δάπεδα τεσσάρων επαύλεων (Διόνυσος, Θησέας, Αιών και Ορφέας) και απεικονίζουν σκηνές από την ελληνική μυθολογία. Τα ψηφιδωτά αυτά θεωρούνται από τα καλύτερα δείγματα στην ανατολική Μεσόγειο και αποκαλύφθηκαν αρχικά τυχαία τη δεκαετία του 1960. Εκτός από τα μωσαϊκά υπάρχουν και ερειπωμένα κτίρια από διαφορετικές περιόδους, συμπεριλαμβανομένων υπολειμμάτων παλαιοχριστιανικών ή πρώιμων χριστιανικών βασιλικών που εντοπίστηκαν κατά τις ανασκαφές. Μερικά από τα σημαντικότερα είναι το Ασκληπιείο, το Ωδείο, η Αγορά, τα ερείπια του Κάστρου με τις Σαράντα Κολώνες, τα ερείπια της Λιμενιώτισσας και οι Τάφοι των Βασιλέων.

Δραστηριότητες:

Φύση

• Παραλιακός Πεζόδρομος Δήμου Πάφου: Ο πεζόδρομος εκτείνεται από το Λιμανάκι Κάτω Πάφου μέχρι τα όρια Πάφου – Χλώρακας και έχει μήκος περίπου 6 km. Είναι ιδανικός για περπάτημα, τρέξιμο ή ποδηλασία κατά μήκος της ακτής. Κατά μήκος του πεζόδρομου υπάρχουν διάφορα σημεία θέας. Μην παραλείψετε να βρεθείτε εκεί την ώρα του δειλινού, όταν ο ήλιος βυθίζεται στη θάλασσα, προσφέροντας ένα από τα πιο όμορφα ηλιοβασιλέματα του νησιού.
• Πτηνοπαρατήρηση
  • Μόνιμοι κάτοικοι της περιοχής είναι το Φοινικοτρύγονο, ο Κουτσουλιέρης, ο Ψαλιδιάρης, ο Μαυροτσιροβάκος και ο Τσιφτάς.
  • Το Βραχοπλουμίδι μπορεί κανείς να το παρατηρήσει από τον Ιούλιο μέχρι τις αρχές Μαρτίου στους βράχους της ακτής κατά μήκος του παραλιακού πεζόδρομου.
  • Ιδιαίτερα κατά τις περιόδους μετανάστευσης την άνοιξη και το φθινόπωρο, βλέποντας τη θάλασσα, ιδίως όταν φυσά, είναι δυνατή η παρατήρηση διαφόρων ειδών γλάρων, Μύχων και Αρτέμηδων.
  • Την άνοιξη επισκέπτονται την περιοχή μεταναστευτικά είδη, όπως ο Στεπόκιρκος, ο Λιβαδόκιρκος, ο Τσαλαπετεινός, Μελισσοφάγοι, η Χαλκόκοτα, ο Στραβολαίμης, ο Αετομάχος, ο Κοκκινοκεφαλάς, ο Παρδαλοκεφαλάς, η Τρασιηλούδα, ο Ωρτολάνος κ.ά.
  • Τον χειμώνα επισκέπτονται την περιοχή είδη όπως η Δεντροσταρήθρα, ο Γαλαζοκότσυφας, ο Καρβουνιάρης, ο Νυχτοκόρακας, η Λευκοσουσουράδα, η Αλκυόνη κ.ά.
  • Στην περιοχή απαντώνται και τα ενδημικά πτηνά της Κύπρου Σκαλιφούρτα και Τρυπομάζης.
• Παραλίες Κάτω Πάφου: Στην προστατευόμενη περιοχή αλλά και γύρω από αυτήν υπάρχουν αμέτρητες παραλίες, πολλές από αυτές βραβευμένες με τη Γαλάζια Σημαία και είναι ιδανικές για κολύμβηση, snorkeling (κολύμβηση με αναπνευστήρα), κ.ά. Συγκεκριμένα, μέσα στην περιοχή Natura 2000 βρίσκεται η παραλία Φάρου. Λίγο δίπλα από την περιοχή Natura 2000 βρίσκεται η Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή (ΘΠΠ) “Μπάνια” με την ομώνυμη παραλία Δημοτικά Μπάνια.

Πολιτιστικά

• Αρχαιολογικό Πάρκο Νέας Πάφου: Επίσκεψη σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του νησιού για ένα ταξίδι από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι και τον Μεσαίωνα. Το πολυτιμότερο αξιοθέατο είναι τα μωσαϊκά δάπεδα, αλλά το πάρκο συμπεριλαμβάνει κι άλλα σημαντικά μνημεία όπως το Ασκληπιείο, το Ωδείο, την Αγορά, το φρούριο «Σαράντα Κολώνες», τη βασιλική της Παναγιάς της Λιμενιώτισσας και τους «Τάφους των Βασιλέων».
• Επίσκεψη στον Φάρο Κάτω Πάφου: Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ιστορικά μνημεία της Πάφου. Χτίστηκε το 1888 από τη Βρετανική διοίκηση και ήταν ο πρώτος φάρος που λειτούργησε στην Κύπρο για να καθοδηγεί τα πλοία που έρχονταν στο λιμάνι της πόλης. Πρόκειται για ένα λευκό πετρόχτιστο κτίσμα ύψους περίπου 20 μέτρων, με μονό φωτιστικό χώρο και εξωτερικό μπαλκόνι.
• Μεσαιωνικό Κάστρο Πάφου: Αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ιστορικά μνημεία της πόλης. Χτίστηκε από τους Βυζαντινούς και σήμερα αποτελεί σημείο πολιτιστικών εκδηλώσεων. Μπροστά στο κάστρο βρίσκεται το άγαλμα «Sol Alter», ένα σύγχρονο χάλκινο γλυπτό της Κύπριας καλλιτέχνιδας Γιώτας Ιωαννίδου.
• Περίπατος στον Λόφο Φάμπρικας στην Κάτω Πάφο: Σημείο για πανοραμική θέα της πόλης και της θάλασσας. Στην κορυφή του λόφου υπάρχει πλατφόρμα παρατήρησης που επιτρέπει στους επισκέπτες να θαυμάσουν το λιμάνι, το Αρχαιολογικό Πάρκο και την ακτή της Πάφου. Είναι επίσης ιδανικό σημείο για ηλιοβασιλέματα. Πάνω στον λόφο βρίσκεται το σπήλαιο του Αγίου Αγαπητικού, ένα παλαιοχριστιανικό μνημείο σκαμμένο στον βράχο. Πιθανόν να ήταν κατοικία ενός ερημίτη στα πρώτα Χριστιανικά χρόνια και, σύμφωνα με την παράδοση, εμπνέει τον έρωτα.
• Κατακόμβη Αγίας Σολομωνής: Αρχαίος Ελληνιστικός τάφος που λατρεύεται ήδη από τα βυζαντινά χρόνια. Το σημείο θεωρείται ιερό και σύμφωνα με την παράδοση η Αγία Σολομωνή κατέφυγε εκεί για να γλιτώσει διωγμούς. Έξω από τις Κατακόμβες υπάρχει ένα ιερό δέντρο όπου οι επισκέπτες κρεμάνε μαντηλάκια, ως σύμβολο ευχής για τη θεραπεία ασθενειών.
• Βασιλική Αγίας Κυριακής Χρυσοπολίτισσας: Μία από τις μεγαλύτερες βασιλικές της Κύπρου και σημαντικό μνημείο της πρώιμης βυζαντινής περιόδου. Έξω από την εκκλησία βρίσκεται και η Στήλη του Αποστόλου Παύλου, όπου σύμφωνα με την παράδοση μαστιγώθηκε ο Άγιος.
• Αρχαιολογικό Μουσείο Επαρχίας Πάφου: Η έκθεση του Μουσείου περιλαμβάνει ευρήματα από ανασκαφές στην Επαρχία Πάφου, από τους πρώτους προϊστορικούς οικισμούς κατά την Επι-παλαιολιθική εποχή (10.500 – 9000 π.Χ.) μέχρι την ίδρυση της Νέας Πάφου (4ος αιώνας π.Χ.) και την εξέλιξή της σε Μητρόπολη.
• Εκδηλώσεις:
  • Φεστιβάλ της Αφροδίτης Πάφου: Ένα ετήσιο διεθνές φεστιβάλ όπερας που λαμβάνει χώρα κάθε Σεπτέμβριο στο Μεσαιωνικό Κάστρο.

Τοπικά εδέσματα

• Παφίτικη πίσσα: Παρασκευάζεται από τη ρητίνη του τρέμιθου (Pistacia atlantica). Παραδοσιακά οι κύριοι παραγωγοί της πίσσας ήταν Τουρκοκύπριοι στα χωριά Λέμπα, Τάλα και Κισσόνεργα. Σήμερα παρασκευάζεται κυρίως στη Γεροσκήπου.
• Λουκούμια Γεροσκήπου: Η Γεροσκήπου φημίζεται για τα παραδοσιακά γλυκά λουκούμια με ποικιλίες γεύσεων, αρώματος και χρωμάτων.
• Κουφέττα αμυγδάλου Γεροσκήπου: Καβουρδισμένα επιζαχαρωμένα αμύγδαλα που πωλούνται κυρίως σε πανηγύρια ή δίνονται ως κεραστικά σε γάμους και βαφτίσια.
• Παφίτικη πίττα: Είναι ιδιαίτερα αφράτη σε σχέση με τις πίττες που παρασκευάζονται σε άλλες περιοχές του νησιού.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Αφήνουμε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος στον τόπο που βρίσκονται. Δεν παίρνουμε μαζί μας λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους κατά την αναπαραγωγική περίοδο.
• Χρησιμοποιούμε με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στην περιοχή Φάρος Κάτω Πάφου appeared first on Πανδώτειρα.

