Εξερευνώντας τις περιοχές του δικτύου Natura 2000
Στην καρδιά της επαρχίας Πάφου, εκεί όπου ο Ποταμός Χρυσοχούς και οι παραπόταμοί του έχουν σμιλέψει μερικά από τα πιο απότομα φαράγγια του νησιού, απλώνεται μια Ζώνη Ειδικής Προστασίας μοναδικής βιοποικιλότητας. Μόνιμα τρεχούμενα νερά, πυκνή παραποτάμια βλάστηση και 101 είδη πτηνών, συνθέτουν ένα οικοσύστημα σπάνιο για την Κύπρο. Επιπλέον, χωριά χτισμένα στις όχθες του ποταμού, αρχαία ξωκλήσια, ένα ιστορικό καζίνο του 1880 και παραδοσιακά οινοποιεία αποκαλύπτουν έναν πλούσιο πολιτιστικό χάρτη που δένει απόλυτα με τη φύση.
Ακολουθήστε μας σε μια βόλτα ανάμεσα σε μονοπάτια, καταρράκτες και ιστορίες αιώνων, και ανακαλύψτε πώς μπορούμε να απολαύσουμε αυτή την περιοχή σεβόμενοι την προστασία της.
Γενικές πληροφορίες:
- Η ΖΕΠ «Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής» (CY4000016) βρίσκεται στην επαρχία Πάφου. Περιλαμβάνει βαθιά φαράγγια, από τα πιο απότομα του νησιού, και καταλαμβάνει τμήματα των κοινοτήτων Χρυσοχού, Καραμούλληδες, Γουδί, Χόλη, Τέρρα, Κρήτου Τέρρα, Σκούλλη, Πάνω και Κάτω Ακουρδάλεια, Πάνω και Κάτω Αρόδες, Θελέτρα και Κάθηκας.
- Η περιοχή αποτελεί μοναδικό οικοσύστημα στην Κύπρο με μόνιμη ροή νερού στα φαράγγια, στοιχείο σπάνιο στο νησί. Η εναλλαγή βλάστησης (μακία και σκληρόφυλλη βλάστηση, παραποτάμια δάση με πλατάνους και καλαμιώνες) φιλοξενεί πλούσια βιοποικιλότητα.
- Η περιοχή φιλοξενεί πλούσια πτηνοπανίδα: έχουν καταγραφεί 101 είδη πουλιών, από τα οποία τα 50 φωλιάζουν στην περιοχή. Μεγάλο τμήμα της περιοχής ΖΕΠ Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής εμπίπτει στον Γνωστό Διάδρομο – Πέρασμα Διέλευσης Αποδημητικών Άγριων Πτηνών Ποταμός Χρυσοχούς, ο οποίος καθορίστηκε από την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας για 13 είδη μεταναστευτικών αρπακτικών, τα οποία χρησιμοποιούν την περιοχή ως σταθμό ξεκούρασης και τροφοληψίας κατά την αποδημία (την άνοιξη και κυρίως το φθινόπωρο).
- Η ΖΕΠ “Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης – Αγίας Παρασκευής” συμπεριλαμβάνει μεγάλο μέρος της Ειδικής Ζώνης Διατήρησης “Περιοχή Σκούλλη” (CY4000009).
