Ξεκινώντας από τα σύνορα των επαρχιών Λάρνακας και Λευκωσίας, ο Ποταμός Πεντάσχοινος διαγράφει μια διαδρομή 20 χιλιομέτρων, από τα φράγματα Λευκάρων και Διπόταμου μέχρι την εκβολή του στην ακτή του Αγίου Θεοδώρου. Η έντονη μορφολογία της κοιλάδας και το μωσαϊκό οικοτόπων μετατρέπουν την περιοχή σε καταφύγιο για μεγάλο αριθμό άγριων πτηνών. Κατά μήκος του ποταμού, ο νεολιθικός οικισμός της Χοιροκοιτίας, παραδοσιακοί ελιόμυλοι και νερόμυλοι μαρτυρούν χιλιάδες χρόνια ανθρώπινης παρουσίας. Ακολουθήστε μας σε μια περιδιάβαση και ανακαλύψτε πώς μπορούμε να απολαύσουμε αυτή την περιοχή σεβόμενοι την προστασία της.

Γενικές πληροφορίες:

• Η Ζώνη Ειδικής Προστασία (ΖΕΠ) «Ποταμός Πεντάσχοινος» (CY6000008) βρίσκεται κυρίως στην Επαρχία Λάρνακας, με ένα μικρό μέρος της να εμπίπτει εντός Επαρχίας Λευκωσίας. Καταλαμβάνει τμήματα των κοινοτήτων Πάνω και Κάτω Λευκάρων, Λυθροδόντα, Κοφίνου, Σκαρίνου, Άγιος Θεόδωρος, Χοιροκοιτία, Ψεματισμένος και Μαρώνι.
• Η περιοχή εκτείνεται για περίπου 20 km, από την περιοχή του φράγματος Λευκάρων και την περιοχή του φράγματος Διπόταμου μέχρι την εκβολή του ποταμού Πεντάσχοινος, στην ακτή του Αγίου Θεοδώρου Λάρνακας. Η μορφολογία της περιοχής είναι έντονη αφού συνδυάζει την κοιλάδα του ποταμού Πεντάσχοινου και πλαγιές με απότομες και μεγάλες κλίσεις.
• Λόγω του μωσαϊκού οικοτόπων και της ποικιλίας ενδιαιτημάτων, η περιοχή φιλοξενεί σημαντικούς αριθμούς άγριων πτηνών. Συγκεκριμένα, η ΖΕΠ καθορίστηκε για έξι είδη πουλιών που αναπαράγονται στην περιοχή σε σημαντικούς αριθμούς, καθώς για ένα είδος μεταναστευτικού κορακόμορφου πτηνού και 9 είδη μεταναστευτικών αρπακτικών πουλιών.
• Η επίσκεψη στην περιοχή συνιστάται κατά τις μεταναστευτικές περιόδους, όταν πολλά είδη πουλιών περνούν από το νησί μας, δηλαδή τη φθινοπωρινή μετανάστευση (Αύγουστο μέχρι Οκτώβρη) και ιδίως την ανοιξιάτικη μετανάστευση (Φλεβάρη μέχρι Απρίλη) όπου το τοπίο είναι καταπράσινο και δροσερό.

Είδη χαρακτηρισμού (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Σπιζαετός (Aquila fasciata)
• Αετογερακίνα (Buteo rufinus)
• Χρυσοκαρακάξα ή Κράγκα (Coracias garrulus)
• Γιδοβύζι ή Νυχτοπούλλι (Caprimulgus europaeus)
• Τρυπομάζης (Curruca melanothorax) (ε)
• Σκαλιφούρτα (Oenanthe cypriaca) (ε)
• Μελισσοφάγος (Merops apiaster)
• Ομάδα αποδημητικών αρπακτικών πουλιών: Σφηκιάρης ή Μελισσοσιάχινο (Pernis apivorus), Τσίφτης (Milvus migrans), Καλαμόκιρκος ή Βαλτοσιάχινο (Circus aeruginosus), Στεπόκιρκος ή Ασπροσιάχινο (Circus macrourus), Λιβαδόκιρκος ή Καμποσιάχινο (Circus pygargus), Βαλτόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus), Γερακίνα (Buteo buteo), Κιρκινέζι (Falco naumanni), και Μαυροκιρκίνεζο (Falco vespertinus).

(ε) = ενδημικό

Άλλα σημαντικά είδη:

• Πετρίτης ή Ζάνος (Falco peregrinus)
• Πετροτριλίδα ή Τρουλλουρία (Burhinus oedicnemus)
• Δενδροσταρήθρα ή Πευκοτρασιήλα (Lullula arborea)
• Μικρή κουκουβάγια (Athene noctua)
• Θουπί (Otus cyprius) (ε)
• Φραγκολίνα (Francolinus francolinus)

(ε) = ενδημικό

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

• Στην Σκαρίνου οι κάτοικοι ασχολούνταν με διάφορα παραδοσιακά επαγγέλματα. Κάποια από αυτά ήταν ο αγωγιάτης, ο καλλικάς, ο μυλωνάς του ελιόμυλου, ο τεχνίτης πέτρας και ο τσαγκάρης.
• Στη Χοιροκοιτία έχουν ανακαλυφθεί τα αρχαιότερα κατάλοιπα οικισμού της Κύπρου, ενός νεολιθικού συνοικισμού που χρονολογείται από τις αρχές της 7ης χιλιετίας π.Χ. μέχρι το 3900 π.Χ. Από τις ανασκαφές ανακαλύφθηκαν κατοικίες και άλλα ευρήματα που αποκάλυψαν πολλά στοιχεία για την κοινωνία και την οργάνωση των κατοίκων του νησιού εκείνης της εποχής, καθώς και για το ρόλο που διαδραμάτισε η Κύπρος στη μετάδοση του Νεολιθικού πολιτισμού από την Ανατολική Μεσόγειο στη Δύση.
• Στον Ψεματισμένο υπάρχει αρχαιολογικός χώρος όπου έχουν βρεθεί ευρήματα από τη Χαλκολιθική ή Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Οι πολλοί αρχαιολογικοί χώροι στην ευρύτερη περιοχή δείχνουν ότι το νότιο μέρος του νησιού ήταν αρκετά πυκνοκατοικημένο κατά τα Προϊστορικά χρόνια.

Δραστηριότητες στην περιοχή Natura 2000 και κοντά σε αυτή

Φύση

• Μονοπάτι της φύσης “Το Βρύτζιη”: Ένα σύντομο γραμμικό μονοπάτι, μήκους 850 m, που βρίσκεται 4 km έξω από τον Άγιο Θεόδωρο προς την παραλιακή περιοχή. Κατά μήκος του μονοπατιού μπορεί κάποιος να θαυμάσει τόσο τη βιοποικιλότητα της περιοχής όσο και τα εντυπωσιακά πετρώματα που στέκονται δίπλα του.
• Μονοπάτι της φύσης “Λευκοθέα” (Αετομούττη): Κυκλικό μονοπάτι μήκους 1.3 km, διάρκειας μισής ώρας και μέτριο βαθμό δυσκολίας. Από τη Βουνοκορφή Αετομούττη μπορεί κάποιος να απολαύσει την πανέμορφη θέα προς τη Λευκωσία και τα Λεύκαρα. Είναι μέρος του Ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε4.
• Στα μονοπάτια της φύσης και στα φράγματα της περιοχής είναι δυνατή και η πτηνοπαρατήρηση των ειδών που αναφέρθηκαν πιο πάνω.
• Φράγμα Λευκάρων και Φράγμα Διπόταμου:
  • Στις τεχνητές λίμνες της περιοχής μπορεί κάποιος να απολαύσει το φυσικό περιβάλλον περπατώντας γύρω από αυτές. Περιμετρικά των φραγμάτων υπάρχουν διάφορα σημεία θέας όπως για παράδειγμα: Φράγμα Λευκάρων, Φράγμα Διπόταμου.
  • Σε ορισμένα φράγματα της Κύπρου υπάρχει η δυνατότητα ερασιτεχνικού ψαρέματος με ενημέρωση και εξασφάλιση άδειας από το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών Κύπρου.
• Σημείο θέας “Στεφάνι” στον Άγιο Θεόδωρο: Από αυτό το σημείο φαίνονται τα Λεύκαρα, το Σταυροβούνι, οι περιοχές Πεντάσχοινου και Βασιλικού, καθώς και η Λάρνακα (υπό ευνοϊκές καιρικές συνθήκες).

Πολιτιστικά

• Αρχαιολογικός Χώρος Χοιροκοιτίας: Επίσκεψη στον Νεολιθικό συνοικισμό της Χοιροκοιτίας που προσφέρει ένα μοναδικό ταξίδι στην προϊστορική κοινωνία της Κύπρου.
• Κυπροβάσα: παλιός οικισμός επί Φραγκοκρατίας – Ενετοκρατίας που δεν υφίσταται πια και μάλλον αποτελούσε μικρό φέουδο. Σήμερα αποτελεί ειδυλλιακό σημείο θέας, κατάλληλο για περιήγηση και εξερεύνηση, γεμάτο πράσινο και ελαιόδεντρα.
• Ποδηλασία στον Άγιο Θεόδωρο: Έξω από το Κοινοτικό Συμβούλιο υπάρχει υπηρεσία ενοικίασης ποδηλάτων, μια ιδανική ιδέα για περιήγηση στο χωριό. Εκεί βρίσκεται και ψηφιακός πίνακας με πληροφορίες για την κοινότητα.
• Πινακοθήκη στον Άγιο Θεόδωρο: Εδώ μπορεί κάποιος να δει έργα του ερασιτέχνη και αυτοδίδακτου ζωγράφου Ανδρέα Ευριπίδη. Η επίσκεψη στην πινακοθήκη είναι δυνατή κατά τις ώρες λειτουργίας του Κοινοτικού Συμβουλίου Αγίου Θεόδωρου.
• Παραδοσιακός Ελιόμυλος στον Άγιο Θεόδωρο: Πρόκειται για το ελαιοτριβείο του Τουρκοκύπριου Ισμαήλ Κασσιανού, στο οποίο μπορεί ο επισκέπτης να δει τον τρόπο παραγωγής του ελαιόλαδου στις αρχές του 20ου αιώνα. Ο ελιόμυλος είναι προσβάσιμος όλες τις ώρες της ημέρας.
• Ενετικός Νερόμυλος στον Άγιο Θεόδωρο: Γνωστός και ως Νερόμυλος του Χατζιατού, ο νερόμυλος είναι ένα έργο λαϊκής αρχιτεκτονικής με μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Βρίσκεται κατά μήκος του Πεντάσχοινου ποταμού.
• Φεστιβάλ Τέχνης και Πολιτισμού Αγίου Θεόδωρου: Ένα ετήσιο τριήμερο φεστιβάλ με συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις και άλλα.
• Φεστιβάλ Παραδοσιακής Κουλτούρας: Ένα ετήσιο φεστιβάλ που διοργανώνεται από τον Σύλλογο Γυναικών Υπαίθρου Λάρνακας σε συνεργασία με άλλους τοπικούς φορείς σε ένα από τα χωριά της ορεινής Λάρνακας. Έχει σκοπό να αναδείξει την τοπική παράδοση.
• Εκκλησίες και παρεκκλήσια: Σε όλες τις κοινότητες της περιοχής υπάρχουν πολλές εκκλησίες και ξωκλήσια που μπορεί κάποιος να επισκεφθεί, όπως για παράδειγμα:
  • Το Ξωκλήσι Παναγίας Ασταθκιώτισσας με τοιχογραφίες του 16ου αιώνα.
  • Το Ξωκλήσι Αγίων Αναργύρων έξω από τον Άγιο Θεόδωρο.