Βραδιά του Ερευνητή

Το έργο Πανδώτειρα συμμετείχε στη φετινή «Βραδιά του Ερευνητή», που πραγματοποιήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2026, στους χώρους της Διεθνούς Κρατικής Έκθεσης στη Λευκωσία. Το έργο μας εκπροσωπήθηκε στη φετινή διοργάνωση από το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών (ΤΑΘΕ).

Η εκδήλωση υλοποιείται κάθε χρόνο από το Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας, προσφέροντας στο κοινό τη δυνατότητα να γνωρίσει από κοντά τον κόσμο της έρευνας και της καινοτομίας, να συνομιλήσει με ερευνητές/τριες, επιστήμονες, ακαδημαϊκούς και καινοτόμους επιχειρηματίες και να ανακαλύψει τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη επηρεάζει θετικά την καθημερινότητά μας.

Στο περίπτερο του ΤΑΘΕ, οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να συμμετέχουν σε εκπαιδευτικά παιχνίδια αφιερωμένα στις θαλάσσιες χελώνες και στη μεσογειακή φώκια Monachus monachus.

Φεστιβάλ DesirMED

Μέλη της ομάδας μας από το Terra Cypria συμμετείχαν στο 1ο Φεστιβάλ Κλιματικής Προσαρμογής DesirMED, με τίτλο “Η Μεσόγειος που επιθυμούμε”. Το φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2026 στην Πλατεία Ευρώπης στη Λάρνακα. Ο στόχος της διοργάνωσης ήταν να ανακαλύψει το κοινό πώς άνθρωποι και φύση συνδέονται και συνεργάζονται για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, καθώς και να γνωρίσει λύσεις που βασίζονται στη φύση, οι οποίες συμβάλλουν στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, και στη δημιουργία πολλαπλών οφελών για τη βιοποικιλότητα και τους ανθρώπους.

Η συμμετοχή μας στο Φεστιβάλ αποτέλεσε μια σημαντική ευκαιρία για ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με την κλιματική αλλαγή, την ανάδειξη των οφελών του Δικτύου Natura 2000 και την προβολή των δράσεων του Έργου Πανδώτειρα μέσω διαδραστικών δραστηριοτήτων και ενημερωτικού υλικού.

Φεστιβάλ Παραδοσιακής Κουλτούρας στη Σκαρίνου

Την 1η Οκτωβρίου, 2026 το έργο Πανδώτειρα συμμετείχε στο ετήσιο Φεστιβάλ Παραδοσιακής Κουλτούρας στη Σκαρίνου. Το Φεστιβάλ διοργανώνεται κάθε χρόνο από τον Σύλλογο Γυναικών Υπαίθρου Λάρνακας σε ένα από τα χωριά της ορεινής Λάρνακας. Έχει σκοπό την προβολή, διατήρηση και ανάδειξη της πλούσιας παράδοσης της Κύπρου και συγκεκριμένα των κοινοτήτων της Επαρχίας Λάρνακας, καθώς και την έμπρακτη ενίσχυση των γυναικών της υπαίθρου και των τοπικών παραγωγών. Το Φεστιβάλ απευθύνεται στο ευρύ κοινό, προσελκύοντας επισκέπτες τόσο από την Επαρχία Λάρνακας όσο και από άλλες περιοχές της Κύπρου.

Το ενημερωτικό περίπτερο του έργου Πανδώτειρα πλαισίωσαν μέλη της ομάδας μας από το Terra Cypria και το Πανεπιστήμιο Frederick. Η ομάδα μας είχε την ευκαιρία να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει το κοινό και ιδιαίτερα την τοπική κοινότητα για το Δίκτυο Natura 2000 στην Κύπρο και τις δράσεις του Έργου στην περιοχή.

Η συμμετοχή στο Φεστιβάλ αποτέλεσε μια σημαντική ευκαιρία άμεσης επικοινωνίας με το κοινό, διάδοσης του ενημερωτικού υλικού και ενίσχυσης της αναγνωρισιμότητας του Έργου.

The Great Outdoor Event

Μέλη της ομάδας μας από το Terra Cypria και το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών συμμετείχαν στο “The Great Outdoor Event” που πραγματοποιήθηκε στις 3 & 4 Οκτωβρίου 2026, στο Τhe Warehouse στη Λεμεσό. Η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στον κόσμο του outdoor lifestyle, της περιπέτειας και των δραστηριοτήτων στη φύση.

Στον ενημερωτικό χώρο του έργου μας, οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να συμμετέχουν σε ενημερωτικό quiz, σχετικά με τις περιοχές Natura 2000 στη Κύπρο και καλές πρακτικές που πρέπει να ακολουθούμε κατά την διάρκεια των εξορμήσεων μας στη φύση. Στην εκδήλωση δόθηκαν και post cards που προωθούσαν τους οδηγούς εξερεύνησης περιοχών Natura 2000. Στόχος μας ήταν να γεφυρώσουμε την εμπειρία της αναψυχής με τη σημασία της προστασίας της φύσης και τη σημασία του δικτύου Natura 2000.

5ο Φεστιβάλ «ΘΑΛΑΣΣΑ 2026»

Tο Terra Cypria συμμετείχε εκ μέρους του έργου Πανδώτειρα στο 5ο Φεστιβάλ «ΘΑΛΑΣΣΑ 2026», που έγινε στις 10 Οκτωβρίου 2026, στη Λεμεσό. Η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στη θάλασσα, τη ναυτιλία και τη Γαλάζια Οικονομία.

Στο ενημερωτικό περίπτερο του έργου μας, οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να συμμετέχουν σε ενημερωτικό quiz που αφορούσε τις θαλάσσιες περιοχές Natura 2000 στη Κύπρο. Στόχος μας ήταν να ενημερώσουμε τον κόσμο που ασχολείται με τη ναυτιλία και τη θάλασσα για το δίκτυο Natura 2000 και τη σημαντικότητά του.

Επίσης, το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών συμμετείχε στο εν λόγω φεστιβάλ με εκπαιδευτικά παιχνίδια που ετοιμάστηκαν στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα, καθώς και με ενημερωτικό υλικό.

The post Το Πανδώτειρα σε φεστιβάλ και εκδηλώσεις appeared first on Πανδώτειρα.

Σάββατο, 31/10/2026
14:30 – 17:00

Έλα σε μια ξενάγηση στον Αρχαιολογικό Χώρο Νέας Πάφου και μάθε μαζί μας για την πλούσια ιστορία της περιοχής (14:30 – 15:45). Συγκεκριμένα, η ξενάγηση θα γίνει στην Οικία του Θησέα, στην Οικία του Διόνυσου και στο Ωδείο. Η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο θα είναι δωρεάν σε όσους κάνουν εγγραφή στην εκδήλωση.

Στη συνέχεια ακολούθησέ μας στον παραλιακό πεζόδρομο Πάφου, όπου με φόντο το ηλιοβασίλεμα, θα παρατηρήσουμε το Βραχοπλουμίδι και άλλα είδη πουλιών που επισκέπτονται ή ζουν μόνιμα στην περιοχή (15:45 – 17:00). Το σημείο πτηνοπαρατήρησης θα είναι αυτό.

Σε αυτή την εκδήλωση θα μάθεις για μια μοναδική περιοχή, όπου η φύση βρίσκεται σε αρμονία με μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η εκδήλωση, η οποία θα προσφερθεί μόνο στα Ελληνικά, είναι κατάλληλη για ενήλικες και παιδιά 10 ετών και άνω.

Λίγα λόγια για την περιοχή

Στην καρδιά της Πάφου βρίσκεται η προστατευόμενη περιοχή του Δικτύου Natura 2000 “Φάρος Κάτω Πάφου”, η οποία φιλοξενεί σημαντικά είδη χλωρίδας και πτηνοπανίδας. Αποτελεί μια από τις σημαντικότερες περιοχές για το Βραχοπλουμίδι, καθώς η Κύπρος είναι μια από τις λίγες χώρες στην Ευρώπη τις οποίες επισκέπτεται.

Την εκδήλωση θα προσφέρουν μέλη της ομάδας του έργου Πανδώτειρα από το Terra Cypria και το BirdLife Cyprus και θα διοργανωθεί υπό την αιγίδα του Δήμου Πάφου.

Δήλωσε συμμετοχή εδώ!

Φωτογραφία τίτλου: Μάριος Ανδρέου

The post Απογευματινή εξόρμηση στην Κάτω Πάφο appeared first on Πανδώτειρα.