Η περιοχή καθορίστηκε ως ΖΕΠ για τα 4 είδη πουλιών που αναπαράγονται στην περιοχή σε σημαντικούς αριθμούς, τα οποία ονομάζονται είδη χαρακτηρισμού:
- Πετρίτης ή Ζάνος (Falco peregrinus)
- Χρυσοκαρακάξα ή Κράγκα (Coracias garrulus)
- Σκαλιφούρτα (Oenanthe cypriaca) (ε)
- Παρδαλοκεφαλάς ή Δακκανούρα (Lanius nubicus)
(ε) = ενδημικό είδος
Άλλα σημαντικά είδη
- Γιδοβύζι ή Νυχτοπούλλι (Caprimulgus europaeus)
- Θουπί (Otus cyprius) (ε)
- Τρυπομάζης (Curruca melanothorax) (ε)
- Αποδημητικά άγρια πτηνά που χρησιμοποιούν το Πέρασμα διέλευσης Ποταμού Χρυσοχούς: Ξεφτέρι (Accipiter nisus), Γερακίνα (Buteo buteo), Διπλογέρακο (Buteo rufinus), Καλαμόκιρκος (Circus aeruginosus), Χειμωνόκιρκος ή Ορνιθοσιάχινο (Circus cyaneus), Στεπόκιρκος ή Ασπροσιάχινο (Circus macrourus), Λιβαδόκιρκος (Circus pygargus), Κιρκινέζι (Falco naumanni), Μαυροκιρκίνεζο (Falco vespertinus), Τσίφτης (Milvus migrans), Σφηκιάρης ή Μελισσοσιάχινο (Pernis apivorus) και Σπιζαετός (Aquila fasciata).
(ε) = ενδημικό είδος
Ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή
Πολλά από τα χωριά της περιοχής είναι χτισμένα κοντά στις όχθες του Ποταμού Χρυσοχούς, ο οποίος διακρίνεται σε 3 τμήματα: το πρώτο περιλαμβάνει τον Ποταμό Χρυσοχούς, από τη Μηλιού μέχρι την εκβολή του ποταμού στην Πόλη Χρυσοχούς, το δεύτερο περιλαμβάνει τον Κρεμιώτη (ή Κρυό) Ποταμό, ο οποίος είναι παραπόταμος του Ποταμού Χρυσοχούς και εκτείνεται από την Κρήτου Τέρρα μέχρι τη Σκούλλη, και το τρίτο περιλαμβάνει τον Κλαβάρη Ποταμό, ο οποίος είναι παραπόταμος του Ποταμού Χρυσοχούς και εκτείνεται από την Κρήτου Τέρρα μέχρι την Πάνω και Κάτω Ακουρδάλεια.
Δραστηριότητες στην περιοχή Natura 2000 και κοντά σε αυτή
Φύση
- Πεζοπορία στους καταρράκτες του ποταμού Κρεμιώτη: Ο ποταμός Κρεμιώτης βρίσκεται κοντά στο χωριό Κρήτου Τέρρα και σχηματίζει μικρούς καταρράκτες ανάμεσα σε πλούσια βλάστηση. Η περιοχή συνδυάζει το παραδοσιακό τοπίο υπαίθρου, καταλήγοντας στον ποταμό όπου το υδάτινο στοιχείο μαζί με τη δενδρώδη βλάστηση, τις απότομες πλαγιές και το δροσερό κλίμα ακόμα και τους καλοκαιρινούς μήνες την καθιστά ιδανική για πεζοπορία. Η διαδρομή είναι σχετικά σύντομη, χαμηλού προς μετρίου βαθμού δυσκολίας, και προσφέρεται για οικογένειες. Η αφετηρία της πεζοπορίας βρίσκεται στο χώρο στάθμευσης του καταρράκτη.
- Μονοπάτι μελέτης της φύσης “Ανεράδες” στη Μηλιού: Το κυκλικό μονοπάτι ξεκινά και καταλήγει στην κοινότητα της Μηλιούς. Υπάρχουν 3 εναλλακτικές διαδρομές με διαφορετικές αποστάσεις και βαθμό δυσκολίας (η καθεμία φέρει τη δική της σήμανση). Η κύρια διαδρομή ακολουθεί την πορεία του ποταμού. Οι διαδρομές διέρχονται μέσα από φυσικά οικοσυστήματα εξαιρετικής ομορφιάς, δίνοντας στον επισκέπτη τη δυνατότητα να μελετήσει τη χλωρίδα, την πανίδα, τα πετρώματα και άλλα στοιχεία της φύσης
- Μονοπάτι της φύσης Πάνω Ακουρδάλειας: Το γραμμικό μονοπάτι έχει σημείο αφετηρίας στην Πάνω Ακουρδάλεια και μήκος περίπου 2.7 km (5.4 km μετ’ επιστροφής). Τερματίζει στη Σπηλιά Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας.