Τοπικά εδέσματα

Τοπικά εδέσματα Σκαρίνου:

• Γαϊδουρινό γάλα: εκτός από κατανάλωση, το γαϊδουρινό γάλα χρησιμοποιείται για την παρασκευή καλλυντικών, τα οποία πωλούνται σε τοπικές επιχειρήσεις.
• Τερατσόμελο (χαρουπόμελο): χαρακτηριστικός μελώδης χυμός από τα χαρούπια, τα οποία καλλιεργούνται στην περιοχή.
• Παράγωγα του σταφυλιού: σταφίδια, καθώς και σουτζούκκος, κκιοφτέρκα και ππαλουζές από τον χυμό του σταφυλιού.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός του μονοπατιού για τη δική μας ασφάλεια και την προστασία της φύσης.
• Αφήνουμε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος στον τόπο που βρίσκονται. Δεν συλλέγουμε λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Συμβάλουμε στη διατήρηση των υποδομών και του εξοπλισμού στην προστατευόμενη περιοχή, χρησιμοποιώντας με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Ενετικός νερόμυλος (Αναστασία Αρίστου)

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στον Ποταμό Πεντάσχοινο appeared first on Pandoteira.

Στην καρδιά της Κύπρου, ο Ποταμός Γιαλιάς —ο δεύτερος μεγαλύτερος ποταμός του νησιού— ξεκινά το ταξίδι του από το Δάσος Μαχαιρά και καταλήγει στον Κόλπο Αμμοχώστου. Κατά μήκος του ποταμού αναπτύσσονται σημαντικοί οικοτόποι και προστατευόμενα είδη πανίδας, όπως η Γραμμωτή νεροχελώνα και το ενδημικό Κυπριακό νερόφιδο. Αρχαία μεταλλεία χρυσού και χαλκού, φράγματα γεμάτα ζωή και πέτρινοι νερόμυλοι αιώνων αποκαλύπτουν τη μακρά σχέση του ανθρώπου με τον ποταμό. Ανακαλύψτε μαζί μας πώς μπορούμε να απολαύσουμε αυτή την περιοχή του Δικτύου Natura 2000.

Γενικές πληροφορίες:

• Ο Τόπος Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) Ποταμός Γιαλιάς περιτριγυρίζεται από τον Κοτσιάτη, την Αγία Βαρβάρα, τον Μαθιάτη, τον Λυθροδόντα, τους Καπέδες και τον Καταλιόντα.
• Ο ποταμός Γιαλιάς είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος ποταμός της Κύπρου, και φτάνει σε μήκος τα 88 km. Πηγάζει από το Δάσος Μαχαιρά και συγκεκριμένα την Βουνοκορφή Κιόνια και εκβάλλει στον Κόλπο Αμμοχώστου.
• Η περιοχή έχει ιδιαίτερη οικολογική αξία λόγω της ποικιλίας των οικοτόπων που παρουσιάζει, καθώς και σπάνια και προστατευόμενα είδη πανίδας, όπως τη Γραμμωτή νεροχελώνα και το ενδημικό Κυπριακό νερόφιδο.

Η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 καθώς εδώ υπάρχουν σημαντικοί τύποι οικοτόπου και είδη χλωρίδας και πανίδας όπως:

Τύποι οικοτόπου:

• Ποταμοί της Μεσογείου με περιοδική ροή από Paspalo-Agrostidion (3290): Βλάστηση με υδρόβια φυτά σε κοίτες και όχθες ποταμών με περιοδική ροή.
• Υγροί μεσογειακοί λειμώνες με υψηλές πόες από Molinio-Holoschoenion (6420): Υγρά λιβάδια με υψηλά χόρτα που αναπτύσσονται σε μεσο-ευτροφικά, βασικά εδάφη. Φτάνουν την πλήρη ανάπτυξη τους το καλοκαίρι.
• Δάση-στοές με ιτιές (Salix alba) και λεύκες (Populus alba) (92Α0): Εμφανίζεται σχεδόν σε όλη την Κύπρο, συνήθως σε παρόχθια δάση, με χαρακτηριστικά είδη τις ιτιές και τις λεύκες.
• Νότια παρόχθια δάση-στοές και λόχμες (Nerio-Tamaricetea και Securinegion tinctoriae) (92D0): Βλάστηση που αναπτύσσεται σε κοίτες και όχθες ποταμών που περνούν μεγάλες περιόδους ξηρασίας. Συχνά μεγαλώνουν σε ρηχά εδάφη ή/και πετρώδεις τοποθεσίες. Χαρακτηριστικά είδη είναι η πικροδάφνη, τα αλμυρίκια και η λυγαριά.

Οικότοπος είναι ο τόπος όπου ζει ένα είδος, ένας πληθυσμός ή μια βιοκοινότητα (δηλαδή πληθυσμός διαφόρων ειδών). Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνθήκες και έχει τα δικά του βιοτικά (ζωντανοί οργανισμοί) και αβιοτικά (έδαφος, μικροκλίμα, κ.ά.) χαρακτηριστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι ορισμένοι από αυτούς τους τύπους οικοτόπων είναι πολύ σημαντικοί και πρέπει να προστατεύονται, γιατί εκεί ζουν είδη που είναι απειλούμενα ή/και μοναδικά για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα.

Είδη καθορισμού στον Ποταμό Γιαλιά (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Γραμμωτή νεροχελώνα ή Ποταμοχελώνα (Mauremys rivulata)
• Κυπριακό νερόφιδο (Natrix natrix cypriaca) (ε)
• Μικρορινόλοφος (Rhinolophus hipposideros)
• Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα ή Νυχτοπάππαρος (Rousettus aegyptiacus)

Άλλα σημαντικά είδη:

• Η περιοχή φιλοξενεί ενδημικά είδη και υποείδη φυτών, όπως το γαϊδουράγκαθο (Onopordum cyprium), το Ptilostemon chamaepeuce subsp. cyprius και το παχύφυτο Sedum cyprium.

(ε) = ενδημικό

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

Η περιοχή ήταν κατοικημένη από την αρχαιότητα. Στην περιοχή του Κοτσιάτη έχουν βρεθεί ευρήματα από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (2000-1850 π.Χ.), τα οποία σήμερα βρίσκονται στο Κυπριακό Μουσείο, ενώ στην περιοχή του Μαθιάτη έχουν βρεθεί ευρήματα από την Ελληνιστική Περίοδο (3ος-2ος αι. π.Χ.).

Δραστηριότητες

Φύση

• Αρχαίο Μεταλλείο Μαθιάτη – Στρογγυλός: Σημαντικό αρχαίο μεταλλείο χρυσού, το οποίο έχει ενταχθεί στον Προκαταρκτικό Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, που χρονολογείται από το 600 π.Χ. Αποτελεί σημαντικό χώρο γεωλογικού ενδιαφέροντος και μεταλλευτικής κληρονομιάς, με πλούσια βιοποικιλότητα.
• Μεταλλείο Μαθιάτη: Το μεταλλείο βρίσκεται βορειοανατολικά της κοινότητας Μαθιάτη και λειτουργούσε για την εκμετάλλευση χαλκού και σιδηροπυρίτη, αλλά πλέον έχει παύσει η λειτουργία του. Εντός του μεταλλείου σχηματίστηκε λίμνη, η οποία περιέχει πυρίτιο που αυξάνει την οξύτητα του εδάφους και ως εκ τούτου αποτρέπει την εγκατάσταση βλάστησης.
• Φράγματα στην περιοχή: Εδώ μπορεί κάποιος να απολαύσει το φυσικό περιβάλλον της περιοχής.
  • Τα πιο εύκολα προσβάσιμα και πλούσια σε νερό είναι το Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Μαθιάτη 1 και το Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Μαθιάτη 2. Στα φράγματα αυτά μπορεί κάποιος να συναντήσει δύο είδη αμφιβίων, τον Πρασινόφρυνο (Βufotes viridis) και τον Ανατολικό βάτραχο (Pelophylax bedriagae), καθώς και τα πουλιά Σταχτοτσικνιά (Ardea cinerea) και Ψευταηδόνι (Cettia cetti). Στο Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Μαθιάτη 2 απαντώνται επίσης και Φαλαρίδες (Fulica atra), Λευκοχελιδόνια (Delichon urbicum) και Χελιδόνια (Hirundo rustica), καθώς και η Γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata) όταν υπάρχει νερό.
  • Υδατοφράκτης Κοτσιάτη: Εδώ απαντάται ο Ανατολικός βάτραχος (Pelophylax bedriagae) και η Γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata) όταν υπάρχει νερό. Η πρόσβαση στο φράγμα είναι δύσκολη.
  • Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Κοτσιάτης: Εδώ μπορεί κάποιος να συναντήσει τον Ευρωπαϊκό δενδροβάτραχο (Hyla savignyi), τον Ανατολικό βάτραχο (Pelophylax bedriagae) και τον Πρασινόφρυνο (Βufotes viridis), τα πουλιά Πρασινοσκέλης (Tringa nebularia), Πορφυροτσικνιάς (Ardea purpurea), Φαλαρίδα ή Καραπαττάς (Fulica atra), Ψευταηδόνι (Cettia cetti) και Καλόγερος ή Τσαγκαρούδι (Parus major), καθώς και τη Γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata) όταν υπάρχει νερό.
  • Φράγμα ανάσχεσης Ποταμού Γιαλιά – Λυθροδόντα: Όταν υπάρχει νερό μπορεί κάποιος να συναντήσει τον Ευρωπαϊκό δενδροβάτραχο (Hyla savignyi), τον Ανατολικό βάτραχο (Pelophylax bedriagae), τον Πρασινόφρυνο (Βufotes viridis), τη Γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata) και τον Σταχτοτσικνιά (Ardea cinerea).

Πολιτιστικά

• Νερόμυλος του Μεττή έξω από τον Μαθιάτη: Κατάλοιπα ενός από τους πολλούς πέτρινους νερόμυλους που υπήρχαν στην Κύπρο και χρησιμοποιούνταν για το άλεσμα των σιτηρών. Ο συγκεκριμένος υπάρχει από τα Βυζαντινά χρόνια.
• Μύλος Λυθροδόντα: Παλιός ελιόμυλος και αλευρόμυλος του χωριού. Μπορείτε να επισκεφθείτε το μουσείο έπειτα από επικοινωνία με το Κοινοτικό Συμβούλιο Λυθροδόντα.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός των μονοπατιών για τη δική μας ασφάλεια και προστασία της φύσης.
• Αν συναντήσουμε χελώνες Mauremys rivulata δεν τις ταΐζουμε και δεν τις αγγίζουμε, καθώς αυτό απαγορεύεται διά νόμου και αποτελεί απειλή για το είδος.
• Χαιρόμαστε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος χωρίς να τα συλλέγουμε (λουλούδια, απολιθώματα, πετρώματα κ.λπ.)
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Χρησιμοποιούμε με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Ζωή Μακρίδου

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στον Ποταμό Γιαλιά appeared first on Pandoteira.

25/09/2026
17:45 – 19:30

While taking in the breathtaking sunset, we will observe little owls. If we’re lucky, we may even spot some bats!

During our short walk, you will also learn about the artificial nests we have installed in the area, as well as our other conservation and nature protection actions.

Meeting point: https://maps.app.goo.gl/XwbF9BQXDBdGjAs16

Why visit Agios Sozomenos?

Just 20 kilometres south of Nicosia, where the rivers Gialias and Alykos join waters, lies a landscape of exceptional natural beauty. Set against the backdrop of the abandoned village of Agios Sozomenos, an impressive ecosystem unfolds, where rugged cliffs embrace a rich biodiversity. It is a place where nature and history coexist in harmony, creating a captivating setting.

The area is part of the Natura 2000 network and you can find out more about it following this link.

The event will be led by members of the Pandoteira project team from Terra Cypria and BirdLife Cyprus.

Register here!

Photo: Silvio A. Rusmigo

The post Evening nature walk at Agios Sozomenos appeared first on Pandoteira.