Στόχος της εξόρμησης ήταν να γνωρίσει το κοινό την περιοχή, η οποία ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000, να μάθει για τις δράσεις του έργου που γίνονται εκεί, καθώς και να παρατηρήσει Κουκκουφκιάους (μικρή κουκουβάγια) και νυχτερίδες.

Με φόντο το εγκαταλελειμμένο χωριό του Αγίου Σωζόμενου, ξεδιπλώνεται ένα εντυπωσιακό οικοσύστημα, όπου οι απόκρημνοι βράχοι αγκαλιάζουν την πλούσια βιοποικιλότητα. Είναι ένας τόπος όπου η άγρια φύση και η ιστορία συνυπάρχουν αρμονικά, συνθέτοντας ένα σκηνικό που μαγνητίζει κάθε επισκέπτη.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης είχαμε και μία έκπληξη για το κοινό. Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν δακτυλίωση και απελευθέρωση ενός Κίτσι και ενός Κουκκουφκιάου (μικρή κουκουβάγια). Τα 2 πουλιά που απελευθερώθηκαν είχαν περάσει κάποιο καιρό στο αναρρωτήριο της Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας και, καθώς είχαν αναρρώσει, ήταν έτοιμα να απελευθερωθούν.

Την εκδήλωση πρόσφεραν μέλη της ομάδας του έργου Πανδώτειρα από το Terra Cypria και το BirdLife Cyprus.

Μάθετε περισσότερα για αυτή την περιοχή, που ανήκει στο Δικτύου Natura 2000, στον Οδηγό Εξερεύνησης που ετοιμάσαμε για σας.

Φωτογραφία τίτλου: Γιώργος Γαβριήλ

The post Μια γνωριμία με τον Άγιο Σωζόμενο appeared first on Πανδώτειρα.

Ξεκινώντας από τα σύνορα των επαρχιών Λάρνακας και Λευκωσίας, ο Ποταμός Πεντάσχοινος διαγράφει μια διαδρομή 20 χιλιομέτρων, από τα φράγματα Λευκάρων και Διπόταμου μέχρι την εκβολή του στην ακτή του Αγίου Θεοδώρου. Η έντονη μορφολογία της κοιλάδας και το μωσαϊκό οικοτόπων μετατρέπουν την περιοχή σε καταφύγιο για μεγάλο αριθμό άγριων πτηνών. Κατά μήκος του ποταμού, ο νεολιθικός οικισμός της Χοιροκοιτίας, παραδοσιακοί ελιόμυλοι και νερόμυλοι μαρτυρούν χιλιάδες χρόνια ανθρώπινης παρουσίας. Ακολουθήστε μας σε μια περιδιάβαση και ανακαλύψτε πώς μπορούμε να απολαύσουμε αυτή την περιοχή σεβόμενοι την προστασία της.

Γενικές πληροφορίες:

• Η Ζώνη Ειδικής Προστασία (ΖΕΠ) «Ποταμός Πεντάσχοινος» (CY6000008) βρίσκεται κυρίως στην Επαρχία Λάρνακας, με ένα μικρό μέρος της να εμπίπτει εντός Επαρχίας Λευκωσίας. Καταλαμβάνει τμήματα των κοινοτήτων Πάνω και Κάτω Λευκάρων, Λυθροδόντα, Κοφίνου, Σκαρίνου, Άγιος Θεόδωρος, Χοιροκοιτία, Ψεματισμένος και Μαρώνι.
• Η περιοχή εκτείνεται για περίπου 20 km, από την περιοχή του φράγματος Λευκάρων και την περιοχή του φράγματος Διπόταμου μέχρι την εκβολή του ποταμού Πεντάσχοινος, στην ακτή του Αγίου Θεοδώρου Λάρνακας. Η μορφολογία της περιοχής είναι έντονη αφού συνδυάζει την κοιλάδα του ποταμού Πεντάσχοινου και πλαγιές με απότομες και μεγάλες κλίσεις.
• Λόγω του μωσαϊκού οικοτόπων και της ποικιλίας ενδιαιτημάτων, η περιοχή φιλοξενεί σημαντικούς αριθμούς άγριων πτηνών. Συγκεκριμένα, η ΖΕΠ καθορίστηκε για έξι είδη πουλιών που αναπαράγονται στην περιοχή σε σημαντικούς αριθμούς, καθώς για ένα είδος μεταναστευτικού κορακόμορφου πτηνού και 9 είδη μεταναστευτικών αρπακτικών πουλιών.
• Η επίσκεψη στην περιοχή συνιστάται κατά τις μεταναστευτικές περιόδους, όταν πολλά είδη πουλιών περνούν από το νησί μας, δηλαδή τη φθινοπωρινή μετανάστευση (Αύγουστο μέχρι Οκτώβρη) και ιδίως την ανοιξιάτικη μετανάστευση (Φλεβάρη μέχρι Απρίλη) όπου το τοπίο είναι καταπράσινο και δροσερό.

Είδη χαρακτηρισμού (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Σπιζαετός (Aquila fasciata)
• Αετογερακίνα (Buteo rufinus)
• Χρυσοκαρακάξα ή Κράγκα (Coracias garrulus)
• Γιδοβύζι ή Νυχτοπούλλι (Caprimulgus europaeus)
• Τρυπομάζης (Curruca melanothorax) (ε)
• Σκαλιφούρτα (Oenanthe cypriaca) (ε)
• Μελισσοφάγος (Merops apiaster)
• Ομάδα αποδημητικών αρπακτικών πουλιών: Σφηκιάρης ή Μελισσοσιάχινο (Pernis apivorus), Τσίφτης (Milvus migrans), Καλαμόκιρκος ή Βαλτοσιάχινο (Circus aeruginosus), Στεπόκιρκος ή Ασπροσιάχινο (Circus macrourus), Λιβαδόκιρκος ή Καμποσιάχινο (Circus pygargus), Βαλτόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus), Γερακίνα (Buteo buteo), Κιρκινέζι (Falco naumanni), και Μαυροκιρκίνεζο (Falco vespertinus).

(ε) = ενδημικό

Άλλα σημαντικά είδη:

• Πετρίτης ή Ζάνος (Falco peregrinus)
• Πετροτριλίδα ή Τρουλλουρία (Burhinus oedicnemus)
• Δενδροσταρήθρα ή Πευκοτρασιήλα (Lullula arborea)
• Μικρή κουκουβάγια (Athene noctua)
• Θουπί (Otus cyprius) (ε)
• Φραγκολίνα (Francolinus francolinus)

(ε) = ενδημικό

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

• Στην Σκαρίνου οι κάτοικοι ασχολούνταν με διάφορα παραδοσιακά επαγγέλματα. Κάποια από αυτά ήταν ο αγωγιάτης, ο καλλικάς, ο μυλωνάς του ελιόμυλου, ο τεχνίτης πέτρας και ο τσαγκάρης.
• Στη Χοιροκοιτία έχουν ανακαλυφθεί τα αρχαιότερα κατάλοιπα οικισμού της Κύπρου, ενός νεολιθικού συνοικισμού που χρονολογείται από τις αρχές της 7ης χιλιετίας π.Χ. μέχρι το 3900 π.Χ. Από τις ανασκαφές ανακαλύφθηκαν κατοικίες και άλλα ευρήματα που αποκάλυψαν πολλά στοιχεία για την κοινωνία και την οργάνωση των κατοίκων του νησιού εκείνης της εποχής, καθώς και για το ρόλο που διαδραμάτισε η Κύπρος στη μετάδοση του Νεολιθικού πολιτισμού από την Ανατολική Μεσόγειο στη Δύση.
• Στον Ψεματισμένο υπάρχει αρχαιολογικός χώρος όπου έχουν βρεθεί ευρήματα από τη Χαλκολιθική ή Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Οι πολλοί αρχαιολογικοί χώροι στην ευρύτερη περιοχή δείχνουν ότι το νότιο μέρος του νησιού ήταν αρκετά πυκνοκατοικημένο κατά τα Προϊστορικά χρόνια.

Δραστηριότητες στην περιοχή Natura 2000 και κοντά σε αυτή

Φύση

• Μονοπάτι της φύσης “Το Βρύτζιη”: Ένα σύντομο γραμμικό μονοπάτι, μήκους 850 m, που βρίσκεται 4 km έξω από τον Άγιο Θεόδωρο προς την παραλιακή περιοχή. Κατά μήκος του μονοπατιού μπορεί κάποιος να θαυμάσει τόσο τη βιοποικιλότητα της περιοχής όσο και τα εντυπωσιακά πετρώματα που στέκονται δίπλα του.
• Μονοπάτι της φύσης “Λευκοθέα” (Αετομούττη): Κυκλικό μονοπάτι μήκους 1.3 km, διάρκειας μισής ώρας και μέτριο βαθμό δυσκολίας. Από τη Βουνοκορφή Αετομούττη μπορεί κάποιος να απολαύσει την πανέμορφη θέα προς τη Λευκωσία και τα Λεύκαρα. Είναι μέρος του Ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε4.
• Στα μονοπάτια της φύσης και στα φράγματα της περιοχής είναι δυνατή και η πτηνοπαρατήρηση των ειδών που αναφέρθηκαν πιο πάνω.
• Φράγμα Λευκάρων και Φράγμα Διπόταμου:
  • Στις τεχνητές λίμνες της περιοχής μπορεί κάποιος να απολαύσει το φυσικό περιβάλλον περπατώντας γύρω από αυτές. Περιμετρικά των φραγμάτων υπάρχουν διάφορα σημεία θέας όπως για παράδειγμα: Φράγμα Λευκάρων, Φράγμα Διπόταμου.
  • Σε ορισμένα φράγματα της Κύπρου υπάρχει η δυνατότητα ερασιτεχνικού ψαρέματος με ενημέρωση και εξασφάλιση άδειας από το Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών Κύπρου.
• Σημείο θέας “Στεφάνι” στον Άγιο Θεόδωρο: Από αυτό το σημείο φαίνονται τα Λεύκαρα, το Σταυροβούνι, οι περιοχές Πεντάσχοινου και Βασιλικού, καθώς και η Λάρνακα (υπό ευνοϊκές καιρικές συνθήκες).