- Μονοπάτι της φύσης “Πάνω Ακουρδάλεια – Πάνω Αρόδες”: Γραμμικό μονοπάτι μέτριας προς υψηλής δυσκολίας και μήκους 6,85 km.
- Πτηνοπαρατήρηση: Η περιοχή κοντά στα φαράγγια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία φωλεοποίησης της Χρυσοκαρακάξας ή Κράγκας (καλοκαιρινή περίοδο). Η περιοχή είναι επίσης σημαντική για τον ενδημικό Τρυπομάζη, τη Σκαλιφούρτα και τη Λιβαδοκελάδα ή Σιταροπούλλι. Περπατώντας τα μονοπάτια μπορεί κάποιος να δει τον Σπιζαετό, τον Πετρίτη ή Ζάνο και πιο σπάνια το Κοράκι να πετάνε ψηλά. Το βράδυ μπορεί κάποιος να ακούσει το Γιδοβύζι και το Κυπριακό Θουπί να τραγουδούν.
Πολιτιστικά
- Επίσκεψη στο παλιό καζίνο της Κρήτου Τέρρα: Ήταν το πρώτο καζίνο της Κύπρου και χτίστηκε το 1880. Μέσα διατηρούνται λαϊκές τοιχογραφίες. Για να το επισκεφθείτε, ζητήστε να σας ανοίξουν από το Κέντρο Περιβαλλοντικών Ερευνών, που βρίσκεται ακριβώς απέναντι.
- Κεφαλόβρυσο στην Κρήτου Τέρρα: Χτίστηκε το 1908 για να αξιοποιηθεί το νερό για σκοπούς άρδευσης. Δίπλα υπάρχει ένας αιωνόβιος πλάτανος, φυτεμένος από το 1930.
- Κυπριακό Κέντρο Περιβαλλοντικών Ερευνών του Terra Cypria – The Cyprus Conservation Foundation στην Κρήτου Τέρρα: Το κέντρο βρίσκεται στο παλιό σχολείο του χωριού και παρέχει πρακτική περιβαλλοντική εκπαίδευση σε μαθητές και φοιτητές. Είναι ιδανικό μέρος για τη μελέτη του φυσικού περιβάλλοντος.
- Περιφερειακό Κέντρο Πληροφόρησης Πτηνοπανίδας και Χλωρίδας Ακάμα: Το κέντρο, βρίσκεται στην κοινότητα Κάθηκα και διαθέτει εκθέματα για τη χλωρίδα και την πτηνοπανίδα της περιοχής, καθώς και πληροφορίες για τα μονοπάτια της φύσης και τα προστατευόμενα είδη που φιλοξενούνται στον Ακάμα.
- Κέντρο Πληροφόρησης Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας Ακάμα: Το Κέντρο βρίσκεται στις Αρόδες και προσφέρει μια μοναδική εμπειρία γνωριμίας με τη γεωλογική ιστορία της περιοχής. Στους χώρους του φιλοξενούνται εκθέματα από πετρώματα, απολιθώματα, αλλά και διαδραστικά εκθέματα που παρουσιάζουν τον σχηματισμό των φαραγγιών και των βουνών του Ακάμα. Το Κέντρο είναι ιδανικό για μαθητές, ερευνητές αλλά και απλούς επισκέπτες.
- Μουσείο των Ναϊτών Ιπποτών: Το μουσείο βρίσκεται στις Αρόδες και είναι αφιερωμένο στην παρουσία των Ναϊτών στην Κύπρο κατά τον Μεσαίωνα. Το μουσείο φιλοξενεί αναπαραστάσεις, εκθέματα και ερμηνευτικό υλικό για την ιστορία των Σταυροφόρων και ειδικότερα για τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην περιοχή. Μέσα από τα εκθέματα, ο επισκέπτης μαθαίνει για τον τρόπο ζωής, τα όπλα, τις στολές και τις παραδόσεις των Ιπποτών, ενώ αναδεικνύεται και η σχέση τους με τα γύρω χωριά.