Στην καρδιά της επαρχίας Πάφου, εκεί όπου ο Ποταμός Χρυσοχούς και οι παραπόταμοί του έχουν σμιλέψει μερικά από τα πιο απότομα φαράγγια του νησιού, απλώνεται μια Ζώνη Ειδικής Προστασίας μοναδικής βιοποικιλότητας. Μόνιμα τρεχούμενα νερά, πυκνή παραποτάμια βλάστηση και 101 είδη πτηνών, συνθέτουν ένα οικοσύστημα σπάνιο για την Κύπρο. Επιπλέον, χωριά χτισμένα στις όχθες του ποταμού, αρχαία ξωκλήσια, ένα ιστορικό καζίνο του 1880 και παραδοσιακά οινοποιεία αποκαλύπτουν έναν πλούσιο πολιτιστικό χάρτη που δένει απόλυτα με τη φύση.

Ακολουθήστε μας σε μια βόλτα ανάμεσα σε μονοπάτια, καταρράκτες και ιστορίες αιώνων, και ανακαλύψτε πώς μπορούμε να απολαύσουμε αυτή την περιοχή σεβόμενοι την προστασία της.

Γενικές πληροφορίες:

• Η ΖΕΠ «Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής» (CY4000016) βρίσκεται στην επαρχία Πάφου. Περιλαμβάνει βαθιά φαράγγια, από τα πιο απότομα του νησιού, και καταλαμβάνει τμήματα των κοινοτήτων Χρυσοχού, Καραμούλληδες, Γουδί, Χόλη, Τέρρα, Κρήτου Τέρρα, Σκούλλη, Πάνω και Κάτω Ακουρδάλεια, Πάνω και Κάτω Αρόδες, Θελέτρα και Κάθηκας.
• Η περιοχή αποτελεί μοναδικό οικοσύστημα στην Κύπρο με μόνιμη ροή νερού στα φαράγγια, στοιχείο σπάνιο στο νησί. Η εναλλαγή βλάστησης (μακία και σκληρόφυλλη βλάστηση, παραποτάμια δάση με πλατάνους και καλαμιώνες) φιλοξενεί πλούσια βιοποικιλότητα.
• Η περιοχή φιλοξενεί πλούσια πτηνοπανίδα: έχουν καταγραφεί 101 είδη πουλιών, από τα οποία τα 50 φωλιάζουν στην περιοχή. Μεγάλο τμήμα της περιοχής ΖΕΠ Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής εμπίπτει στον Γνωστό Διάδρομο – Πέρασμα Διέλευσης Αποδημητικών Άγριων Πτηνών Ποταμός Χρυσοχούς, ο οποίος καθορίστηκε από την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας για 13 είδη μεταναστευτικών αρπακτικών, τα οποία χρησιμοποιούν την περιοχή ως σταθμό ξεκούρασης και τροφοληψίας κατά την αποδημία (την άνοιξη και κυρίως το φθινόπωρο).
• Η ΖΕΠ “Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής” συμπεριλαμβάνει μεγάλο μέρος της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης “Περιοχή Σκούλλη” (CY4000009).

Η περιοχή καθορίστηκε ως ΖΕΠ για τα 4 είδη πουλιών που αναπαράγονται στην περιοχή σε σημαντικούς αριθμούς, τα οποία ονομάζονται είδη χαρακτηρισμού:

• Πετρίτης ή Ζάνος (Falco peregrinus)
• Χρυσοκαρακάξα ή Κράγκα (Coracias garrulus)
• Σκαλιφούρτα (Oenanthe cypriaca) (ε)
• Παρδαλοκεφαλάς ή Δακκανούρα (Lanius nubicus)

(ε) = ενδημικό είδος

Άλλα σημαντικά είδη

• Γιδοβύζι ή Νυχτοπούλλι (Caprimulgus europaeus)
• Θουπί (Otus cyprius) (ε)
• Τρυπομάζης (Curruca melanothorax) (ε)
• Αποδημητικά άγρια πτηνά που χρησιμοποιούν το Πέρασμα διέλευσης Ποταμού Χρυσοχούς: Ξεφτέρι (Accipiter nisus), Γερακίνα (Buteo buteo), Διπλογέρακο (Buteo rufinus), Καλαμόκιρκος (Circus aeruginosus), Χειμωνόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus), Στεπόκιρκος ή Ασπροσιάχινο (Circus macrourus), Λιβαδόκιρκος (Circus pygargus), Κιρκινέζι (Falco naumanni), Μαυροκιρκίνεζο (Falco vespertinus), Τσίφτης (Milvus migrans), Σφηκιάρης ή Μελισσοσιάχινο (Pernis apivorus) και Σπιζαετός (Aquila fasciata).

(ε) = ενδημικό είδος

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

Πολλά από τα χωριά της περιοχής είναι χτισμένα κοντά στις όχθες του Ποταμού Χρυσοχούς, ο οποίος διακρίνεται σε 3 τμήματα: το πρώτο περιλαμβάνει τον Ποταμό Χρυσοχούς, από τη Μηλιού μέχρι την εκβολή του ποταμού στην Πόλη Χρυσοχούς, το δεύτερο περιλαμβάνει τον Κρεμιώτη (ή Κρυό) Ποταμό, ο οποίος είναι παραπόταμος του Ποταμού Χρυσοχούς και εκτείνεται από την Κρήτου Τέρρα μέχρι τη Σκούλλη, και το τρίτο περιλαμβάνει τον Κλαβάρη Ποταμό, ο οποίος είναι παραπόταμος του Ποταμού Χρυσοχούς και εκτείνεται από την Κρήτου Τέρρα μέχρι την Πάνω και Κάτω Ακουρδάλεια.

Δραστηριότητες στην περιοχή Natura 2000 και κοντά σε αυτή

Φύση

• Πεζοπορία στους καταρράκτες του ποταμού Κρεμιώτη: Ο ποταμός Κρεμιώτης βρίσκεται κοντά στο χωριό Κρήτου Τέρρα και σχηματίζει μικρούς καταρράκτες ανάμεσα σε πλούσια βλάστηση. Η περιοχή συνδυάζει το παραδοσιακό τοπίο υπαίθρου, καταλήγοντας στον ποταμό όπου το υδάτινο στοιχείο μαζί με τη δενδρώδη βλάστηση, τις απότομες πλαγιές και το δροσερό κλίμα ακόμα και τους καλοκαιρινούς μήνες την καθιστά ιδανική για πεζοπορία. Η διαδρομή είναι σχετικά σύντομη, χαμηλού προς μετρίου βαθμού δυσκολίας, και προσφέρεται για οικογένειες. Η αφετηρία της πεζοπορίας βρίσκεται στο χώρο στάθμευσης του καταρράκτη.
• Μονοπάτι μελέτης της φύσης “Ανεράδες” στη Μηλιού: Το κυκλικό μονοπάτι ξεκινά και καταλήγει στην κοινότητα της Μηλιούς. Υπάρχουν 3 εναλλακτικές διαδρομές με διαφορετικές αποστάσεις και βαθμό δυσκολίας (η καθεμία φέρει τη δική της σήμανση). Η κύρια διαδρομή ακολουθεί την πορεία του ποταμού. Οι διαδρομές διέρχονται μέσα από φυσικά οικοσυστήματα εξαιρετικής ομορφιάς, δίνοντας στον επισκέπτη τη δυνατότητα να μελετήσει τη χλωρίδα, την πανίδα, τα πετρώματα και άλλα στοιχεία της φύσης
• Μονοπάτι της φύσης Πάνω Ακουρδάλειας: Το γραμμικό μονοπάτι έχει σημείο αφετηρίας στην Πάνω Ακουρδάλεια και μήκος περίπου 2.7 km (5.4 km μετ’ επιστροφής). Τερματίζει στη Σπηλιά Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας.
• Μονοπάτι της φύσης “Πάνω Ακουρδάλεια – Πάνω Αρόδες”: Γραμμικό μονοπάτι μέτριας προς υψηλής δυσκολίας και μήκους 6,85 km.
• Πτηνοπαρατήρηση: Η περιοχή κοντά στα φαράγγια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία φωλεοποίησης της Χρυσοκαρακάξας ή Κράγκας (καλοκαιρινή περίοδο). Η περιοχή είναι επίσης σημαντική για τον ενδημικό Τρυπομάζη, τη Σκαλιφούρτα και τη Λιβαδοκελάδα ή Σιταροπούλλι. Περπατώντας τα μονοπάτια μπορεί κάποιος να δει τον Σπιζαετό, τον Πετρίτη ή Ζάνο και πιο σπάνια το Κοράκι να πετάνε ψηλά. Το βράδυ μπορεί κάποιος να ακούσει το Γιδοβύζι και το Κυπριακό Θουπί να τραγουδούν.

Πολιτιστικά

• Επίσκεψη στο παλιό καζίνο της Κρήτου Τέρρα: Ήταν το πρώτο καζίνο της Κύπρου και χτίστηκε το 1880. Μέσα διατηρούνται λαϊκές τοιχογραφίες. Για να το επισκεφθείτε, ζητήστε να σας ανοίξουν από το Κέντρο Περιβαλλοντικών Ερευνών, που βρίσκεται ακριβώς απέναντι.
• Κεφαλόβρυσο στην Κρήτου Τέρρα: Χτίστηκε το 1908 για να αξιοποιηθεί το νερό για σκοπούς άρδευσης. Δίπλα υπάρχει ένας αιωνόβιος πλάτανος, φυτεμένος από το 1930.
• Κυπριακό Κέντρο Περιβαλλοντικών Ερευνών του Terra Cypria – The Cyprus Conservation Foundation στην Κρήτου Τέρρα: Το κέντρο βρίσκεται στο παλιό σχολείο του χωριού και παρέχει πρακτική περιβαλλοντική εκπαίδευση σε μαθητές και φοιτητές. Είναι ιδανικό μέρος για τη μελέτη του φυσικού περιβάλλοντος.
• Περιφερειακό Κέντρο Πληροφόρησης Πτηνοπανίδας και Χλωρίδας Ακάμα: Το κέντρο, βρίσκεται στην κοινότητα Κάθηκα και διαθέτει εκθέματα για τη χλωρίδα και την πτηνοπανίδα της περιοχής, καθώς και πληροφορίες για τα μονοπάτια της φύσης και τα προστατευόμενα είδη που φιλοξενούνται στον Ακάμα.
• Κέντρο Πληροφόρησης Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας Ακάμα: Το Κέντρο βρίσκεται στις Αρόδες και προσφέρει μια μοναδική εμπειρία γνωριμίας με τη γεωλογική ιστορία της περιοχής. Στους χώρους του φιλοξενούνται εκθέματα από πετρώματα, απολιθώματα, αλλά και διαδραστικά εκθέματα που παρουσιάζουν τον σχηματισμό των φαραγγιών και των βουνών του Ακάμα. Το Κέντρο είναι ιδανικό για μαθητές, ερευνητές αλλά και απλούς επισκέπτες.
• Μουσείο των Ναϊτών Ιπποτών: Το μουσείο βρίσκεται στις Αρόδες και είναι αφιερωμένο στην παρουσία των Ναϊτών στην Κύπρο κατά τον Μεσαίωνα. Το μουσείο φιλοξενεί αναπαραστάσεις, εκθέματα και ερμηνευτικό υλικό για την ιστορία των Σταυροφόρων και ειδικότερα για τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην περιοχή. Μέσα από τα εκθέματα, ο επισκέπτης μαθαίνει για τον τρόπο ζωής, τα όπλα, τις στολές και τις παραδόσεις των Ιπποτών, ενώ αναδεικνύεται και η σχέση τους με τα γύρω χωριά.
• Κυριακάτικο Παζαράκι Πάνω Ακουρδάλειας: Διοργανώνεται κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα στην πλατεία του χωριού και ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να γνωρίσει το φαγητό και τα τοπικά προϊόντα της κοινότητας.
• Υπεραιωνόβιες ελιές στην Πάνω Ακουρδάλεια: Στην πλατεία απέναντι από το εκκλησάκι της Παναγίας Χρυσελεούσας στο χωριό, καθώς και εντός της εκκλησίας υπάρχουν 2 υπεραιωνόβιες ελιές.
• Η περιοχή γύρω από τα Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης και Αγίας Παρασκευής είναι πλούσια σε ξωκλήσια. Πέρα από τον θρησκευτικό τους χαρακτήρα, αποτελούν και σημαντικά μνημεία λαϊκής αρχιτεκτονικής και παράδοσης, καθώς πολλά είναι χτισμένα αιώνες πριν με απλά υλικά και τεχνοτροπία.
  • Το εκκλησάκι του Αγίου Καλανδίωνα στις Πάνω Αρόδες είναι κτίσμα του 18ου αιώνα μ.Χ. Ξεχωρίζει γιατί φέρει τη σαρκοφάγο του Αγίου Αγαπητικού που πιστεύεται ότι εμπνέει τον έρωτα.
  • Το εκκλησάκι της Αγίας Αικατερίνης μεταξύ Κρήτου Τέρρας και Χόλης είναι κτίσμα του 16ου αιώνα μ.Χ. και ξεχωρίζει για την Φραγκοβυζαντινή αρχιτεκτονική του.
  • Το εκκλησάκι Αγίας Παρασκευής είναι ένα πετρόκτιστο εκκλησάκι του 15ου αιώνα μέσα στα φαράγγια βόρεια της Πάνω Ακουρδάλειας. Εκεί υπάρχουν και δύο παλιοί νερόμυλοι.
  • Το ξωκλήσι του Αγίου Συμεών στην Πάνω Ακουρδάλεια προσφέρει ένα πανέμορφο σημείο θέας.
• Οινοποιεία: Η περιοχή της Λαόνας, στην Πάφο, στην οποία ανήκουν η Κρήτου Τέρρα, οι Αρόδες, η Θελέτρα και άλλα κρασοχώρια της περιοχής, είναι γνωστή για τα παραδοσιακά της οινοποιεία, όπου συνδυάζονται η οινική παράδοση με τη σύγχρονη τεχνολογία.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός των μονοπατιών για τη δική μας ασφάλεια και την προστασία της φύσης.
• Αφήνουμε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος στον τόπο που βρίσκονται. Δεν συλλέγουμε λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Χρησιμοποιούμε με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Ζωή Μακρίδου