Πολιτιστικά

• Αρχαιολογικός Χώρος Χοιροκοιτίας: Επίσκεψη στον Νεολιθικό συνοικισμό της Χοιροκοιτίας που προσφέρει ένα μοναδικό ταξίδι στην προϊστορική κοινωνία της Κύπρου.
• Κυπροβάσα: παλιός οικισμός επί Φραγκοκρατίας – Ενετοκρατίας που δεν υφίσταται πια και μάλλον αποτελούσε μικρό φέουδο. Σήμερα αποτελεί ειδυλλιακό σημείο θέας, κατάλληλο για περιήγηση και εξερεύνηση, γεμάτο πράσινο και ελαιόδεντρα.
• Ποδηλασία στον Άγιο Θεόδωρο: Έξω από το Κοινοτικό Συμβούλιο υπάρχει υπηρεσία ενοικίασης ποδηλάτων, μια ιδανική ιδέα για περιήγηση στο χωριό. Εκεί βρίσκεται και ψηφιακός πίνακας με πληροφορίες για την κοινότητα.
• Πινακοθήκη στον Άγιο Θεόδωρο: Εδώ μπορεί κάποιος να δει έργα του ερασιτέχνη και αυτοδίδακτου ζωγράφου Ανδρέα Ευριπίδη. Η επίσκεψη στην πινακοθήκη είναι δυνατή κατά τις ώρες λειτουργίας του Κοινοτικού Συμβουλίου Αγίου Θεόδωρου.
• Παραδοσιακός Ελιόμυλος στον Άγιο Θεόδωρο: Πρόκειται για το ελαιοτριβείο του Τουρκοκύπριου Ισμαήλ Κασσιανού, στο οποίο μπορεί ο επισκέπτης να δει τον τρόπο παραγωγής του ελαιόλαδου στις αρχές του 20ου αιώνα. Ο ελιόμυλος είναι προσβάσιμος όλες τις ώρες της ημέρας.
• Ενετικός Νερόμυλος στον Άγιο Θεόδωρο: Γνωστός και ως Νερόμυλος του Χατζιατού, ο νερόμυλος είναι ένα έργο λαϊκής αρχιτεκτονικής με μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Βρίσκεται κατά μήκος του Πεντάσχοινου ποταμού.
• Φεστιβάλ Τέχνης και Πολιτισμού Αγίου Θεόδωρου: Ένα ετήσιο τριήμερο φεστιβάλ με συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις και άλλα.
• Φεστιβάλ Παραδοσιακής Κουλτούρας: Ένα ετήσιο φεστιβάλ που διοργανώνεται από τον Σύλλογο Γυναικών Υπαίθρου Λάρνακας σε συνεργασία με άλλους τοπικούς φορείς σε ένα από τα χωριά της ορεινής Λάρνακας. Έχει σκοπό να αναδείξει την τοπική παράδοση.
• Εκκλησίες και παρεκκλήσια: Σε όλες τις κοινότητες της περιοχής υπάρχουν πολλές εκκλησίες και ξωκλήσια που μπορεί κάποιος να επισκεφθεί, όπως για παράδειγμα:
  • Το Ξωκλήσι Παναγίας Ασταθκιώτισσας με τοιχογραφίες του 16ου αιώνα.
  • Το Ξωκλήσι Αγίων Αναργύρων έξω από τον Άγιο Θεόδωρο.

Τοπικά εδέσματα

Τοπικά εδέσματα Σκαρίνου:

• Γαϊδουρινό γάλα: εκτός από κατανάλωση, το γαϊδουρινό γάλα χρησιμοποιείται για την παρασκευή καλλυντικών, τα οποία πωλούνται σε τοπικές επιχειρήσεις.
• Τερατσόμελο (χαρουπόμελο): χαρακτηριστικός μελώδης χυμός από τα χαρούπια, τα οποία καλλιεργούνται στην περιοχή.
• Παράγωγα του σταφυλιού: σταφίδια, καθώς και σουτζούκκος, κκιοφτέρκα και ππαλουζές από τον χυμό του σταφυλιού.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός του μονοπατιού για τη δική μας ασφάλεια και την προστασία της φύσης.
• Αφήνουμε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος στον τόπο που βρίσκονται. Δεν συλλέγουμε λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Συμβάλουμε στη διατήρηση των υποδομών και του εξοπλισμού στην προστατευόμενη περιοχή, χρησιμοποιώντας με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Ενετικός νερόμυλος (Αναστασία Αρίστου)

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στον Ποταμό Πεντάσχοινο appeared first on Πανδώτειρα.

Στην καρδιά της Κύπρου, ο Ποταμός Γιαλιάς —ο δεύτερος μεγαλύτερος ποταμός του νησιού— ξεκινά το ταξίδι του από το Δάσος Μαχαιρά και καταλήγει στον Κόλπο Αμμοχώστου. Κατά μήκος του ποταμού αναπτύσσονται σημαντικοί οικοτόποι και προστατευόμενα είδη πανίδας, όπως η Γραμμωτή νεροχελώνα και το ενδημικό Κυπριακό νερόφιδο. Αρχαία μεταλλεία χρυσού και χαλκού, φράγματα γεμάτα ζωή και πέτρινοι νερόμυλοι αιώνων αποκαλύπτουν τη μακρά σχέση του ανθρώπου με τον ποταμό. Ανακαλύψτε μαζί μας πώς μπορούμε να απολαύσουμε αυτή την περιοχή του Δικτύου Natura 2000.

Γενικές πληροφορίες:

• Ο Τόπος Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) Ποταμός Γιαλιάς περιτριγυρίζεται από τον Κοτσιάτη, την Αγία Βαρβάρα, τον Μαθιάτη, τον Λυθροδόντα, τους Καπέδες και τον Καταλιόντα.
• Ο ποταμός Γιαλιάς είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος ποταμός της Κύπρου, και φτάνει σε μήκος τα 88 km. Πηγάζει από το Δάσος Μαχαιρά και συγκεκριμένα την Βουνοκορφή Κιόνια και εκβάλλει στον Κόλπο Αμμοχώστου.
• Η περιοχή έχει ιδιαίτερη οικολογική αξία λόγω της ποικιλίας των οικοτόπων που παρουσιάζει, καθώς και σπάνια και προστατευόμενα είδη πανίδας, όπως τη Γραμμωτή νεροχελώνα και το ενδημικό Κυπριακό νερόφιδο.

Η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 καθώς εδώ υπάρχουν σημαντικοί τύποι οικοτόπου και είδη χλωρίδας και πανίδας όπως:

Τύποι οικοτόπου:

• Ποταμοί της Μεσογείου με περιοδική ροή από Paspalo-Agrostidion (3290): Βλάστηση με υδρόβια φυτά σε κοίτες και όχθες ποταμών με περιοδική ροή.
• Υγροί μεσογειακοί λειμώνες με υψηλές πόες από Molinio-Holoschoenion (6420): Υγρά λιβάδια με υψηλά χόρτα που αναπτύσσονται σε μεσο-ευτροφικά, βασικά εδάφη. Φτάνουν την πλήρη ανάπτυξη τους το καλοκαίρι.
• Δάση-στοές με ιτιές (Salix alba) και λεύκες (Populus alba) (92Α0): Εμφανίζεται σχεδόν σε όλη την Κύπρο, συνήθως σε παρόχθια δάση, με χαρακτηριστικά είδη τις ιτιές και τις λεύκες.
• Νότια παρόχθια δάση-στοές και λόχμες (Nerio-Tamaricetea και Securinegion tinctoriae) (92D0): Βλάστηση που αναπτύσσεται σε κοίτες και όχθες ποταμών που περνούν μεγάλες περιόδους ξηρασίας. Συχνά μεγαλώνουν σε ρηχά εδάφη ή/και πετρώδεις τοποθεσίες. Χαρακτηριστικά είδη είναι η πικροδάφνη, τα αλμυρίκια και η λυγαριά.

Οικότοπος είναι ο τόπος όπου ζει ένα είδος, ένας πληθυσμός ή μια βιοκοινότητα (δηλαδή πληθυσμός διαφόρων ειδών). Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνθήκες και έχει τα δικά του βιοτικά (ζωντανοί οργανισμοί) και αβιοτικά (έδαφος, μικροκλίμα, κ.ά.) χαρακτηριστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι ορισμένοι από αυτούς τους τύπους οικοτόπων είναι πολύ σημαντικοί και πρέπει να προστατεύονται, γιατί εκεί ζουν είδη που είναι απειλούμενα ή/και μοναδικά για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα.

