Δύο ΘΠΠ εντός του Δικτύου Natura 2000
Στην Κύπρο υπάρχουν 7 θαλάσσιες περιοχές εντός του Δίκτυου Natura 2000, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ): η Περιοχή Πόλις-Γιαλιά, ο Ακάμας, τα Μουλιά, το Ακρωτήριο Άσπρο-Πέτρα του Ρωμιού, το Κάβο Γκρέκο, τα Νησιά, καθώς και η υπεράκτια περιοχή Ωκεανίς.
Η θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή (ΘΠΠ) του Κάβο Γκρέκο βρίσκεται εντός της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης του Κάβο Γκρέκο (CY3000005) στο ανατολικότερο άκρο του νησιού και το Κακοσκάλι εντός της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης της Χερσόνησου Ακάμα (CY4000010) βορειοδυτικά της Κύπρου γύρω από το νησάκι του Αγίου Γεωργίου. Και οι δύο περιοχές παρουσιάζουν σημαντικά θαλάσσια ενδιαιτήματα όπως λιβάδια Ποσειδωνίας και υφάλους με δάση του μακροφύκους Cystoseira spp. Τα ενδιαιτήματα αυτά, υποστηρίζουν τη συνύπαρξη ποικίλων οργανισμών, παρέχοντας τους χώρους προστασίας, τροφοληψίας και αναπαραγωγής.
Προστασία και Διαχείριση των ΘΠΠ Κάβο Γκρέκο και Κακοσκάλι
Το Κάβο Γκρέκο κηρύχθηκε ως Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή (ΘΠΠ) το 2018 με Υπουργικό Διάταγμα (Κ.Δ.Π. 115/2018), ενώ το Κακοσκάλι το 2019 (Κ.Δ.Π. 258/2019). Το Κακοσκάλι μάλιστα είναι και η πρώτη ΘΠΠ που δημιουργήθηκε στην Κύπρο μέσω της πρωτοβουλίας του Τοπικού Συνδέσμου Επαγγελματιών Αλιέων Λατσιού, σε συνεργασία με τη ΜΚΟ Ενάλια Φύσης και υποστηρίχθηκε από το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών με σκοπό την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας της περιοχής.
Για να μπορούν να συνυπάρχουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες με την προστασία των οικοσυστημάτων, οι περιοχές αυτές χωρίζονται σε επιμέρους ζώνες με διαφορετικούς κανόνες χρήσης (ζώνωση). Συγκεκριμένα, για λόγους προστασίας των αλιευτικών πόρων και των υδρόβιων οργανισμών απαγορεύτηκε η αλιεία με οποιονδήποτε τρόπο, στις θαλάσσιες περιοχές που ορίζονται ως «Πυρήνας» και «Ουδέτερη Ζώνη» στη Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή Κάβο Γκρέκο και Κακοσκάλι. Οι κάτοχοι επαγγελματικής άδειας παράκτιας αλιείας εξαιρούνται της απαγόρευσης αλιείας στην «Ουδέτερη Ζώνη» (Χάρτης 1α και β).
Μελέτη ιχθυοπανίδας στα πλαίσια του έργου Πανδώτειρα
Στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα έγινε μια τετραετής έρευνα από την εταιρεία AP Marine Environmental Consultancy Ltd σε συνεργασία με το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών για τα είδη που βρίσκονται στις περιοχές αυτές και την αποτελεσματικότητα των μέτρων διαχείρισης της αλιείας (Δες το σχετικό παραδοτέο εδώ).
Η μελέτη που υλοποιήθηκε, κατέγραψε τη βιοποικιλότητα, την αφθονία των ιχθυοπληθυσμών και τον αντίκτυπο των ισχυόντων διαχειριστικών κανονισμών μέσω συνδυασμού οπτικών καταμετρήσεων (visual census), δειγματοληψίας αλιευμάτων και στατιστικών αναλύσεων.
Τα βασικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι οι ΘΠΠ παρέχουν σημαντικά καταφύγια για τους ιχθυοπληθυσμούς, με στοιχεία που δείχνουν αυξημένη βιομάζα και ποικιλότητα στις προστατευόμενες ζώνες σε σύγκριση με τις μη προστατευόμενες περιοχές. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα εμπορικά σημαντικά είδη, όπου η αφθονία των ενήλικων ατόμων και οι πυκνότητες βιομάζας ήταν κατά μέσο όρο πολύ υψηλότερες εντός των προστατευόμενων περιοχών. Η μελέτη αναδεικνύει επίσης εποχιακές και ετήσιες διακυμάνσεις στους ιχθυοπληθυσμούς.
Προκλήσεις και απειλές για τις δύο αυτές ΘΠΠ
Παρά το γεγονός ότι οι αλιευτικές δραστηριότητες μέσα στις ΘΠΠ περιορίζονται βάση της νομοθεσίας, για σκοπούς προστασίας των ενδιαιτημάτων, της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και των αλιευτικών πόρων, οι περιοχές αυτές αντιμετωπίζουν διάφορες απειλές.
Η παράνομη αλιεία είναι μια σημαντική πρόκληση, καθώς παρατηρήθηκαν αλιευτικές δραστηριότητες εντός των ζωνών πλήρους απαγόρευσης αλιείας.
Η παρουσία ξενικών ειδών, όπως το λεοντόψαρο, αποτελούν επίσης απειλή για τη βιοποικιλότητα, καθώς είναι θηρευτές μεγάλου εύρους ενδημικών ειδών ψαριών, μειώνοντας έτσι δραστικά τους πληθυσμούς τους (τα λεοντόψαρα δεν έχουν ουσιαστικούς φυσικούς εχθρούς στη Μεσόγειο).
Επιπλέον, η αγκυροβόληση σκαφών σε ρηχά σημεία είναι ακόμα μια σημαντική πίεση που λαμβάνει χώρα σε καθημερινή βάση.
Βιώσιμη Διαχείριση και Προστασία των ΘΠΠ
Το έργο Πανδώτειρα, με τη μελέτη αυτή, ανέδειξε τη σημασία των περιοχών αυτών και των πιέσεων που δέχονται και συνέβαλε στον ευρύτερο στόχο της προώθησης της βιώσιμης αλιείας και της διατήρησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Κύπρο.
Η περαιτέρω μελέτη των περιοχών αυτών είναι κρίσιμη για τη διαχείριση περιοχών Natura 2000. Οι κανόνες λειτουργίας των ΘΠΠ πρέπει να τηρούνται, για τη διαφύλαξη και την προστασία των περιοχών αυτών. Επιπλέον, η ενίσχυση των μηχανισμών επιβολής της νομοθεσίας και η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στη διαχείριση των περιοχών αυτών, δύναται να οδηγήσει σε σημαντικά οφέλη για τα οικοσυστήματα και τις κοινότητες της περιοχής.
Συγγραφή: Δρ Μαρία Χρίστου (Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών) και Ειρήνη Βαλάντω Παπαγεωργίου (AP Marine Environmental Consultancy Ltd)
Επιμέλεια: Δρ Γιάννα Σαμουήλ, Γιάννης Ιωάννου και Μελίνα Μάρκου (Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών)
Εργασίες πεδίου και φωτογραφία τίτλου: AP Marine Environmental Consultancy Ltd