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στα Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής appeared first on Pandoteira.

Λίγα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Λευκωσίας μπορείς να βρεις την Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) «Κοιλάδα Ποταμού Μαρούλλενας». Ένα μαγευτικό τοπίο που συνδυάζει το υγρό στοιχείο, τη γεωλογία, και την αρχαιολογία με την καθημερινή ζωή των γύρω κοινοτήτων. Η περιοχή αποτελεί καταφύγιο για σπάνια είδη πανίδας και χλωρίδας και μια εξαιρετική ευκαιρία για τον επισκέπτη να επανασυνδεθεί με τη φύση.

Γενικές πληροφορίες:

• Η Κοιλάδα Ποταμού Μαρούλλενας βρίσκεται στους βόρειους πρόποδες του Τροόδους, βορειοδυτικά του Καλού Χωριού, της Κλήρου και της Μαλούντας και νοτιοανατολικά της Αγροκηπιάς. Έχει έκταση περίπου 98 εκτάρια.
• Η περιοχή έχει ιδιαίτερη οικολογική αξία λόγω της παρουσίας υγροτόπων και τύπων οικοτόπου που χαρακτηρίζουν την ξηρότερη, ημιάνυδρη ζώνη της Κύπρου, καθώς και σημαντικού αριθμού προστατευόμενων ειδών πανίδας, όπως το Κυπριακό νερόφιδο (Natrix natrix cypriaca) και η Πεταλούδα της Ρόδου (Euplagia quadripunctaria).

Η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 καθώς εδώ υπάρχουν σημαντικοί τύποι οικοτόπου και είδη χλωρίδας και πανίδας όπως:

Τύποι οικοτόπου:

• Ποταμοί της Μεσογείου με περιοδική ροή από Paspalo-Agrostidion (3290): Βλάστηση με υδρόβια φυτά σε κοίτες και όχθες ποταμών με περιοδική ροή.
• Δενδροειδή θαμνώνες με παλλούρα (Zyziphus lotus) (5220): Θαμνώδης βλάστηση σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές με κυρίαρχο είδος την παλλούρα (Ziziphus lotus). Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Θερμομεσογειακές και προερημικές λόχμες (5330): Θαμνώδης βλάστηση σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές με κυρίαρχο είδος τη μοσφιλιά (Crataegus azarolus) ή το ρασιήν (Genista fasselata).
• Ψευδοστέπα με αγρωστώδη και μονοετή φυτά από Thero-Brachypodietea (6220): Ξηρά μεσογειακά λιβάδια με χαμηλά φυτά και αγριολούλουδα που ζουν ένα χρόνο. Μπορεί κάποιος να τα παρατηρήσει πιο εύκολα την άνοιξη, σε ανοίγματα δασών ή θαμνώνων ή γυμνών εκτάσεων, πριν ξεραθούν από τις ψηλές θερμοκρασίες και την ανομβρία του καλοκαιριού. Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Υγροί μεσογειακοί λειμώνες με υψηλές πόες από Molinio-Holoschoenion (6420): Υγρά λιβάδια με υψηλά χόρτα που αναπτύσσονται σε μεσο-ευτροφικά, βασικά εδάφη. Φτάνουν την πλήρη ανάπτυξη τους το καλοκαίρι.
• Νότια παρόχθια δάση-στοές και λόχμες (Nerio-Tamaricetea και Securinegion tinctoriae) (92D0): Βλάστηση που αναπτύσσεται σε κοίτες και όχθες ποταμών που περνούν μεγάλες περιόδους ξηρασίας. Συχνά μεγαλώνουν σε ρηχά εδάφη ή/και πετρώδεις τοποθεσίες. Χαρακτηριστικά είδη είναι η πικροδάφνη, τα αλμυρίκια και η λυγαριά.

Οικότοπος είναι ο τόπος όπου ζει ένα είδος, ένας πληθυσμός ή μια βιοκοινότητα (δηλαδή πληθυσμός διαφόρων ειδών). Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνθήκες και έχει τα δικά του βιοτικά (ζωντανοί οργανισμοί) και αβιοτικά (έδαφος, μικροκλίμα, κ.ά.) χαρακτηριστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι ορισμένοι από αυτούς τους τύπους οικοτόπων είναι πολύ σημαντικοί και πρέπει να προστατεύονται, γιατί εκεί ζουν είδη που είναι απειλούμενα ή/και μοναδικά για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα.

Είδη καθορισμού (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Κυπριακό μαυρόφιδο (Hierophis cypriensis) (ε)
• Ευπλάγια ή Πεταλούδα της Ρόδου (Euplagia quadripunctaria)
• Κυπριακό νερόφιδο (Natrix natrix cypriaca) (ε)
• Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα ή Νυχτοπάππαρος (Rousettus aegyptiacus)

(ε) = ενδημικό

Άλλα σημαντικά είδη:

• Κυκλάμινο το κυπριακό (Cyclamen cyprium) (ε) → ανθίζει Σεπτέμβριο – Γενάρη
• Κάβουρας ο ποτάμιος ή κάβουρας του γλυκού νερού (Potamon hippocratis)
• Πτηνοπανίδα, όπως η Σκαλιφούρτα (Oenanthe cypriaca), ο Τρυπομάζης (Curruca melanothorax), το Θουπί (Otus cyprius), ο Πετρίτης ή Ζάνος (Falco peregrinus), ο Βαλτόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus), η Δενδροσταρήθρα ή Πευκοτρασιήλα (Lullula arborea), το Γιδοβύζι ή Νυχτοπούλι (Caprimulgus europaeus), η Λιβαδοκελάδα ή Σιταροπούλλι (Emberiza caesia), ο Αετομάχος ή Κεφαλάς (Lanius collurio), o Σταχτοκεφαλάς (Lanius minor) και ο Παρδαλοκεφαλάς ή Δακκαννούρα (Lanius nubicus).

(ε) = ενδημικό

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

• Στην περιοχή του Καλού Χωριού και της Κλήρου έχουν βρεθεί αρχαιολογικοί τάφοι και άλλα ευρήματα που δείχνουν ότι η ευρύτερη περιοχή κατοικείτο από την Αρχαϊκή περίοδο. Συγκεκριμένα, η ανακάλυψη μιας πήλινης βαρκούλας με κωπηλάτη από τον 7ο-6ο αιώνα π.Χ. στην τοποθεσία «Ζηθκιόνας» μαρτυρά τη διαχρονική σχέση του ποταμού με τους κατοίκους. Την περίοδο του χαλκού οι κάτοικοι τοποθετούσαν τον χαλκό μέσα σε μικρές βαρκούλες και σχεδίες και τον μετέφεραν προς τη θάλασσα μέσω του ποταμού.
• Η Μαλούντα είναι ιστορικό χωριό, καθώς υπάρχει ήδη από τα μεσαιωνικά χρόνια και πιο συγκεκριμένα ήταν φέουδο την εποχή της Φραγκοκρατίας. Στην περιοχή έχει επίσης εντοπιστεί αρχαία νεκρόπολη. Το 1883 ανακαλύφθηκε στον Άγιο Ιωάννη Μαλούντας ταφικό συγκρότημα με σαρκοφάγους, κτερίσματα και άλλα αντικείμενα από την ελληνιστική περίοδο.
• Γεωλογία: Στο φαράγγι του ποταμού Μαρούλλενας, κατά μήκος του μονοπατιού της φύσης, εμφανίζεται ο Κατώτερος Ορίζοντας Λαβών που ανήκει στα ηφαιστειακά πετρώματα του Τροόδους. Ο σχηματισμός των πετρωμάτων αυτών υποδηλώνει έκχυση μάγματος κάτω από τη θάλασσα και για αυτό αποτελεί τοποθεσία αναφοράς για τη μελέτη των πετρωμάτων που σχηματίστηκαν από υποθαλάσσια ηφαιστειακή δραστηριότητα.