Είδη καθορισμού στον Ποταμό Γιαλιά (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Γραμμωτή νεροχελώνα ή Ποταμοχελώνα (Mauremys rivulata)
• Κυπριακό νερόφιδο (Natrix natrix cypriaca) (ε)
• Μικρορινόλοφος (Rhinolophus hipposideros)
• Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα ή Νυχτοπάππαρος (Rousettus aegyptiacus)

Άλλα σημαντικά είδη:

• Η περιοχή φιλοξενεί ενδημικά είδη και υποείδη φυτών, όπως το γαϊδουράγκαθο (Onopordum cyprium), το Ptilostemon chamaepeuce subsp. cyprius και το παχύφυτο Sedum cyprium.

(ε) = ενδημικό

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

Η περιοχή ήταν κατοικημένη από την αρχαιότητα. Στην περιοχή του Κοτσιάτη έχουν βρεθεί ευρήματα από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (2000-1850 π.Χ.), τα οποία σήμερα βρίσκονται στο Κυπριακό Μουσείο, ενώ στην περιοχή του Μαθιάτη έχουν βρεθεί ευρήματα από την Ελληνιστική Περίοδο (3ος-2ος αι. π.Χ.).

Δραστηριότητες

Φύση

• Αρχαίο Μεταλλείο Μαθιάτη – Στρογγυλός: Σημαντικό αρχαίο μεταλλείο χρυσού, το οποίο έχει ενταχθεί στον Προκαταρκτικό Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, που χρονολογείται από το 600 π.Χ. Αποτελεί σημαντικό χώρο γεωλογικού ενδιαφέροντος και μεταλλευτικής κληρονομιάς, με πλούσια βιοποικιλότητα.
• Μεταλλείο Μαθιάτη: Το μεταλλείο βρίσκεται βορειοανατολικά της κοινότητας Μαθιάτη και λειτουργούσε για την εκμετάλλευση χαλκού και σιδηροπυρίτη, αλλά πλέον έχει παύσει η λειτουργία του. Εντός του μεταλλείου σχηματίστηκε λίμνη, η οποία περιέχει πυρίτιο που αυξάνει την οξύτητα του εδάφους και ως εκ τούτου αποτρέπει την εγκατάσταση βλάστησης.
• Φράγματα στην περιοχή: Εδώ μπορεί κάποιος να απολαύσει το φυσικό περιβάλλον της περιοχής.
  • Τα πιο εύκολα προσβάσιμα και πλούσια σε νερό είναι το Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Μαθιάτη 1 και το Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Μαθιάτη 2. Στα φράγματα αυτά μπορεί κάποιος να συναντήσει δύο είδη αμφιβίων, τον Πρασινόφρυνο (Βufotes viridis) και τον Ανατολικό βάτραχο (Pelophylax bedriagae), καθώς και τα πουλιά Σταχτοτσικνιά (Ardea cinerea) και Ψευταηδόνι (Cettia cetti). Στο Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Μαθιάτη 2 απαντώνται επίσης και Φαλαρίδες (Fulica atra), Λευκοχελιδόνια (Delichon urbicum) και Χελιδόνια (Hirundo rustica), καθώς και η Γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata) όταν υπάρχει νερό.
  • Υδατοφράκτης Κοτσιάτη: Εδώ απαντάται ο Ανατολικός βάτραχος (Pelophylax bedriagae) και η Γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata) όταν υπάρχει νερό. Η πρόσβαση στο φράγμα είναι δύσκολη.
  • Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Κοτσιάτης: Εδώ μπορεί κάποιος να συναντήσει τον Ευρωπαϊκό δενδροβάτραχο (Hyla savignyi), τον Ανατολικό βάτραχο (Pelophylax bedriagae) και τον Πρασινόφρυνο (Βufotes viridis), τα πουλιά Πρασινοσκέλης (Tringa nebularia), Πορφυροτσικνιάς (Ardea purpurea), Φαλαρίδα ή Καραπαττάς (Fulica atra), Ψευταηδόνι (Cettia cetti) και Καλόγερος ή Τσαγκαρούδι (Parus major), καθώς και τη Γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata) όταν υπάρχει νερό.
  • Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Λυθροδόντα: Όταν υπάρχει νερό μπορεί κάποιος να συναντήσει τον Ευρωπαϊκό δενδροβάτραχο (Hyla savignyi), τον Ανατολικό βάτραχο (Pelophylax bedriagae), τον Πρασινόφρυνο (Βufotes viridis), τη Γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata) και τον Σταχτοτσικνιά (Ardea cinerea).

Πολιτιστικά

• Νερόμυλος του Μεττή έξω από τον Μαθιάτη: Κατάλοιπα ενός από τους πολλούς πέτρινους νερόμυλους που υπήρχαν στην Κύπρο και χρησιμοποιούνταν για το άλεσμα των σιτηρών. Ο συγκεκριμένος υπάρχει από τα Βυζαντινά χρόνια.
• Μύλος Λυθροδόντα: Παλιός ελιόμυλος και αλευρόμυλος του χωριού. Μπορείτε να επισκεφθείτε το μουσείο έπειτα από επικοινωνία με το Κοινοτικό Συμβούλιο Λυθροδόντα.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός των μονοπατιών για τη δική μας ασφάλεια και προστασία της φύσης.
• Αν συναντήσουμε χελώνες Mauremys rivulata δεν τις ταΐζουμε και δεν τις αγγίζουμε, καθώς αυτό απαγορεύεται διά νόμου και αποτελεί απειλή για το είδος.
• Χαιρόμαστε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος χωρίς να τα συλλέγουμε (λουλούδια, απολιθώματα, πετρώματα κ.λπ.)
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Χρησιμοποιούμε με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Ζωή Μακρίδου

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στον Ποταμό Γιαλιά appeared first on Πανδώτειρα.

Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου, 2026
17:45 – 19:30

Με φόντο το μαγευτικό ηλιοβασίλεμα, θα παρατηρήσουμε Κουκκουφκιάους (μικρή κουκουβάγια) και αν είμαστε τυχεροί μπορεί να δούμε και νυχτερίδες!

Στη σύντομη περιδιάβασή μας θα μάθεις και για τις τεχνητές φωλιές που έχουμε τοποθετήσει στην περιοχή, καθώς και για τις υπόλοιπές μας δράσεις για την προστασία και τη διατήρηση της φύσης.

Χώρος συνάντησης: https://maps.app.goo.gl/XwbF9BQXDBdGjAs16

Λίγα λόγια για την περιοχή

Μόλις 20 χιλιόμετρα νότια της Λευκωσίας, εκεί όπου τα νερά του Γιαλιά συναντούν τον Άλυκο ποταμό, απλώνεται ένα τοπίο μοναδικής φυσικής ομορφιάς. Με φόντο το εγκαταλελειμμένο χωριό του Αγίου Σωζόμενου, ξεδιπλώνεται ένα εντυπωσιακό οικοσύστημα, όπου οι απόκρημνοι βράχοι αγκαλιάζουν την πλούσια βιοποικιλότητα. Είναι ένας τόπος όπου η άγρια φύση και η ιστορία συνυπάρχουν αρμονικά, συνθέτοντας ένα σκηνικό που μαγνητίζει κάθε επισκέπτη.

Η περιοχή ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 και μπορείς να μάθεις περισσότερα γι’ αυτήν ακολουθώντας αυτόν τον σύνδεσμο.

Την εκδήλωση θα προσφέρουν μέλη της ομάδας του έργου Πανδώτειρα από το Terra Cypria και το BirdLife Cyprus.

Δήλωσε συμμετοχή εδώ!

Φωτογραφία τίτλου: Silvio A. Rusmigo

The post Βραδινή εξόρμηση στον Άγιο Σωζόμενο appeared first on Πανδώτειρα.

Στην καρδιά της επαρχίας Πάφου, εκεί όπου ο Ποταμός Χρυσοχούς και οι παραπόταμοί του έχουν σμιλέψει μερικά από τα πιο απότομα φαράγγια του νησιού, απλώνεται μια Ζώνη Ειδικής Προστασίας μοναδικής βιοποικιλότητας. Μόνιμα τρεχούμενα νερά, πυκνή παραποτάμια βλάστηση και 101 είδη πτηνών, συνθέτουν ένα οικοσύστημα σπάνιο για την Κύπρο. Επιπλέον, χωριά χτισμένα στις όχθες του ποταμού, αρχαία ξωκλήσια, ένα ιστορικό καζίνο του 1880 και παραδοσιακά οινοποιεία αποκαλύπτουν έναν πλούσιο πολιτιστικό χάρτη που δένει απόλυτα με τη φύση.

Ακολουθήστε μας σε μια βόλτα ανάμεσα σε μονοπάτια, καταρράκτες και ιστορίες αιώνων, και ανακαλύψτε πώς μπορούμε να απολαύσουμε αυτή την περιοχή σεβόμενοι την προστασία της.