- Κυριακάτικο Παζαράκι Πάνω Ακουρδάλειας: Διοργανώνεται κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα στην πλατεία του χωριού και ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να γνωρίσει το φαγητό και τα τοπικά προϊόντα της κοινότητας.
- Υπεραιωνόβιες ελιές στην Πάνω Ακουρδάλεια: Στην πλατεία απέναντι από το εκκλησάκι της Παναγίας Χρυσελεούσας στο χωριό, καθώς και εντός της εκκλησίας υπάρχουν 2 υπεραιωνόβιες ελιές.
- Η περιοχή γύρω από τα Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης και Αγίας Παρασκευής είναι πλούσια σε ξωκλήσια. Πέρα από τον θρησκευτικό τους χαρακτήρα, αποτελούν και σημαντικά μνημεία λαϊκής αρχιτεκτονικής και παράδοσης, καθώς πολλά είναι χτισμένα αιώνες πριν με απλά υλικά και τεχνοτροπία.
- Το εκκλησάκι του Αγίου Καλανδίωνα στις Πάνω Αρόδες είναι κτίσμα του 18ου αιώνα μ.Χ. Ξεχωρίζει γιατί φέρει τη σαρκοφάγο του Αγίου Αγαπητικού που πιστεύεται ότι εμπνέει τον έρωτα.
- Το εκκλησάκι της Αγίας Αικατερίνης μεταξύ Κρήτου Τέρρας και Χόλης είναι κτίσμα του 16ου αιώνα μ.Χ. και ξεχωρίζει για την Φραγκοβυζαντινή αρχιτεκτονική του.
- Το εκκλησάκι Αγίας Παρασκευής είναι ένα πετρόκτιστο εκκλησάκι του 15ου αιώνα μέσα στα φαράγγια βόρεια της Πάνω Ακουρδάλειας. Εκεί υπάρχουν και δύο παλιοί νερόμυλοι.
- Το ξωκλήσι του Αγίου Συμεών στην Πάνω Ακουρδάλεια προσφέρει ένα πανέμορφο σημείο θέας.
- Οινοποιεία: Η περιοχή της Λαόνας, στην Πάφο, στην οποία ανήκουν η Κρήτου Τέρρα, οι Αρόδες, η Θελέτρα και άλλα κρασοχώρια της περιοχής, είναι γνωστή για τα παραδοσιακά της οινοποιεία, όπου συνδυάζονται η οινική παράδοση με τη σύγχρονη τεχνολογία.
Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στη διατήρηση της φύσης
- Περπατάμε εντός των μονοπατιών για τη δική μας ασφάλεια και την προστασία της φύσης.
- Αφήνουμε τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος στον τόπο που βρίσκονται. Δεν συλλέγουμε λουλούδια, απολιθώματα, κοχύλια, πετρώματα, κ.λπ.
- Κατά την πτηνοπαρατήρηση, παρατηρούμε τα πουλιά από απόσταση χωρίς να τα ενοχλούμε και δεν πλησιάζουμε τις φωλιές τους.
- Χρησιμοποιούμε με σεβασμό τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
- Ενισχύουμε την οικονομία της περιοχής αγοράζοντας τοπικά προϊόντα και στηρίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες της περιοχής π.χ. εστιατόρια, καταλύματα, κ.ά.
Ο οδηγός αυτός δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Πανδώτειρα (LIFE IP Physis, LIFE18 IPE/CY/000006) Managing the Natura 2000 network in Cyprus and shaping a sustainable future), με στόχο να αναδείξει τις φυσικές ομορφιές, τη βιοποικιλότητα και τον πολιτιστικό πλούτο των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο. Μέσα από προτάσεις για εξερεύνηση, γνωριμία και υπεύθυνη επίσκεψη, σας προσκαλούμε να ανακαλύψετε τη μαγεία της Κυπριακής φύσης με τρόπο βιώσιμο και εμπνευσμένο.
Έρευνα & συγγραφή: Terra Cypria
Συμβολή: Ομάδα έργου Πανδώτειρα
Φωτογραφία τίτλου: Ζωή Μακρίδου