Δραστηριότητες

Φύση

• Μονοπάτι της φύσης “Πικρόβρυση της Μερίκας” στο Καλό Χωριό: Το γραμμικό μονοπάτι με μέτριο βαθμό δυσκολίας έχει μήκος 4,7 km και η διαδρομή διαρκεί περίπου μια ώρα. Η αφετηρία βρίσκεται στα ενετικά γεφύρια της περιοχής, στο σημείο που είναι γνωστό ως Διπλοπόταμος, όπου οι ποταμοί Φαρμακάς και Μαρούλλενα ενώνονται. Ο τερματισμός βρίσκεται στον εκδρομικό χώρο της Κοινότητας Καλού Χωριού Ορεινής «Μερίκα». Εναλλακτικά μπορεί κάποιος να ακολουθήσει μια κυκλική διαδρομή μήκους 9.4 km, η οποία έχει διάρκεια περίπου 2-3 ώρες και διασχίζει τον παλαιό πυρήνα της Κοινότητας Καλού Χωριού Ορεινής. Κατά μήκος του μονοπατιού μπορεί κάποιος να συναντήσει διάφορα ενδημικά είδη της Κύπρου, όπως το Κυπριακό κυκλάμινο και το Κυπριακό νερόφιδο που ζει στα νερά του ποταμού της Μαρούλλενας και να θαυμάσει τα γεωμορφώματα του φαραγγιού.
• Εκδρομικός χώρος Καλού Χωριού Ορεινής: Ο εκδρομικός χώρος διαθέτει διευκολύνσεις για ημερήσιες εκδρομές όπως ξύλινα τραπέζια, ψησταριά, πόσιμο νερό κ.ά.
• Φράγματα στην περιοχή: φράγμα Καλού Χωριού Ορεινής και φράγμα Κλήρου – Μαλούντας – Ακακίου, όπου μπορεί κάποιος να απολαύσει το φυσικό περιβάλλον. Σε ορισμένα φράγματα της Κύπρου υπάρχει η δυνατότητα ερασιτεχνικού ψαρέματος με ενημέρωση και εξασφάλιση άδειας από το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών Κύπρου.
• Πτηνοπαρατήρηση
  • Στα μονοπάτια της φύσης μπορεί κάποιος να παρατηρήσει πληθώρα ειδών, όπως: το Bραχοκιρκίνεζο (Κίτση), το Διπλογέρακο, το Φρυγανοτσίχλονο (Σιταροπούλλι), την Καρδερίνα (Ζαρτίλι), τον Φλώρο, το Τσακροσγάρτιλο, τον Σπίνο, τον Μαυροτσιροβάκο (Τρυποβάτη), το Σπουργίτι, το Χελιδόνι, το Λευκοχελίδονο, τον Μελισσοφάγο, τον Παρδαλοκεφαλά, τον Τσαλαπετεινό (Πουπούξιο), την Κελαηδότσιχλα (Τζίκλα), τον Κότσυφα, το Ψευταηδόνι, τη Δεκαοχτούρα (Φιλικουτούνι), το Φοινικοτρύγονο, τη Φάσσα, τον Καλόγερο. Το βράδυ μπορεί κάποιος να δει ή να ακούσει Ανθρωποπούλια και Θουπιά.
  • Στα φράγματα της περιοχής μπορεί κάποιος να συναντήσει είδη, όπως τη Νερόκοτα (Αρκοπετείναρο), τη Φαλαρίδα (Καραπαττά), το Νανοβουτηχτάρι, τον Σταχτοτσικνιά, την Πρασινοκέφαλη πάπια, το Κιρκίρι, τη Λευκοσουσουράδα (Ζευκαλάτη), τον Κορμοράνο, το Χελιδόνι, το Λευκοχελίδονο, τη Φάσσα, τη Δεκαοχτούρα (Φιλικουτούνι), το Φοινικοτρύγονο και τον Μελισσοφάγο.

Πολιτιστικά

• Κοκκινόροτσος: Παλιό μεταλλείο χαλκού και ώχρας κοντά στην εκκίνηση του μονοπατιού “Πικρόβρυση της Μερίκας”.
• Χάνι Κλήρου: Τα χάνια ήταν πανδοχεία των παλαιότερων εποχών και βρίσκονταν σε πόλεις και στην ύπαιθρο. Χρησιμοποιούνταν από τους ταξιδιώτες και τα καραβάνια για διανυκτερεύσεις. Το χάνι της Κλήρου βρίσκεται στην πλατεία του χωριού και είναι ένα αξιόλογο δείγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, γι’ αυτό κηρύχθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων σε Αρχαίο Μνημείο το 1989, με σκοπό την προστασία, συντήρηση και ανάδειξή του. Το μνημείο αποκαταστάθηκε από το Κοινοτικό Συμβούλιο του χωριού και λειτουργεί σήμερα ως Πολιτιστικό Κέντρο και χώρος εκδηλώσεων.
• Πολιτιστικά Φεστιβάλ Κλήρου: τριήμερα φεστιβάλ με διάφορους θεματικούς άξονες και δραστηριότητες όπως μουσική, χορό, βιωματικά εργαστήρια, θεατρικά δρώμενα και παραδοσιακά εδέσματα.
• Αγώνας δρόμου Κλήρου: το Κοινοτικό Συμβούλιο Κλήρου διοργανώνει τον ετήσιο αγώνα δρόμου “Κλήρου – Ατόβρυση” με εκκίνηση και τερματισμό στο προαύλιο του Κοινοτικού Συμβουλίου.
• “Τρία γεφύρια” στη Μαλούντα: Γεφύρι με τρία καμαρωτά τόξα πάνω από τον ποταμό Ακακίου, το οποίο για δεκαετίες ήταν ο μοναδικός δρόμος προς τα άλλα χωριά της περιοχής.
• Παλαιά εκκλησία Αγίου Γεωργίου στο Καλό Χωριό Ορεινής: κτίσμα του 1633 με τοιχογραφίες του 1655.

Τοπικά εδέσματα

Στην περιοχή υπάρχουν οινοποιεία που παράγουν κρασί από διάφορες ποικιλίες σταφυλιού. Οι επισκέπτες που ενδιαφέρονται για την τοπική παραγωγή κρασιού μπορούν εδώ να απολαύσουν διάφορα κρασιά συνοδευόμενα από τοπικά εδέσματα.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός του μονοπατιού για τη δική μας ασφάλεια και την προστασία της φύσης.
• Αφήνουμε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος στον τόπο που βρίσκονται. Δεν συλλέγουμε λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Συμβάλουμε στη διατήρηση των υποδομών και του εξοπλισμού στην προστατευόμενη περιοχή, χρησιμοποιώντας με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Αναστασία Αρίστου

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στην κοιλάδα ποταμού Μαρούλλενας appeared first on Pandoteira.

Μόλις 20 χιλιόμετρα νότια της Λευκωσίας, εκεί όπου τα νερά του Γιαλιά συναντούν τον Άλυκο ποταμό, απλώνεται ένα τοπίο μοναδικής φυσικής ομορφιάς. Με φόντο το εγκαταλελειμμένο χωριό του Αγίου Σωζόμενου, ξεδιπλώνεται ένα εντυπωσιακό οικοσύστημα, όπου οι απόκρημνοι βράχοι αγκαλιάζουν την πλούσια βιοποικιλότητα. Είναι ένας τόπος όπου η άγρια φύση και η ιστορία συνυπάρχουν αρμονικά, συνθέτοντας ένα σκηνικό που μαγνητίζει κάθε επισκέπτη.

Γενικές πληροφορίες:

• Η Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) Άλυκος Ποταμός – Άγιος Σωζόμενος βρίσκεται περίπου 20 km νότια της Λευκωσίας και εκτείνεται από τον Άγιο Σωζόμενο στα ανατολικά, μέσα στην βιομηχανική περιοχή Ιδαλίου μέχρι το Μαρκί στα δυτικά.
• Ο ποταμός Άλυκος πηγάζει από το δάσος Μαχαιρά. Αποτελεί παραπόταμο του Γιαλιά με τον οποίο και ενώνεται στα ανατολικά του Αγίου Σωζόμενου.
• Η οικολογική αξία της περιοχής προκύπτει από την παρουσία ενός μωσαϊκού σημαντικών οικοτόπων. Φιλοξενεί περισσότερα από 200 είδη χλωρίδας, από τα οποία 13 είναι ενδημικά, προστατευόμενα είδη πανίδας, όπως την Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα, καθώς και διάφορα είδη πουλιών που φωλιάζουν εκεί.

Η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 καθώς εδώ υπάρχουν σημαντικοί τύποι οικοτόπου και είδη χλωρίδας και πανίδας όπως:

Τύποι οικοτόπου:

• Δενδροειδή θαμνώνες με παλλούρα (Zyziphus lotus) (5220): Θαμνώδης βλάστηση σε ξηρές και ημιερημικές περιοχές με κυρίαρχο είδος την παλλούρα (Ziziphus lotus). Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Φρύγανα από μαζίν (Sarcopoterium spinosum) (5420): Χαμηλή θαμνώδης βλάστηση, συχνά αγκαθωτή και αρωματική, με κυρίαρχο φυτό το μαζίν, που αναπτύσσεται σε ξηρά και πετρώδη εδάφη.
• Ψευδοστέπα με αγρωστώδη και μονοετή φυτά από Thero-Brachypodietea (6220): Ξηρά μεσογειακά λιβάδια με χαμηλά φυτά και αγριολούλουδα που ζουν ένα χρόνο. Μπορεί κάποιος να τα παρατηρήσει πιο εύκολα την άνοιξη, σε ανοίγματα δασών ή θαμνώνων ή γυμνών εκτάσεων, πριν ξεραθούν από τις ψηλές θερμοκρασίες και την ανομβρία του καλοκαιριού. Είναι οικότοπος προτεραιότητας, αφού είναι σπάνιος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Νότια παρόχθια δάση-στοές και λόχμες (Nerio-Tamaricetea και Securinegion tinctoriae) (92D0): Βλάστηση που αναπτύσσεται σε κοίτες και όχθες ποταμών που περνούν μεγάλες περιόδους ξηρασίας. Συχνά μεγαλώνουν σε ρηχά εδάφη ή/και πετρώδεις τοποθεσίες. Χαρακτηριστικά είδη είναι η πικροδάφνη, τα αλμυρίκια και η λυγαριά.

Οικότοπος είναι ο τόπος όπου ζει ένα είδος, ένας πληθυσμός ή μια βιοκοινότητα (δηλαδή πληθυσμός διαφόρων ειδών). Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνθήκες και έχει τα δικά του βιοτικά (ζωντανοί οργανισμοί) και αβιοτικά (έδαφος, μικροκλίμα, κ.ά.) χαρακτηριστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι ορισμένοι από αυτούς τους τύπους οικοτόπων είναι πολύ σημαντικοί και πρέπει να προστατεύονται, γιατί εκεί ζουν είδη που είναι απειλούμενα ή/και μοναδικά για την ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα.

Είδη καθορισμού (δηλαδή σημαντικά είδη για τα οποία επιλέχθηκε και προστατεύεται η συγκεκριμένη περιοχή):

• Μικρορινόλοφος (Rhinolophus hipposideros)
• Αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα ή Νυχτοπάππαρος (Rousettus aegyptiacus)
• Ορχιδέα του Kotschyi ή Μελισσάκι (Ophrys kotschyi) (ε) → ανθίζει Φλεβάρη – Απρίλιο

(ε) = ενδημικό

Άλλα σημαντικά είδη:

Η περιοχή φιλοξενεί πολλά ενδημικά είδη και υποείδη χλωρίδας, όπως το Allium cupani subsp. cyprium, το Allium cyprium subsp. lefkarense, το Anthemis tricolor, το Asperula cypria κ.ά.

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή

• Εντός της προστατευόμενης περιοχής βρίσκεται το ερειπωμένο χωριό Άγιος Σωζόμενος. Πρόκειται για ένα μεικτό χωριό, το οποίο έχει εγκαταλειφθεί από το 1964 και από τότε είναι ερημωμένο. Πλέον στέκουν εκεί μόνο μερικές εκκλησίες και ερείπια κτιρίων, μεταξύ άλλων ενός παλαιού σχολείου.
• Ένα μεγάλο τμήμα του σημερινού Δαλίου είναι χτισμένο πάνω στα κατάλοιπα του Αρχαίου Ιδαλίου. Το Αρχαίο Ιδάλιον χτίστηκε με βάση τη μυθολογία από τον ήρωα του Τρωικού πολέμου Χαλκάνορα και ήταν ένα από τα έντεκα αρχαία βασίλεια της Κύπρου.