Γενικές πληροφορίες:

• Η ΖΕΠ «Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής» (CY4000016) βρίσκεται στην επαρχία Πάφου. Περιλαμβάνει βαθιά φαράγγια, από τα πιο απότομα του νησιού, και καταλαμβάνει τμήματα των κοινοτήτων Χρυσοχού, Καραμούλληδες, Γουδί, Χόλη, Τέρρα, Κρήτου Τέρρα, Σκούλλη, Πάνω και Κάτω Ακουρδάλεια, Πάνω και Κάτω Αρόδες, Θελέτρα και Κάθηκας.
• Η περιοχή αποτελεί μοναδικό οικοσύστημα στην Κύπρο με μόνιμη ροή νερού στα φαράγγια, στοιχείο σπάνιο στο νησί. Η εναλλαγή βλάστησης (μακία και σκληρόφυλλη βλάστηση, παραποτάμια δάση με πλατάνους και καλαμιώνες) φιλοξενεί πλούσια βιοποικιλότητα.
• Η περιοχή φιλοξενεί πλούσια πτηνοπανίδα: έχουν καταγραφεί 101 είδη πουλιών, από τα οποία τα 50 φωλιάζουν στην περιοχή. Μεγάλο τμήμα της περιοχής ΖΕΠ Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής εμπίπτει στον Γνωστό Διάδρομο – Πέρασμα Διέλευσης Αποδημητικών Άγριων Πτηνών Ποταμός Χρυσοχούς, ο οποίος καθορίστηκε από την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας για 13 είδη μεταναστευτικών αρπακτικών, τα οποία χρησιμοποιούν την περιοχή ως σταθμό ξεκούρασης και τροφοληψίας κατά την αποδημία (την άνοιξη και κυρίως το φθινόπωρο).
• Η ΖΕΠ “Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής” συμπεριλαμβάνει μεγάλο μέρος της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης “Περιοχή Σκούλλη” (CY4000009).

Η περιοχή καθορίστηκε ως ΖΕΠ για τα 4 είδη πουλιών που αναπαράγονται στην περιοχή σε σημαντικούς αριθμούς, τα οποία ονομάζονται είδη χαρακτηρισμού:

• Πετρίτης ή Ζάνος (Falco peregrinus)
• Χρυσοκαρακάξα ή Κράγκα (Coracias garrulus)
• Σκαλιφούρτα (Oenanthe cypriaca) (ε)
• Παρδαλοκεφαλάς ή Δακκανούρα (Lanius nubicus)

(ε) = ενδημικό είδος

Άλλα σημαντικά είδη

• Γιδοβύζι ή Νυχτοπούλλι (Caprimulgus europaeus)
• Θουπί (Otus cyprius) (ε)
• Τρυπομάζης (Curruca melanothorax) (ε)
• Αποδημητικά άγρια πτηνά που χρησιμοποιούν το Πέρασμα διέλευσης Ποταμού Χρυσοχούς: Ξεφτέρι (Accipiter nisus), Γερακίνα (Buteo buteo), Διπλογέρακο (Buteo rufinus), Καλαμόκιρκος (Circus aeruginosus), Χειμωνόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus), Στεπόκιρκος ή Ασπροσιάχινο (Circus macrourus), Λιβαδόκιρκος (Circus pygargus), Κιρκινέζι (Falco naumanni), Μαυροκιρκίνεζο (Falco vespertinus), Τσίφτης (Milvus migrans), Σφηκιάρης ή Μελισσοσιάχινο (Pernis apivorus) και Σπιζαετός (Aquila fasciata).

(ε) = ενδημικό είδος

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

Πολλά από τα χωριά της περιοχής είναι χτισμένα κοντά στις όχθες του Ποταμού Χρυσοχούς, ο οποίος διακρίνεται σε 3 τμήματα: το πρώτο περιλαμβάνει τον Ποταμό Χρυσοχούς, από τη Μηλιού μέχρι την εκβολή του ποταμού στην Πόλη Χρυσοχούς, το δεύτερο περιλαμβάνει τον Κρεμιώτη (ή Κρυό) Ποταμό, ο οποίος είναι παραπόταμος του Ποταμού Χρυσοχούς και εκτείνεται από την Κρήτου Τέρρα μέχρι τη Σκούλλη, και το τρίτο περιλαμβάνει τον Κλαβάρη Ποταμό, ο οποίος είναι παραπόταμος του Ποταμού Χρυσοχούς και εκτείνεται από την Κρήτου Τέρρα μέχρι την Πάνω και Κάτω Ακουρδάλεια.

Δραστηριότητες στην περιοχή Natura 2000 και κοντά σε αυτή

Φύση

• Πεζοπορία στους καταρράκτες του ποταμού Κρεμιώτη: Ο ποταμός Κρεμιώτης βρίσκεται κοντά στο χωριό Κρήτου Τέρρα και σχηματίζει μικρούς καταρράκτες ανάμεσα σε πλούσια βλάστηση. Η περιοχή συνδυάζει το παραδοσιακό τοπίο υπαίθρου, καταλήγοντας στον ποταμό όπου το υδάτινο στοιχείο μαζί με τη δενδρώδη βλάστηση, τις απότομες πλαγιές και το δροσερό κλίμα ακόμα και τους καλοκαιρινούς μήνες την καθιστά ιδανική για πεζοπορία. Η διαδρομή είναι σχετικά σύντομη, χαμηλού προς μετρίου βαθμού δυσκολίας, και προσφέρεται για οικογένειες. Η αφετηρία της πεζοπορίας βρίσκεται στον χώρο στάθμευσης του καταρράκτη.
• Μονοπάτι μελέτης της φύσης “Ανεράδες” στη Μηλιού: Το κυκλικό μονοπάτι ξεκινά και καταλήγει στην κοινότητα της Μηλιούς. Υπάρχουν 3 εναλλακτικές διαδρομές με διαφορετικές αποστάσεις και βαθμό δυσκολίας (η καθεμία φέρει τη δική της σήμανση). Η κύρια διαδρομή ακολουθεί την πορεία του ποταμού. Οι διαδρομές διέρχονται μέσα από φυσικά οικοσυστήματα εξαιρετικής ομορφιάς, δίνοντας στον επισκέπτη τη δυνατότητα να μελετήσει τη χλωρίδα, την πανίδα, τα πετρώματα και άλλα στοιχεία της φύσης
• Μονοπάτι της φύσης Πάνω Ακουρδάλειας: Το γραμμικό μονοπάτι έχει σημείο αφετηρίας στην Πάνω Ακουρδάλεια και μήκος περίπου 2.7 km (5.4 km μετ’ επιστροφής). Τερματίζει στη Σπηλιά Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας.
• Μονοπάτι της φύσης “Πάνω Ακουρδάλεια – Πάνω Αρόδες”: Γραμμικό μονοπάτι μέτριας προς υψηλής δυσκολίας και μήκους 6,85 km.
• Πτηνοπαρατήρηση: Η περιοχή κοντά στα φαράγγια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία φωλεοποίησης της Χρυσοκαρακάξας ή Κράγκας (καλοκαιρινή περίοδο). Η περιοχή είναι επίσης σημαντική για τον ενδημικό Τρυπομάζη, τη Σκαλιφούρτα και τη Λιβαδοκελάδα ή Σιταροπούλλι. Περπατώντας τα μονοπάτια μπορεί κάποιος να δει τον Σπιζαετό, τον Πετρίτη ή Ζάνο και πιο σπάνια το Κοράκι να πετάνε ψηλά. Το βράδυ μπορεί κάποιος να ακούσει το Γιδοβύζι και το Κυπριακό Θουπί να τραγουδούν.

Πολιτιστικά

• Επίσκεψη στο παλιό καζίνο της Κρήτου Τέρρα: Ήταν το πρώτο καζίνο της Κύπρου και χτίστηκε το 1880. Μέσα διατηρούνται λαϊκές τοιχογραφίες. Για να το επισκεφθείτε, ζητήστε να σας ανοίξουν από το Κέντρο Περιβαλλοντικών Ερευνών, που βρίσκεται ακριβώς απέναντι.
• Κεφαλόβρυσο στην Κρήτου Τέρρα: Χτίστηκε το 1908 για να αξιοποιηθεί το νερό για σκοπούς άρδευσης. Δίπλα υπάρχει ένας αιωνόβιος πλάτανος, φυτεμένος από το 1930.
• Κυπριακό Κέντρο Περιβαλλοντικών Ερευνών του Terra Cypria – The Cyprus Conservation Foundation στην Κρήτου Τέρρα: Το κέντρο βρίσκεται στο παλιό σχολείο του χωριού και παρέχει πρακτική περιβαλλοντική εκπαίδευση σε μαθητές και φοιτητές. Είναι ιδανικό μέρος για τη μελέτη του φυσικού περιβάλλοντος.
• Περιφερειακό Κέντρο Πληροφόρησης Πτηνοπανίδας και Χλωρίδας Ακάμα: Το κέντρο, βρίσκεται στην κοινότητα Κάθηκα και διαθέτει εκθέματα για τη χλωρίδα και την πτηνοπανίδα της περιοχής, καθώς και πληροφορίες για τα μονοπάτια της φύσης και τα προστατευόμενα είδη που φιλοξενούνται στον Ακάμα.
• Κέντρο Πληροφόρησης Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας Ακάμα: Το Κέντρο βρίσκεται στις Αρόδες και προσφέρει μια μοναδική εμπειρία γνωριμίας με τη γεωλογική ιστορία της περιοχής. Στους χώρους του φιλοξενούνται εκθέματα από πετρώματα, απολιθώματα, αλλά και διαδραστικά εκθέματα που παρουσιάζουν τον σχηματισμό των φαραγγιών και των βουνών του Ακάμα. Το Κέντρο είναι ιδανικό για μαθητές, ερευνητές αλλά και απλούς επισκέπτες.
• Μουσείο των Ναϊτών Ιπποτών: Το μουσείο βρίσκεται στις Αρόδες και είναι αφιερωμένο στην παρουσία των Ναϊτών στην Κύπρο κατά τον Μεσαίωνα. Το μουσείο φιλοξενεί αναπαραστάσεις, εκθέματα και ερμηνευτικό υλικό για την ιστορία των Σταυροφόρων και ειδικότερα για τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην περιοχή. Μέσα από τα εκθέματα, ο επισκέπτης μαθαίνει για τον τρόπο ζωής, τα όπλα, τις στολές και τις παραδόσεις των Ιπποτών, ενώ αναδεικνύεται και η σχέση τους με τα γύρω χωριά.
• Κυριακάτικο Παζαράκι Πάνω Ακουρδάλειας: Διοργανώνεται κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα στην πλατεία του χωριού και ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να γνωρίσει το φαγητό και τα τοπικά προϊόντα της κοινότητας.
• Υπεραιωνόβιες ελιές στην Πάνω Ακουρδάλεια: Στην πλατεία απέναντι από το εκκλησάκι της Παναγίας Χρυσελεούσας στο χωριό, καθώς και εντός της εκκλησίας υπάρχουν 2 υπεραιωνόβιες ελιές.
• Η περιοχή γύρω από τα Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης και Αγίας Παρασκευής είναι πλούσια σε ξωκλήσια. Πέρα από τον θρησκευτικό τους χαρακτήρα, αποτελούν και σημαντικά μνημεία λαϊκής αρχιτεκτονικής και παράδοσης, καθώς πολλά είναι χτισμένα αιώνες πριν με απλά υλικά και τεχνοτροπία.
  • Το εκκλησάκι του Αγίου Καλανδίωνα στις Πάνω Αρόδες είναι κτίσμα του 18ου αιώνα μ.Χ. Ξεχωρίζει γιατί φέρει τη σαρκοφάγο του Αγίου Αγαπητικού που πιστεύεται ότι εμπνέει τον έρωτα.
  • Το εκκλησάκι της Αγίας Αικατερίνης μεταξύ Κρήτου Τέρρας και Χόλης είναι κτίσμα του 16ου αιώνα μ.Χ. και ξεχωρίζει για την Φραγκοβυζαντινή αρχιτεκτονική του.
  • Το εκκλησάκι Αγίας Παρασκευής είναι ένα πετρόκτιστο εκκλησάκι του 15ου αιώνα μέσα στα φαράγγια βόρεια της Πάνω Ακουρδάλειας. Εκεί υπάρχουν και δύο παλιοί νερόμυλοι.
  • Το ξωκλήσι του Αγίου Συμεών στην Πάνω Ακουρδάλεια προσφέρει ένα πανέμορφο σημείο θέας.
• Οινοποιεία: Η περιοχή της Λαόνας, στην Πάφο, στην οποία ανήκουν η Κρήτου Τέρρα, οι Αρόδες, η Θελέτρα και άλλα κρασοχώρια της περιοχής, είναι γνωστή για τα παραδοσιακά της οινοποιεία, όπου συνδυάζονται η οινική παράδοση με τη σύγχρονη τεχνολογία.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός των μονοπατιών για τη δική μας ασφάλεια και την προστασία της φύσης.
• Αφήνουμε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος στον τόπο που βρίσκονται. Δεν συλλέγουμε λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Χρησιμοποιούμε με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Ζωή Μακρίδου

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στα Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής appeared first on Πανδώτειρα.

Λίγα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Λευκωσίας μπορείς να βρεις την Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) «Κοιλάδα Ποταμού Μαρούλλενας». Ένα μαγευτικό τοπίο που συνδυάζει το υγρό στοιχείο, τη γεωλογία, και την αρχαιολογία με την καθημερινή ζωή των γύρω κοινοτήτων. Η περιοχή αποτελεί καταφύγιο για σπάνια είδη πανίδας και χλωρίδας και μια εξαιρετική ευκαιρία για τον επισκέπτη να επανασυνδεθεί με τη φύση.

Γενικές πληροφορίες:

• Η Κοιλάδα Ποταμού Μαρούλλενας βρίσκεται στους βόρειους πρόποδες του Τροόδους, βορειοδυτικά του Καλού Χωριού, της Κλήρου και της Μαλούντας και νοτιοανατολικά της Αγροκηπιάς. Έχει έκταση περίπου 98 εκτάρια.
• Η περιοχή έχει ιδιαίτερη οικολογική αξία λόγω της παρουσίας υγροτόπων και τύπων οικοτόπου που χαρακτηρίζουν την ξηρότερη, ημιάνυδρη ζώνη της Κύπρου, καθώς και σημαντικού αριθμού προστατευόμενων ειδών πανίδας, όπως το Κυπριακό νερόφιδο (Natrix natrix cypriaca) και η Πεταλούδα της Ρόδου (Euplagia quadripunctaria).

Η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 καθώς εδώ υπάρχουν σημαντικοί τύποι οικοτόπου και είδη χλωρίδας και πανίδας όπως:

Τύποι οικοτόπου:

• Ποταμοί της Μεσογείου με περιοδική ροή από Paspalo-Agrostidion (3290): Βλάστηση με υδρόβια φυτά σε κοίτες και όχθες ποταμών με περιοδική ροή.
• Δενδροειδή θαμνώνες με παλλούρα (Zyziphus lotus) (5220): Θαμνώδης βλάστηση σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές με κυρίαρχο είδος την παλλούρα (Ziziphus lotus). Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Θερμομεσογειακές και προερημικές λόχμες (5330): Θαμνώδης βλάστηση σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές με κυρίαρχο είδος τη μοσφιλιά (Crataegus azarolus) ή το ρασιήν (Genista fasselata).
• Ψευδοστέπα με αγρωστώδη και μονοετή φυτά από Thero-Brachypodietea (6220): Ξηρά μεσογειακά λιβάδια με χαμηλά φυτά και αγριολούλουδα που ζουν ένα χρόνο. Μπορεί κάποιος να τα παρατηρήσει πιο εύκολα την άνοιξη, σε ανοίγματα δασών ή θαμνώνων ή γυμνών εκτάσεων, πριν ξεραθούν από τις ψηλές θερμοκρασίες και την ανομβρία του καλοκαιριού. Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Υγροί μεσογειακοί λειμώνες με υψηλές πόες από Molinio-Holoschoenion (6420): Υγρά λιβάδια με υψηλά χόρτα που αναπτύσσονται σε μεσο-ευτροφικά, βασικά εδάφη. Φτάνουν την πλήρη ανάπτυξη τους το καλοκαίρι.
• Νότια παρόχθια δάση-στοές και λόχμες (Nerio-Tamaricetea και Securinegion tinctoriae) (92D0): Βλάστηση που αναπτύσσεται σε κοίτες και όχθες ποταμών που περνούν μεγάλες περιόδους ξηρασίας. Συχνά μεγαλώνουν σε ρηχά εδάφη ή/και πετρώδεις τοποθεσίες. Χαρακτηριστικά είδη είναι η πικροδάφνη, τα αλμυρίκια και η λυγαριά.

Οικότοπος είναι ο τόπος όπου ζει ένα είδος, ένας πληθυσμός ή μια βιοκοινότητα (δηλαδή πληθυσμός διαφόρων ειδών). Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνθήκες και έχει τα δικά του βιοτικά (ζωντανοί οργανισμοί) και αβιοτικά (έδαφος, μικροκλίμα, κ.ά.) χαρακτηριστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι ορισμένοι από αυτούς τους τύπους οικοτόπων είναι πολύ σημαντικοί και πρέπει να προστατεύονται, γιατί εκεί ζουν είδη που είναι απειλούμενα ή/και μοναδικά για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα.

Είδη καθορισμού (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Κυπριακό μαυρόφιδο (Hierophis cypriensis) (ε)
• Ευπλάγια ή Πεταλούδα της Ρόδου (Euplagia quadripunctaria)
• Κυπριακό νερόφιδο (Natrix natrix cypriaca) (ε)
• Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα ή Νυχτοπάππαρος (Rousettus aegyptiacus)

(ε) = ενδημικό

Άλλα σημαντικά είδη:

• Κυκλάμινο το κυπριακό (Cyclamen cyprium) (ε) → ανθίζει Σεπτέμβριο – Γενάρη
• Κάβουρας ο ποτάμιος ή κάβουρας του γλυκού νερού (Potamon hippocratis)
• Πτηνοπανίδα, όπως η Σκαλιφούρτα (Oenanthe cypriaca), ο Τρυπομάζης (Curruca melanothorax), το Θουπί (Otus cyprius), ο Πετρίτης ή Ζάνος (Falco peregrinus), ο Βαλτόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus), η Δενδροσταρήθρα ή Πευκοτρασιήλα (Lullula arborea), το Γιδοβύζι ή Νυχτοπούλι (Caprimulgus europaeus), η Λιβαδοκελάδα ή Σιταροπούλλι (Emberiza caesia), ο Αετομάχος ή Κεφαλάς (Lanius collurio), o Σταχτοκεφαλάς (Lanius minor) και ο Παρδαλοκεφαλάς ή Δακκαννούρα (Lanius nubicus).