Δραστηριότητες στην περιοχή Natura 2000 και κοντά σε αυτή

Φύση

• Ερειπωμένο χωριό Αγίου Σωζόμενου: Συνίσταται η επίσκεψή του κατά τους χειμερινούς και ανοιξιάτικους μήνες, όταν στο τοπίο κυριαρχεί η καταπράσινη άγρια βλάστηση πριν ξεραθεί από την ζέστη του καλοκαιριού. Θα έχετε την ευκαιρία παρατήρησης ειδών χλωρίδας και πανίδας, καθώς και εντυπωσιακών πετρωμάτων και σχηματισμών. Ιδανικό για τους λάτρεις φωτογραφίας τοπίων ή/και άγριας ζωής, καθώς και για όσους θέλουν να παρακολουθήσουν το χρυσαφένιο ηλιοβασίλεμα.
• Πτηνοπαρατήρηση στην περιοχή:
  • Το χωριό και ιδιαίτερα οι γκρεμοί και οι βράχοι του προσφέρουν θέσεις φωλιάσματος για το Διπλογέρακο (Buteo rufinus), την Κουκουβάγια (Athene noctua) και τον Πετρίτη ή Ζάνο (Falco peregrinus), ενώ αρκετές Βουνοσκαλιφούρτες (Oenanthe finschii) ξεχειμωνιάζουν εκεί (τέλη Οκτωβρίου – Μάρτιο). Επίσης στα ερειπωμένα κτίρια του Αγίου Σωζόμενου καθώς και σε τεχνητές φωλιές φωλιάζει η Χρυσοκαρακάξα ή Κράγκα (Coracias garrulus).
  • Ο Χειμωνόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus) και το Ξεφτέρι ή Τζικλοσιάχινο (Accipiter nisus) επισκέπτονται τα χωράφια της περιοχής τον χειμώνα, όπως επίσης και κοπάδια από Σταρήθρες ή Τρασιήλες (Alauda arvensis).
  • Όταν ο εποχικός ποταμός Γιαλιάς έχει ροή την άνοιξη, ερωδιοί και παρυδάτια πουλιά, όπως για παράδειγμα Χαλκόκοτες (Plegadis falcinellus) που μεταναστεύουν στην Κύπρο από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο, χρησιμοποιούν τις λιμνούλες που σχηματίζονται. Η Βαλτόπαπια ή Ασπρομάτα (Aythya nyroca) είναι πιθανό να εμφανιστεί στις λιμνούλες του Σταθμού Επεξεργασίας Λυμάτων Βαθιά Γωνιά.
• Αστροπαρατήρηση στον Άγιο Σωζόμενο: Ο χώρος είναι ιδανικός για αστροπαρατήρηση, λόγω μειωμένης φωτορύπανσης.
• Σημεία θέας στον Άγιο Σωζόμενο: Ο επισκέπτης είναι δυνατό να περπατήσει μέσω των χωματόδρομων που οδηγούν σε πιο ψηλά σημεία του λόφου για να απολαύσει από εκεί την υπέροχη θέα.

Πολιτιστικά

• Εκκλησίες στον Άγιο Σωζόμενο: Παρόλο που το χωριό Άγιος Σωζόμενος έχει εγκαταλειφθεί από το 1964, εντούτοις παραμένει ένα σημείο κατατεθέν για τους λάτρεις της ιστορίας.
  • Η εκκλησία του Αγίου Σωζόμενου είναι το μόνο κτίριο που έμεινε όρθιο στο πέρασμα του χρόνου.
  • Το λαξευμένο ερημητήριο και τάφος του Αγίου Σωζόμενου, γνωστό και ως η εκκλησία της Παναγίας του Αγίου Σωζόμενου, με εξαιρετικές τοιχογραφίες του 11ου-12ου αιώνα, βρίσκεται στην άκρη ενός υψώματος λίγο έξω από το χωριό.
  • Λίγα μέτρα από την εκκλησία του Αγίου Σωζόμενου βρίσκονται τα ερείπια της εκκλησίας του Αγίου Μάμα. Η ημιτελής φραγκοβυζαντινή εκκλησία του Αγίου Μάμα λέγεται ότι χτίστηκε μεταξύ 15ου και 16ου αιώνα από την Αικατερίνη Κορνάρο ή τον Ευγένιο Συγκλητικό, και σε αυτήν διακρίνονται στοιχεία γοτθικής αρχιτεκτονικής.
• Βασιλική Αγρέπαυλη της Αικατερίνης Κορνάρο στην Ποταμιά: Η κατοικία της τελευταίας βασίλισσας της Κύπρου (1474-1489). Μέσα στους πέντε αιώνες ζωής του, το κτίριο άλλαξε χέρια και μορφή. Σήμερα, ένα μέρος του εγκαταλελειμμένου αυτού κτιρίου αναστηλώθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων.
• Κυπριακό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο Δάλι: Με πάνω από 2500 εκθέματα που περιλαμβάνουν θηλαστικά, πτηνά, ψάρια, ερπετά και έντομα, καθώς και πετρώματα, ορυκτά, ημιπολύτιμους λίθους, όστρακα, απολιθώματα και άλλα, ο χώρος του μουσείου είναι ιδανικός για τους λάτρεις ή/και μελετητές της φύσης και της γεωλογίας.
• Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχαίου Ιδαλίου: Στην περιοχή Ιδαλίου, κοντά στην Ποταμιά, συναντά κανείς το αρχαιολογικό μουσείο Ιδαλίου. Το μουσείο συνδέεται μέσω μονοπατιού με τον αρχαιολογικό χώρο, όπου βρίσκονται τα απομεινάρια από τα αρχαία ανάκτορα του βασιλείου. Σύμφωνα με τον μύθο, ιδρυτής του αρχαίου βασιλείου ήταν ο θρυλικός ήρωας του Τρωικού Πολέμου Χαλκάνωρας).
• Εκκλησία Παναγίας Τσαμπίκας στο Πέρα Χωριό: Σημείο θέας και παρακολούθησης ηλιοβασιλέματος, ιδανικό για τους λάτρεις φωτογραφίας τοπίου. Κατά τους χειμερινούς και ανοιξιάτικους μήνες το τοπίο είναι καταπράσινο.

Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης

• Περπατάμε εντός των μονοπατιών για τη δική μας ασφάλεια και προστασία της φύσης.
• Χαιρόμαστε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος χωρίς να τα συλλέγουμε (λουλούδια, απολιθώματα, πετρώματα κ.λπ.)
• Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
• Χρησιμοποιούμε με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
• Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.

Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future, LIFE18 IPE/CY/000006), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.

Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria

Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα

Φωτογραφία τίτλου: Αναστασία Αρίστου

The post Φύση, παράδοση και πολιτισμός στην περιοχή Άλυκος Ποταμός – Άγιος Σωζόμενος appeared first on Pandoteira.

1.Τα φίδια μάς είναι χρήσιμα;

Μπορεί να μην το αντιλαμβανόμαστε αμέσως, ιδίως όταν έχουμε κλειστεί σε τέσσερις τοίχους και δύο οθόνες, αλλά όλα τα ζώα της φύσης είναι σημαντικά και χρήσιμα.

Η υγεία και η ποιότητα ζωής του ανθρώπου εξαρτάται άμεσα από την υγεία του φυσικού περιβάλλοντος και κατ’ επέκταση τις ισορροπίες που το διέπουν. Τα φίδια προσφέρουν στην ανθρώπινη ευημερία με ποικίλους τρόπους:

• Φίλοι των αγροτών: Σημαντικό μέρος της διατροφής τους αποτελείται από τρωκτικά (ποντίκια και αρουραίους), τα οποία όταν αφεθούν ανεξέλεγκτα, χωρίς φυσικούς θηρευτές, προκαλούν σοβαρές ζημιές στις καλλιέργειες, όπως για παράδειγμα τις χαρουπιές.
• Προστασία από σοβαρές ασθένειες: Με το να καταναλώνουν τρωκτικά, τα φίδια μας προστατεύουν από σοβαρές ασθένειες. Τα τρωκτικά μπορεί να αποτελέσουν φορείς ασθενειών, όπως η Λεπτοσπείρωση και η Μπορρελίωση (ή Lyme disease), μέσω τσιμπουριών. Τα ποντικοφάρμακα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση των τρωκτικών είναι τοξικά και επικίνδυνα για εμάς τους ίδιους, ενώ οδηγούν στον θάνατο πληθώρας φυσικών θηρευτών όπως τα φίδια και τα αρπακτικά πουλιά που τρέφονται με το δηλητηριασμένο τρωκτικό. Έτσι, αντί να μειώνεται ο πληθυσμός των τρωκτικών, σε βάθος χρόνου αυξάνεται λόγω μείωσης των φυσικών θηρευτών τους.
• Χρησιμότητα στην ιατρική: Όλο και περισσότερα φάρμακα κατασκευάζονται από ένζυμα και τοξίνες που προέρχονται από το δηλητήριο φιδιών. Τέτοια φάρμακα περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων αντιθρομβωτικά και φάρμακα που αντιμετωπίζουν καρδιακές προσβολές ή εγκεφαλικά επεισόδια.
• Τροφική αλυσίδα: Πέρα από τον βασικό ρόλο των φιδιών ως θηρευτές, τα ίδια αποτελούν λεία για πληθώρα άλλων ζώων, κυρίως αρπακτικών πτηνών, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στην ισορροπία της βιοποικιλότητας της Κύπρου.

2.Έχουμε επικίνδυνα ή θανατηφόρα φίδια στην Κύπρο;

Τα ζώα επιτίθενται ή μάλλον αμύνονται και γίνονται επικίνδυνα μόνο όταν απειληθούν.

Στην Κύπρο έχουμε 3 δηλητηριώδη είδη φιδιών. Από αυτά, μόνο η φίνα – αλλιώς κοντούρα, οχιά ή έχιδνα – (Macrovipera lebetinus) έχει δηλητήριο αρκετά τοξικό για να μας κάνει ζημιά. Τα άλλα δύο, η σαΐτα (Malpolon insignitus) και ο ξυλόδρωπης (Telescopus fallax) παρόλο που έχουν δηλητήριο, το δάγκωμα τους δεν μπορεί να προκαλέσει καμία σημαντική βλάβη στον άνθρωπο και έτσι θεωρούνται εντελώς ακίνδυνα.

Όσον αφορά τη φίνα, ναι είναι επικίνδυνη, αλλά δεν υπάρχει λόγος για πανικό. Η φίνα είναι πολύ λιγότερο επικίνδυνη απ’ όσο νομίζουμε. Καταρχάς, δεν επιτίθεται ποτέ στον άνθρωπο, αλλά μπορεί να δαγκώσει για να αμυνθεί σε περίπτωση που την πλησιάσουμε σε πολύ κοντινή απόσταση, την πατήσουμε ή επιχειρήσουμε να την πιάσουμε. Το δηλητήριο της φίνας δεν είναι νευροτοξικό – δεν επηρεάζει δηλαδή το νευρικό σύστημα – όπως το δηλητήριο ορισμένων ειδών που εντοπίζονται σε άλλες ηπείρους (π.χ. κόμπρες, μάμπα). Σε αυτή την περίπτωση τα πράγματα θα ήταν πολύ πιο σοβαρά. Στην περίπτωση της φίνας το δηλητήριο είναι κυρίως κυτταροτοξικό και αιμοτοξικό – επηρεάζει δηλαδή τους ιστούς και το αίμα – και εξαπλώνεται κυρίως μέσω της λέμφου παρά μέσω της κυκλοφορίας του αίματος. Ως εκ τούτου χρειάζεται χρόνο για να δράσει. Αυτό μας δίνει χρόνο (μερικές ώρες) για να πάμε στο πλησιέστερο νοσοκομείο όπου και θα μας περιθάλψουν.

Αν μας δαγκώσει φίνα, ναι θα τρομάξουμε, ναι θα πονέσουμε, ναι θα μας πάρει ενδεχομένως λίγες μέρες να ξαναγίνουμε καλά, αλλά δεν θα πεθάνουμε. Στην Κύπρο κάθε χρόνο δεκάδες άνθρωποι δαγκώνονται από φίνες. Ωστόσο, οι θάνατοι είναι εξαιρετικά σπάνιοι και συνήθως οφείλονται σε αλλεργικό σοκ ή βεβαρημένο ιατρικό ιστορικό.

Μετά από δάγκωμα φίνας, η μεταφορά στο νοσοκομείο είναι επιτακτική και πρέπει να γίνει άμεσα. Παρόλο που γενικά έχουμε αρκετό χρόνο να πάμε στο νοσοκομείο όπου κι αν βρισκόμαστε στο νησί, όσο πιο γρήγορα πάμε, τόσο μικρότερη ζημιά θα προλάβει να προκληθεί στους ιστούς από το δηλητήριο και τόσο γρηγορότερα θα αναρρώσουμε. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στα μικρά παιδιά, τους ηλικιωμένους και σε άτομα που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες, λόγω διαφόρων παθήσεων. Τα άτομα αυτά, λόγω της κατάστασής τους, πιθανόν να επηρεαστούν πιο γρήγορα και έντονα από το δηλητήριο και η νοσηλεία πρέπει να γίνεται ταχέως.

3.Γιατί δεν τα εξοντώνουμε να σώσουμε ζωές;

Περισσότερες ζωές θα κινδυνεύσουν αν εξοντώσουμε τα φίδια παρά αν τα αφήσουμε στην ησυχία τους. Τα φίδια παίζουν σημαντικό ρόλο στην ισορροπία των οικοσυστημάτων και η διατάραξη της ευαίσθητης αυτής ισορροπίας μας βάζει σε κίνδυνο.

Τα φίδια ανήκουν στη φύση της Κύπρου. Βρίσκονται σε αυτό το νησί για πολύ περισσότερο χρόνο από τους ανθρώπους. Αρκετά εκατομμύρια χρόνια πριν, για την ακρίβεια. Το περιβάλλον του νησιού μας αναπτύχθηκε, εξελίχθηκε και διατήρησε μια οικολογική ισορροπία μαζί με αυτά. Η εξόντωση των φιδιών, και η διατάραξη της ισορροπίας αυτής μόνο προβλήματα θα επιφέρει. Ένα πολύ εύκολα αντιληπτό παράδειγμα της διατάραξης της ισορροπίας αυτής είναι η αύξηση του πληθυσμού των θηραμάτων τους και συγκεκριμένα των αρουραίων. Οι φίνες αποτελούν ιδιαίτερα αποτελεσματικούς θηρευτές των μεγάλων αρουραίων. Απουσία τους από το φυσικό περιβάλλον θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του πληθυσμού των αρουραίων, ιδίως σε περιοχές που απουσιάζουν άλλοι θηρευτές, όπως τα ανθρωποπούλια. Οι αρουραίοι αποτελούν πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα για τον άνθρωπο, τόσο οικονομικό, μέσω της καταστροφής σοδιών, όσο και υγειονομικό, καθώς είναι φορείς ασθενειών που εύκολα μπορούν να μεταφερθούν και να επηρεάσουν τον άνθρωπο.

4.Ποια είναι η αναμενόμενη συμπεριφορά μιας φίνας;

Οι φίνες δεν ξυπνάνε το πρωί λέγοντας “Αχ, τι θα κάνω σήμερα… ας πάω να δαγκώσω κανένα άνθρωπο”. Ζούνε την καθημερινότητα τους όπως κάθε ζώο που αγωνίζεται για να επιβιώσει. Θα ζεσταθούν στον ήλιο, θα δροσιστούν στη σκιά, θα κυνηγήσουν για να φάνε και θα απολαύσουν και αυτές όσα η φύση τους προσφέρει.

Η φίνα είναι αργοκίνητο είδος οχιάς, σε αντίθεση με τα περισσότερα άλλα φίδια του νησιού. Το χαρακτηριστικό αυτό την κάνει να βασίζεται περισσότερο στο καμουφλάζ και την ακινησία, ελπίζοντας πως δεν θα την δούμε και θα την προσπεράσουμε, αφού τα φίδια βλέπουν τον άνθρωπο σαν κάποιον μεγαλόσωμο θηρευτή. Όταν το καμουφλάζ δεν είναι αρκετό και ο «πιθανός θηρευτής» – εμείς δηλαδή – εξακολουθεί να πλησιάζει τη φίνα, τότε επόμενη γραμμή άμυνας είναι να τραπεί σε φυγή, εφόσον της δοθεί ο χώρος, ή να προειδοποιήσει με συριγμό για να απωθήσει τον θηρευτή.

Οι μόνες περιπτώσεις στις οποίες η φίνα θα προσπαθήσει να μας δαγκώσει είναι αν την πατήσουμε (και αυτό όχι πάντα), αν την πιάσουμε στα χέρια μας, αν προσπαθήσουμε να την σηκώσουμε από το έδαφος, ή αν την πλησιάζουμε σε πολύ μικρή απόσταση. Σημαντικό είναι να τονιστεί πως τις περισσότερες φορές δαγκώματα συμβαίνουν όταν κάποιος επιχειρεί να σκοτώσει μια φίνα ή να την πιάσει για οποιοδήποτε λόγο.

Οι φίνες δεν εκτινάσσονται και δεν μας κυνηγάνε για να μας δαγκώσουν. Αντιθέτως, μας φοβούνται και κάνουν ό,τι μπορούν για να μας αποφύγουν, ώστε να επιβιώσουν. Ο σωστός και πιο αποτελεσματικός τρόπος να παραμείνουμε ασφαλείς όταν βρισκόμαστε στην εξοχή, είναι να βλέπουμε πάντοτε πού πατάμε και πού βάζουμε τα χέρια μας. Επίσης, όταν πάμε για πεζοπορία ή εκτελούμε εργασίες στην εξοχή, είναι καλό να φοράμε μποτάκια πεζοπορίας ή άρβυλα και όχι ανοικτά παπούτσια.

5.Τι κάνουμε αν μας δαγκώσει φίδι;

Το θέμα δεν πρέπει να είναι μόνο το τι κάνουμε, αλλά και το τι ΔΕΝ κάνουμε. Δεν υπάρχει λόγος πανικού – δεν ήρθε η συντέλεια του κόσμου. Δεν σκίζουμε την πληγή και δεν ρουφάμε το δηλητήριο – αυτά μόνο στις ταινίες γίνονται. Δεν αδιαφορούμε και δεν πιάνουμε τιμόνι στα χέρια μας.

Αν μας δαγκώσει φίδι το οποίο ξέρουμε σίγουρα ότι δεν είναι φίνα, τότε δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας. Καλό είναι να πλύνουμε την πληγή με σαπούνι, ώστε να αποφύγουμε το ενδεχόμενο βακτηριακής μόλυνσης, παρόλο που αυτό είναι πολύ μικρό. Ας μην ξεχνάμε πως τα φίδια τρέφονται με αρουραίους και μπορεί να γίνει μεταφορά μικροβίων από το δάγκωμά τους. Προληπτικά, μπορούμε να πάμε στο νοσοκομείο για να γίνει κατάλληλη περιποίηση της πληγής.

Αν υποψιαζόμαστε πως πρόκειται για δάγκωμα φίνας πρέπει να παραμείνουμε ψύχραιμοι. Ο πανικός είναι ο χειρότερος εχθρός. Υπάρχει αρκετός χρόνος για να πάμε με ασφάλεια στο πλησιέστερο νοσοκομείο, όπου κι αν βρισκόμαστε. Καλούμε το 112 και ειδοποιούμε για το περιστατικό, ώστε να είναι ενήμερο και προετοιμασμένο το νοσοκομείο να μας περιθάλψει. Αν δεν μπορεί κάποιος να μας μεταφέρει στο νοσοκομείο, ζητάμε ασθενοφόρο. Δεν οδηγούμε αν έχουμε δαγκωθεί. Η ακινησία του δαγκωμένου μέλους είναι σημαντική ώστε να περιοριστεί η διάχυση του δηλητηρίου στους γύρω ιστούς. Δεν κάνουμε καμία περίδεση στο δαγκωμένο μέλος, καθώς αυτό μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη ζημιά. Δεν προσπαθούμε να ρουφήξουμε το δηλητήριο και δεν παίρνουμε κανένα φάρμακο χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

6.Πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε πως δεν θα μπουν φίδια στην αυλή και το σπίτι μας;

Κανένα ζώο δεν έχει την παραμικρή διάθεση να μπει στο σπίτι ενός ανθρώπου, εκτός ίσως από τις κατσαρίδες. Τα φίδια όταν μπαίνουν στις αυλές μας είναι συνήθως από λάθος ή απόγνωση, στην προσπάθεια τους να βρουν φαγητό, προστασία ή δροσερό μέρος για να ξαποστάσουν το καλοκαίρι.

Υπάρχουν τρόποι με τους οποίους μπορούμε να απωθήσουμε τα φίδια από τον χώρο μας και υπάρχουν και αμέτρητοι τρόποι που δεν έχουν κανένα απολύτως αποδεδειγμένο αποτέλεσμα. Τις πλείστες φορές, τα φίδια είναι περαστικοί επισκέπτες και θα φύγουν από μόνα τους.

Ουσίες όπως το θειάφι, οι ναφθαλίνες ή άλλα χημικά σκευάσματα του εμπορίου είναι τοξικά και πολύ επικίνδυνα για τον άνθρωπο, χωρίς κανένα αποδεδειγμένο αποτέλεσμα στην απώθηση των φιδιών. Πολλά απωθητικά του εμπορίου επιλέγουν να μην αναφέρουν τις δραστικές τους ουσίες, γεγονός που τα κάνει εν δυνάμει ακόμα πιο επικίνδυνα για εμάς. Φυσικά σκευάσματα με βάση το σκόρδο ή τη λεβάντα είναι σαφώς προτιμότερα από τα χημικά, αλλά και πάλι η αποτελεσματικότητα τους χρειάζεται επιβεβαίωση. Το ίδιο συμβαίνει και με συσκευές που παράγουν δονήσεις ως μέτρο απώθησης των φιδιών.

Το μόνο σίγουρο είναι πως όλα αυτά κάνουν εμάς να αισθανθούμε πιο ασφαλείς. Στην πράξη, όταν ένα φίδι ακολουθεί τη μυρωδιά ενός αρουραίου και αυτή η μυρωδιά το φέρει στην αυλή μας, δεν θα σταματήσει το κυνήγι του γιατί απλά υπάρχει εκεί κάτι που το ενοχλεί. Θα συλλάβει τη λεία του και μετά θα φύγει.

Τι είναι πραγματικά αποτελεσματικό; Να μην δίνουμε λόγο σε ένα φίδι να επισκεφτεί τον χώρο μας. Τα φίδια συχνά προσελκύονται σε σπίτια γιατί αυτά προσφέρουν πηγή τροφής ή και κατάλληλες κρυψώνες. H παρουσία φιδιών συνήθως υποδηλώνει παρουσία τρωκτικών, με τα οποία τρέφονται, συνεπώς προτεραιότητα έχει να διατηρούμε έναν χώρο που να μην προσελκύει τρωκτικά. Διατηρούμε λοιπόν την αυλή μας καθαρή:

• Απομακρύνουμε υπολείμματα τροφών και πηγές νερού (π.χ. σωλήνες ποτίσματος που έχουν απώλειες), τα οποία θα προσελκύσουν τα ποντίκια.
• Κόβουμε τα ψηλά χόρτα και απομακρύνουμε σωρούς υλικών που μπορεί να αποτελέσουν κρυψώνες για τρωκτικά, αλλά και για φίδια.
• Καθαρίζουμε τις περιοχές κάτω από θάμνους και δέντρα στις οποίες επίσης μπορούν να κρυφτούν τα φίδια.

Σε καμία περίπτωση δεν χρησιμοποιούμε ως μέθοδο σύλληψης ή θανάτωσης, δηλητήρια, κολλητικές ταινίες ή δίχτυα. Οι μέθοδοι αυτοί δεν είναι καθόλου επιλεκτικοί στα ζώα που σκοτώνουν, και συνήθως οδηγούν σε ένα αργό και βασανιστικό θάνατο.

7.Η ύπαρξη μαύρου φιδιού σε μια περιοχή (π.χ. στο χωράφι μου) μπορεί να βοηθήσει στο να απομακρυνθούν τα δηλητηριώδη φίδια;

Οι εχθροί του εχθρού μου, είναι φίλοι μου… έτσι δεν έλεγαν οι παλιοί; Το μαύρο φίδι λοιπόν (θερκό ή περβολάρης, όπως είναι επίσης γνωστό) είναι σημαντικός σύμμαχος του ανθρώπου.