(ε) = ενδημικό

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

• Στην περιοχή του Καλού Χωριού και της Κλήρου έχουν βρεθεί αρχαιολογικοί τάφοι και άλλα ευρήματα που δείχνουν ότι η ευρύτερη περιοχή κατοικείτο από την Αρχαϊκή περίοδο. Συγκεκριμένα, η ανακάλυψη μιας πήλινης βαρκούλας με κωπηλάτη από τον 7ο-6ο αιώνα π.Χ. στην τοποθεσία «Ζηθκιόνας» μαρτυρά τη διαχρονική σχέση του ποταμού με τους κατοίκους. Την περίοδο του χαλκού οι κάτοικοι τοποθετούσαν τον χαλκό μέσα σε μικρές βαρκούλες και σχεδίες και τον μετέφεραν προς τη θάλασσα μέσω του ποταμού.
• Η Μαλούντα είναι ιστορικό χωριό, καθώς υπάρχει ήδη από τα μεσαιωνικά χρόνια και πιο συγκεκριμένα ήταν φέουδο την εποχή της Φραγκοκρατίας. Στην περιοχή έχει επίσης εντοπιστεί αρχαία νεκρόπολη. Το 1883 ανακαλύφθηκε στον Άγιο Ιωάννη Μαλούντας ταφικό συγκρότημα με σαρκοφάγους, κτερίσματα και άλλα αντικείμενα από την ελληνιστική περίοδο.
• Γεωλογία: Στο φαράγγι του ποταμού Μαρούλλενας, κατά μήκος του μονοπατιού της φύσης, εμφανίζεται ο Κατώτερος Ορίζοντας Λαβών που ανήκει στα ηφαιστειακά πετρώματα του Τροόδους. Ο σχηματισμός των πετρωμάτων αυτών υποδηλώνει έκχυση μάγματος κάτω από τη θάλασσα και για αυτό αποτελεί τοποθεσία αναφοράς για τη μελέτη των πετρωμάτων που σχηματίστηκαν από υποθαλάσσια ηφαιστειακή δραστηριότητα.

Δραστηριότητες

Φύση

• Μονοπάτι της φύσης “Πικρόβρυση της Μερίκας” στο Καλό Χωριό: Το γραμμικό μονοπάτι με μέτριο βαθμό δυσκολίας έχει μήκος 4,7 km και η διαδρομή διαρκεί περίπου μια ώρα. Η αφετηρία βρίσκεται στα ενετικά γεφύρια της περιοχής, στο σημείο που είναι γνωστό ως Διπλοπόταμος, όπου οι ποταμοί Φαρμακάς και Μαρούλλενα ενώνονται. Ο τερματισμός βρίσκεται στον εκδρομικό χώρο της Κοινότητας Καλού Χωριού Ορεινής «Μερίκα». Εναλλακτικά μπορεί κάποιος να ακολουθήσει μια κυκλική διαδρομή μήκους 9.4 km, η οποία έχει διάρκεια περίπου 2-3 ώρες και διασχίζει τον παλαιό πυρήνα της Κοινότητας Καλού Χωριού Ορεινής. Κατά μήκος του μονοπατιού μπορεί κάποιος να συναντήσει διάφορα ενδημικά είδη της Κύπρου, όπως το Κυπριακό κυκλάμινο και το Κυπριακό νερόφιδο που ζει στα νερά του ποταμού της Μαρούλλενας και να θαυμάσει τα γεωμορφώματα του φαραγγιού.
• Εκδρομικός χώρος Καλού Χωριού Ορεινής: Ο εκδρομικός χώρος διαθέτει διευκολύνσεις για ημερήσιες εκδρομές όπως ξύλινα τραπέζια, ψησταριά, πόσιμο νερό κ.ά.
• Φράγματα στην περιοχή: φράγμα Καλού Χωριού Ορεινής και φράγμα Κλήρου – Μαλούντας – Ακακίου, όπου μπορεί κάποιος να απολαύσει το φυσικό περιβάλλον. Σε ορισμένα φράγματα της Κύπρου υπάρχει η δυνατότητα ερασιτεχνικού ψαρέματος με ενημέρωση και εξασφάλιση άδειας από το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών Κύπρου.
• Πτηνοπαρατήρηση
  • Στα μονοπάτια της φύσης μπορεί κάποιος να παρατηρήσει πληθώρα ειδών, όπως: το Bραχοκιρκίνεζο (Κίτση), το Διπλογέρακο, το Φρυγανοτσίχλονο (Σιταροπούλλι), την Καρδερίνα (Ζαρτίλι), τον Φλώρο, το Τσακροσγάρτιλο, τον Σπίνο, τον Μαυροτσιροβάκο (Τρυποβάτη), το Σπουργίτι, το Χελιδόνι, το Λευκοχελίδονο, τον Μελισσοφάγο, τον Παρδαλοκεφαλά, τον Τσαλαπετεινό (Πουπούξιο), την Κελαηδότσιχλα (Τζίκλα), τον Κότσυφα, το Ψευταηδόνι, τη Δεκαοχτούρα (Φιλικουτούνι), το Φοινικοτρύγονο, τη Φάσσα, τον Καλόγερο. Το βράδυ μπορεί κάποιος να δει ή να ακούσει Ανθρωποπούλια και Θουπιά.
  • Στα φράγματα της περιοχής μπορεί κάποιος να συναντήσει είδη, όπως τη Νερόκοτα (Αρκοπετείναρο), τη Φαλαρίδα (Καραπαττά), το Νανοβουτηχτάρι, τον Σταχτοτσικνιά, την Πρασινοκέφαλη πάπια, το Κιρκίρι, τη Λευκοσουσουράδα (Ζευκαλάτη), τον Κορμοράνο, το Χελιδόνι, το Λευκοχελίδονο, τη Φάσσα, τη Δεκαοχτούρα (Φιλικουτούνι), το Φοινικοτρύγονο και τον Μελισσοφάγο.

Πολιτιστικά

• Κοκκινόροτσος: Παλιό μεταλλείο χαλκού και ώχρας κοντά στην εκκίνηση του μονοπατιού “Πικρόβρυση της Μερίκας”.
• Χάνι Κλήρου: Τα χάνια ήταν πανδοχεία των παλαιότερων εποχών και βρίσκονταν σε πόλεις και στην ύπαιθρο. Χρησιμοποιούνταν από τους ταξιδιώτες και τα καραβάνια για διανυκτερεύσεις. Το χάνι της Κλήρου βρίσκεται στην πλατεία του χωριού και είναι ένα αξιόλογο δείγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, γι’ αυτό κηρύχθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων σε Αρχαίο Μνημείο το 1989, με σκοπό την προστασία, συντήρηση και ανάδειξή του. Το μνημείο αποκαταστάθηκε από το Κοινοτικό Συμβούλιο του χωριού και λειτουργεί σήμερα ως Πολιτιστικό Κέντρο και χώρος εκδηλώσεων.
• Πολιτιστικά Φεστιβάλ Κλήρου: τριήμερα φεστιβάλ με διάφορους θεματικούς άξονες και δραστηριότητες όπως μουσική, χορό, βιωματικά εργαστήρια, θεατρικά δρώμενα και παραδοσιακά εδέσματα.
• Αγώνας δρόμου Κλήρου: το Κοινοτικό Συμβούλιο Κλήρου διοργανώνει τον ετήσιο αγώνα δρόμου “Κλήρου – Ατόβρυση” με εκκίνηση και τερματισμό στο προαύλιο του Κοινοτικού Συμβουλίου.
• “Τρία γεφύρια” στη Μαλούντα: Γεφύρι με τρία καμαρωτά τόξα πάνω από τον ποταμό Ακακίου, το οποίο για δεκαετίες ήταν ο μοναδικός δρόμος προς τα άλλα χωριά της περιοχής.
• Παλαιά εκκλησία Αγίου Γεωργίου στο Καλό Χωριό Ορεινής: κτίσμα του 1633 με τοιχογραφίες του 1655.

Τοπικά εδέσματα

Στην περιοχή υπάρχουν οινοποιεία που παράγουν κρασί από διάφορες ποικιλίες σταφυλιού. Οι επισκέπτες που ενδιαφέρονται για την τοπική παραγωγή κρασιού μπορούν εδώ να απολαύσουν διάφορα κρασιά συνοδευόμενα από τοπικά εδέσματα.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός του μονοπατιού για τη δική μας ασφάλεια και την προστασία της φύσης.
• Αφήνουμε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος στον τόπο που βρίσκονται. Δεν συλλέγουμε λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Συμβάλουμε στη διατήρηση των υποδομών και του εξοπλισμού στην προστατευόμενη περιοχή, χρησιμοποιώντας με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Αναστασία Αρίστου

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στην κοιλάδα ποταμού Μαρούλλενας appeared first on Πανδώτειρα.