Ανέκαθεν οι χωρικοί και οι αγρότες ένιωθαν ασφάλεια αν ήξεραν πως στο περβόλι ή την αυλή τους υπήρχε ένα μαύρο φίδι. Αρκετές φορές μάλιστα έφερναν οι ίδιοι και φρόντιζαν μαύρα φίδια για να τους προστατεύουν από τις φίνες. Αυτό το έκαναν γιατί τα μαύρα φίδια αποτελούν φυσικό θηρευτή της φίνας. Είναι πιο μεγάλα σε μέγεθος – ένα μεγάλο μαύρο φίδι μπορεί να φτάσει και τα 2,5 με 3 μέτρα – πιο ρωμαλέα και δυνατά, και μπορούν να σκοτώσουν και να τραφούν με φίνες. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όπου υπάρχουν μαύρα φίδια δεν υπάρχουν φίνες, όπως ακριβώς δεν σημαίνει ότι όπου υπάρχουν φίδια που τρέφονται με τρωκτικά, δεν υπάρχουν ποντίκια. Σίγουρα πάντως η παρουσία ενός μεγάλου μαύρου φιδιού σε μία περιοχή θα κάνει την φίνα να το σκεφτεί δυο και τρεις φορές πριν πλησιάσει.

Το κάθε είδος είναι σημαντικό και έχει τον ρόλο του

Κάθε είδος που αποτελεί μέρος της βιοποικιλότητας μιας περιοχής διαδραματίζει έναν ξεχωριστό και αναντικατάστατο ρόλο. Όταν επιτρέπουμε στα ζώα να λειτουργούν φυσικά, ως θηρευτές, θηράματα και μέλη των πολύπλοκων οικοσυστημάτων στα οποία ανήκουν, συμβάλλουμε στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας. Μιας ισορροπίας από την οποία εξαρτάται και ο ίδιος ο άνθρωπος, ως αναπόσπαστο μέρος της φύσης.

Ας επιτρέψουμε λοιπόν στα φίδια να διαδραματίσουν τον ρόλο που τους αναλογεί στην ισορροπία του φυσικού περιβάλλοντος. Αν δεις τραυματισμένο φίδι ή αν κάποιο φίδι εισέλθει σε κατοικημένο χώρο, επικοινώνησε με την αστυνομία ή την πυροσβεστική.

Συγγραφή: Μαριλένα Σταματίου, Γιώργος Πισιήλης (Ερπετολογικός Σύνδεσμος Κύπρου) & Δρ. Σάββας Ζώτος (Εργαστήριο Διαχείρισης Χερσαίων Οικοσυστημάτων – Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου)

Επιμέλεια: Διαχειριστική ομάδα έργου “Πανδώτειρα”

Φωτογραφία τίτλου: Νεαρό μαύρο φίδι (Σάββας Ζώτος)

The post Μήπως φοβόμαστε άδικα τα φίδια; appeared first on Pandoteira.

Κάπου εκεί, σε θαμνώδεις και πετρώδεις περιοχές, ζει ένα φυτό που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο – ο Αστράγαλος των Λευκάρων (Astragalus macrocarpus subsp. lefkarensis). Πρόκειται για ενδημικό υποείδος της Κύπρου, το οποίο έχει καταγραφεί σε μόλις 7 περιοχές του νησιού μας. Συγκεκριμένα, μπορούμε να το δούμε κοντά στα Λεύκαρα, την Ασγάτα, την Τόχνη, την Αλαμινό, τα Κελοκέδαρα, την Ίνεια και τον Κορμακίτη, σε υψόμετρα από 75 μέχρι 700 μέτρα.

Ονομάζεται Αστράγαλος των Λευκάρων επειδή το σχήμα των σπερμάτων του μοιάζει με ένα από τα οστά του ανθρώπινου αστράγαλου και πρωτοεντοπίστηκε στην περιοχή των Λευκάρων. Ο συνολικός πληθυσμός του υποείδους παραμένει μικρός.

Αν και είναι πολύ σημαντικό φυτό, δεν προσελκύει εύκολα την προσοχή. Είναι ένας μικρός, τριχωτός θάμνος, ύψους περίπου 30–60 εκατοστών. Οι πυκνές γκριζόλευκες τρίχες του το βοηθούν να αντέχει στη ξηρασία, ενώ την περίοδο της ανθοφορίας του, από τον Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο, εμφανίζει κίτρινα άνθη σε μικρές ομάδες.

Προτιμά συγκεκριμένες περιοχές

Ο Αστράγαλος των Λευκάρων δεν φυτρώνει οπουδήποτε. Προτιμά ξηρές, πετρώδεις πλαγιές με χαμηλή μεσογειακή βλάστηση, δηλαδή τοπία με διάσπαρτους θάμνους, αγκαθωτά και αρωματικά φυτά. Αυτό το περιβάλλον μπορεί να φαίνεται σκληρό ή φτωχό, όμως φιλοξενεί πολλά σημαντικά είδη της κυπριακής φύσης.

Tο συγκεκριμένο υποείδος συνδέεται με δύο περιοχές του δικτύου Natura 2000: την Περιοχή Ασγάτας (CY5000007) και την Περιοχή Λευκάρων (CY6000005). Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η Περιοχή Ασγάτας, καθώς φιλοξενεί τον μεγαλύτερο γνωστό πληθυσμό του φυτού. Καθώς ο συνολικός πληθυσμός του υποείδους παραμένει μικρός, η προστασία των περιοχών όπου φυτρώνει είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό ένα μικρό φυτό;

Ίσως κάποιος να αναρωτηθεί, γιατί να μας ενδιαφέρει τόσο ένα φυτό που οι περισσότεροι μπορεί να προσπεράσουμε χωρίς καν να το δούμε; Η απάντηση είναι απλή, επειδή δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο. Αν χαθεί από την Κύπρο, χάνεται από ολόκληρο τον κόσμο.

Ο Αστράγαλος των Λευκάρων είναι ένα από εκείνα τα είδη που κάνουν τη φύση του νησιού μοναδική. Δεν είναι απλώς “ένα φυτό”. Είναι μέρος της φυσικής ταυτότητας του τόπου. Κουβαλά μέσα του την ιστορία του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο προσαρμόστηκε, δηλαδή του εδάφους, του κλίματος, του νερού, του φωτός από τον ήλιο και των άλλων οργανισμών γύρω του.

Πώς το έργο Πανδώτειρα προστατεύει τον Αστράγαλο των Λευκάρων;

Η προστασία του Αστράγαλου των Λευκάρων συνδέεται άμεσα με τον σκοπό του δικτύου Natura 2000, δηλαδή τη διατήρηση ειδών και οικοτόπων με μεγάλη οικολογική αξία. Το είδος αναφέρεται στη βάση δεδομένων EUNIS ως «είδος προτεραιότητας» της Οδηγίας των Οικοτόπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ για αυτό ακριβώς το είδος έχουν χαρακτηριστεί ως Natura οι περιοχές Ασγάτας και Λευκάρων.

Σε αυτή την προσπάθεια εντάσσεται και το έργο Πανδώτειρα, το οποίο στοχεύει στη βελτίωση της κατάστασης διατήρησης σημαντικών ειδών και τύπων οικοτόπων στην Κύπρο, μέσα από δράσεις σε ολόκληρο το δίκτυο Natura 2000.

Στο πλαίσιο του έργου, θα γίνουν δράσεις για ενίσχυση του πληθυσμού στην περιοχή Λευκάρων και για εγκατάσταση νέας αποικίας στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα. Επίσης θα εφαρμοστεί έλεγχος της ανταγωνιστικής βλάστησης μέσω ήπιου κλαδέματος και απομάκρυνσης νεαρών δενδρυλλίων των κύριων ανταγωνιστικών ειδών στην περιοχή Ασγάτας.

Ίσως το έχουμε ήδη προσπεράσει

Φυτά όπως τον Αστράγαλο των Λευκάρων είναι εύκολο να τα προσπεράσει κανείς, αφού δεν είναι φανταχτερά για να μας ελκύσουν την προσοχή. Και ίσως αυτό είναι το πιο δυνατό σημείο της ιστορίας του είδους, το ότι κάτι τόσο σπάνιο μπορεί να βρίσκεται δίπλα μας, χαμηλά στο έδαφος, και να περνάει απαρατήρητο στο μάτι που δεν είναι εκπαιδευμένο.

Την επόμενη φορά που θα βρεθούμε σε μια πλαγιά, αξίζει να σταματήσουμε για λίγο. Να κοιτάξουμε όχι μόνο το τοπίο γενικά, αλλά και τις μικρές μορφές ζωής που το συνθέτουν. Μπορεί να είμαστε τυχεροί και να δούμε ένα φυτό διακριτικό, τριχωτό, σχεδόν κρυμμένο μέσα στη βλάστηση, που υπάρχει μόνο στην Κύπρο και πουθενά αλλού στον κόσμο!

Μάθετε περισσότερα για το έργο Πανδώτειρα εδώ.

Συγγραφή: Μαρίνα Γρηγορίου (Ομοσπονδία Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου)

Συμβολή: Δρ. Μάριος Ανδρέου (Πανεπιστήμιο Frederick)

Επιμέλεια: Διαχειριστική ομάδα έργου “Πανδώτειρα”

The post Αστράγαλος των Λευκάρων – Ένα φυτό αποκλειστικά Κυπριακό appeared first on Pandoteira.

On Saturday May 16, our team organised a number of activities for children and adults in Kritou Terra and at the Cyprus Environmental Studies Centre, which is located in the village. The activities included:

• Bird ringing and bird release
• Interactive games
• Crafts
• Kremiotis waterfall hike
• Activities with invertebrates
• Workshop with local products and village tour
• Bird feathers’ workshop.

On Sunday, May 17, the celebration moved to the Smigies picnic site in Akamas. The day began with a bird-ringing demonstration and continued with an educational hike along the “Smigies” nature trail. During the hike, participants had the opportunity to learn about the importance of the flora and fauna of the area, which is part of the Natura 2000 network.

The activities were coordinated by Terra Cypria, and were executed with the support of representatives from the: Department of Environment, Department of Fisheries and Marine Research, Game and Fauna Service, Department of Forests, BirdLife Cyprus and Federation of Environmental Organisations of Cyprus.

What is Natura 2000?

The Natura 2000 European Ecological Network is a wide European network of protected natural areas for species of flora, fauna, birds and habitats. Apart from protecting nature and biodiversity, the Natura 2000 network offers us great benefits. For example, the network helps mitigate climate change, protects us from natural disasters, contributes to food security, offers us purified water, attracts visitors thus contributing to the support of regional economies, while at the same time supports full time jobs.

The Pandoteira project

The Pandoteira project deals with the management of the Natura 2000 network in Cyprus, with the purpose of making the network more effective and functional, as well as sustainable. The project is co-funded by the EU’s LIFE Programme, it is coordinated by the Department of Environment and has 13 other associated beneficiaries from Public Bodies, Universities, NGOs and private companies. Find out more about the project’s Partners here.

To learn more about the Pandoteira project follow this link. To view more photos from the celebration click here.

The post Natura Day – 2026 Celebration appeared first on Pandoteira.

As part of our project’s efforts to raise awareness and inform stakeholders connected to the Natura 2000 network, our participation in the Outdoor Adventure Show aimed to engage and inform people who maintain a close relationship with the natural environment. Individuals who love exercising and exploring in the outdoors and who are among the most direct allies in preserving our natural heritage.

At the Pandoteira project information booth, visitors had the opportunity to take part in an educational quiz and learn about the Mediterranean monk seal through one of our educational games. Our goal was to bridge the experience of recreation with the importance of nature conservation and the significance of the Natura 2000 network.

The post Pandoteira at the Outdoor Adventure Show appeared first on Pandoteira.